آداب سفر: تفاوت میان نسخه‌ها

<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">مدخل‌های وابسته به این بحث:</div>

<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[آداب سفر در قرآن]] - [[آداب سفر در حدیث]] - [[آداب سفر در نهج البلاغه]] - [[آداب سفر در اخلاق اسلامی]] - [[آداب سفر در معارف دعا و زیارات]] - [[آداب سفر در سیره پیامبر خاتم]]</div>

<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[آداب سفر (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>

==مقدمه==

*[[رسول خدا]]{{صل}} ضمن [[تشویق]] [[مسلمانان]] به مسافرت، [[آداب]] و سننی را برای مسافر برشمرده است که در ادامه به مواردی از آنها اشاره می‌‌شود<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۵۵.</ref>:

#'''پاکسازی [[اموال]]:''' از توصیه‌های [[رسول خدا]]{{صل}} به [[مسلمانان]] پیش از سفر این بود که به حساب‌رسی [[اموال]] خود و پاک‌سازی آن بپردازند. آن [[حضرت]]، پاک‌سازی [[مال]] را پیش از مسافرت جزو [[شرافت]] مرد می‌دانست<ref>همان، ج ۲، ص ۳۶۰؛ کلینی، الکافی، ج ۸، ص ۳۰۳ و من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۲۸۱. </ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۵۵.</ref>.

#'''همراه داشتن توشه:''' از سنت‌های [[رسول خدا]]{{صل}} بر داشتن توشه کافی برای سفر است. [[خاتم انبیا]]{{صل}} [[مسلمانان]] را نیز به این عمل سفارش می‌‌کرد و می‌‌فرمود: "چون گروهی [از شما] به سفر بروند، توشه خویش را با خود بردارند؛ زیرا این کار سبب دلخوشی، دلگرمی و خوش خلقی آنان خواهد بود"<ref>مکارم الاخلاق، ص ۲۵۱؛ [[المحاسن]]، ج ۲، ص ۳۵۹ و من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۲۷۸.</ref>. آن [[حضرت]] هنگام سفر، غیر از توشه‌های معمول، پنج چیز دیگر را نیز برمی‌داشت: "آینه، سرمه‌دان، شانه، مسواک و قیچی"<ref>نعمان بن محمد تمیمی مغربی، دعائم الاسلام، ج ۱، ص ۱۱۸؛ محمد بن محمد کوفی، الجعفریات، ص ۱۸۵؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج ۸، ص ۲۱۷؛ مکارم الاخلاق، ص ۳۵ و ابوسعید خرگوشی، شرف المصطفی{{صل}}، ج۳، ص ۳۳۳.</ref> و به [[نقل]] دیگر، "نخ و سوزن خیاطی، درفش کفاشی و بند چرمی کفش" را نیز به همراه برمی داشت<ref>مستدرک الوسائل، ج ۸، ص ۲۱۷ و مکارم الاخلاق، ص ۳۵.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۵۵.</ref>.

#'''[[دعا کردن]]:''' [[دعا]] از [[اعمال]] دیگری است که [[رسول خدا]]{{صل}} پیش از سفر به انجام آن [[مقید]] بود؛ به گونه‌ای که در [[منابع روایی]]، دعاهایی را از ایشان [[نقل]] کرده‌اند؛ انس بن مالک ۔ خادم [[پیامبر]]{{صل}} - از آن [[حضرت]] [[روایت]] کرده است که آن [[حضرت]]، هیچ گاه به سفر نمی‌رفت، جز آنکه هنگام برخاستن از جا می‌‌فرمود: "خدایا! به [[یاری]] تو سفر می‌‌کنم و به سوی تو روی می‌‌آورم و به دامن [[رحمت]] تو چنگ می‌‌زنم؛ تو [[پشتیبان]] و نقطه [[امید]] [[منی]]؛ خداوندا! مرا در آن‌چه برایم مهم است و آن‌چه مهم نمی‌شمارم و آن‌چه که تو خود بهتر از من می‌دانی، [[کفایت]] فرما! خدایا! [[تقوا]] را توشه من ساز و گناهم را بیامرز و به هر سو رو کنم مرا با خیر روبرو ساز!" [[حضرت]]، این [[دعا]] را می‌‌خواند و به سفر می‌‌رفت<ref>ابویعلی الموصلی، مسند، ج ۵، ص ۱۵۸؛ البیهقی، السنن الکبری، ج ۵، ص ۲۵ و مکارم الاخلاق، ص ۲۴۶. </ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۵۶.</ref>.

#'''بدرقه مسافر:''' از سنت‌های [[رسول خدا]]{{صل}} بدرقه مسافران بود و [[روایات]] بسیاری از بدرقه‌ها و دعاهای آن [[حضرت]]، هنگام وداع با مسافران [[نقل]] شده است<ref>ر. ک: المحاسن، ج ۲، ص ۳۵۴ - ۳۵۵.</ref>. این [[دعاها]] از نظر مضمون بسیار متنوع هستند و در آنها [[دعا برای سلامتی]] و کسب [[غنایم]] مادی و [[معنوی]] شخص مسافر دیده می‌‌شود. [[نقل]] شده است، هرگاه [[رسول خدا]]{{صل}} مسافری را بدرقه می‌‌کرد، دستانش را می‌‌گرفت و می‌‌فرمود: "[[خداوند متعال]]، [[تقوا]] را توشه‌ات و خیر را متوجه‌ات سازد و حاجتت را بر آورد و [[دین]] و دنیایت را برایت سالم نگه دارد و تو را سالم به من باز گرداند!"<ref>من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۲۷۶؛ المحاسن، ج ۲، ص ۳۵۴ و مکارم الاخلاق، ص ۲۴۹. </ref>. از [[امام صادق]]{{ع}} نیز [[روایت]] شده است که [[رسول خدا]]{{صل}} هنگام وداع با مسافران چنین می‌‌فرمود: "[[دین]] و امانتت را به [[خدا]] سپردم. [[خداوند]]، [[تقوا]] را توشه تو و هرجا رو کنی، تو را با خیر روبرو سازد!"<ref>همان و شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۴۰۷.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۵۶.</ref>.

#'''[[انتخاب]] همسفر :''' از دیگر امور سفر که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز بر آن به طور ویژه تأکید داشت، [[انتخاب]] همراه و همسفر مناسب برای سفر است<ref>«پیش از خریدن خانه در پی یافتن همسایه و پیش از سفر در پی همراه باشید». (الکافی، ج ۸، ص ۲۴؛ حسن بن شعبه حرانی، تحف العقول، ص ۹۸ و کنز العمال،‌ ج۱۶، ص۱۸۲.</ref>. آن [[حضرت]]، در این باره فرموده است: {{متن حدیث|الرَّفِيقَ ثُمَ السَّفَرَ}}<ref>الکافی، ج۴، ص۲۸۶؛ مکارم الاخلاق، ص۲۵۱؛ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۷۹ و الجعفریات، ص۱۶۴.</ref>؛ اول، [[انتخاب]] همسفر، بعد انجام سفر. [[رسول خدا]]{{صل}} خود نیز تنها سفر کردن را خوش نداشت و نیز [[دوست]] نمی‌داشت کسی بدون هم‌سفر مسافرت کند<ref>دعائم الاسلام، ج ۱، ص ۳۴۸؛ مجموعه ورام، ج۱، ص۳۴ و مستدرک الوسائل، ج۸، ص۲۰۹.</ref> و بدترین [[مردم]] را کسی می‌‌دانست که به تنهایی سفر می‌‌کند<ref>المحاسن، ج ۲، ص ۳۵۶؛ مکارم الاخلاق، ص ۲۵۹ و ابراهیم بن علی الکفعمی، المصباح، ص ۱۸۴. </ref>. آن [[حضرت]]، [[همراهی]] حداقل سه نفر را در مسافرت، مناسب می‌‌دانست<ref>الکافی، ج ۸، ص ۳۰۳؛ من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۲۷۷ و المحاسن، ج ۲، ص ۳۵۶.</ref> و در توصیه‌هایی به [[حضرت علی]]{{ع}} می‌‌فرمود: "ای [[علی]]{{ع}} تنهایی مسافرت نرو! همانا [[شیطان]] با [[انسان]] تنهاست و از دو نفر، دورتر است؛ ای [[علی]]{{ع}}، هرگاه مردی تنها سفر کند، پس او [[گمراه]] است؛ و اگر دو نفر با هم سفر کنند، آنها [هم] گمراه‌اند و هرگاه سه نفر با هم سفر کنند، پس، شرایط سفر را به جا آورده‌اند"<ref>الکافی، ج ۸، ص ۳۰۳؛ من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۲۷۷ و المحاسن، ج ۲، ص ۳۵۶.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۵۷.</ref>.

#'''سنت‌های آن [[حضرت]] در سفر:''' [[رسول خدا]]{{صل}} [[دوست]] می‌‌داشت با دراز گوشی سفر کند که فقط پالانی روی آن انداخته باشند<ref>مستدرک الوسائل، ج ۸، ص ۲۶۸.</ref>. آن [[حضرت]] در سفرهایش در هر منزلی که اقامت می‌‌گزید، در آن منزل، دو رکعت [[نماز]] می‌‌گزارد و می‌‌فرمود: "می‌‌خواهم این مکان برایم به [[نماز خواندن]] [[گواهی]] دهد"<ref>المعجم الکبیر، ج ۱۸، ص ۳۰۰؛ کنز العمال، ج ۷، ص ۱۰۰؛ الهیثمی، مجمع الزوائد، ۱۹۸۸ م، ج ۲، ص ۲۸۳ و مستدرک الوسائل، ج ۸، ص ۲۴۵.</ref>. [[رسول خدا]]{{صل}} در سفرها وقتی از بلندی بالا می‌‌رفت، می‌‌فرمود: "اللّه اکبر" و چون سرازیر می‌‌شد، می‌‌فرمود: "سبحان اللّه"<ref>من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۲۷۳؛ الکافی، ج ۴، ص ۲۸۷ و مکارم الاخلاق، ص ۲۶۱.</ref> و راه رفتنش در سفرها چنان بود که [[ناتوان]] به نظر نمی‌رسید<ref>مکارم الاخلاق، ص ۲۲ و مستدرک الوسائل، ج ۸، ص ۲۴۰.</ref>. [[نقل]] شده است، [[حضرت]] در مسافرت‌ها، هنگام [[خواب]]، اول شب بر روی ساق دستش میظ خوابید و در آخر شب، دست خود را بلند می‌‌کرد و سر را روی [[کف دست]] می‌‌گذاشت و می‌‌خوابید<ref>سنن النبی، ج ۱، ص ۱۱۸. </ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۰.</ref>.

==پس از سفر ==

*[[پیامبر]]{{صل}} مسافرت را بخشی از [[عذاب]] ([[رنج]]) می‌‌دانست و می‌‌فرمود: "هر گاه فردی از شما سفرش را به پایان رساند، باید زودتر نزد خانواده‌اش باز گردد"<ref>من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۳۰۰: الجعفریات، ص ۱۷۰؛ عوالی اللآلی، ج ۱، ص ۱۰۲ و مکارم الاخلاق، ص ۲۶۶.</ref>. [[پیامبر خاتم]]{{صل}} عادت داشت که روز از سفر برگردد <ref>احمد بن حنبل، مسند احمد، ج ۳، ص ۴۵۵؛ صحیح مسلم، ج ۲، ص ۱۵۶ و المعجم الکبیر ، ج ۱۹، ص ۵۹.</ref> و چون از سفر باز می‌‌گشت، نخست به [[مسجد]] می‌‌رفت و دو رکعت رفت [[نماز]] می‌‌خواند و پس از سر زدن به [[خانه حضرت زهرا]]{{س}}<ref>ابن حجر، فتح الباری، ج ۸، ص ۸۹، المعجم الکبیر، ج ۲۲، ۲۲۵ و الجامع الصغیر، ج ۲، ص ۲۴۵.</ref> به خانه نزد همسرانش می‌‌‌رفت<ref>ابن حبان، صحیح، ج ۸، ص ۱۵۸؛ امتاع الاسماع، ج ۸، ص ۱۶۹ و البخاری، صحیح، ج ۴، ص ۴۰.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۱.</ref>.

#'''استقبال از مسافر :''' از سنت‌های دیگر [[حضرت]]، درباره سفر، استقبال از مسافران بود. ایشان گاه در دیدارهایش با مسافران تازه از راه رسیده، دعاهایی را بیان می‌‌فرمود و [[نقل]] شده است که ایشان در [[دیدار]] با [[حجاج]] بیت‌الله الحرام به یکی از آنها فرمود: {{متن حدیث|تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنْكَ نُسُكَكَ وَ غَفَرَ ذَنْبَكَ وَ أَخْلَفَ عَلَيْكَ نَفَقَتَكَ}}<ref>الجعفریات، ص ۷۵ - ۷۶؛ المحاسن، ج ۲، ص ۳۷۷ و مکارم الاخلاق، ص ۲۶۱.</ref> [[خداوند]]، [[اعمال]] [[حج]] تو را بپذیرد و گناهانت را بیامرزد و آنچه خرج کرده‌ای، به تو باز گرداند!<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۱.</ref>.

#'''ولیمه دادن :''' همچنین ایشان ولیمه دادن پس از سفر را از چهار موردی می‌‌دانست که دادن ولیمه در آنها لازم است<ref>الکافی، ج ۶، ص ۲۸۱ - ۲۸۲؛ المحاسن، ج ۲، ص ۴۱۷ و بحارالانوار، ج ۲۳، ص ۲۸۸.</ref><ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۱.</ref>.

#'''تهیه هدیه و سوغات سفر برای [[خانواده]]:''' همراه آوردن سوغاتی از مسافرت‌های دور یا نزدیک برای اهل خانه از تأکیدات [[رسول خدا]]{{صل}} برای مسافر بود و می‌‌فرمود: "هر گاه یکی از شما به سفر رفت، هنگام بازگشت، برای خانواده‌اش هدیه بیاورد، اگرچه یک قطعه سنگ می‌باشد"<ref>مکارم الاخلاق، ص ۲۶۶ و [[بحارالانوار]]، ج ۲۳، ص ۲۸۳.

</ref>. تا بدین طریق، [[رنج]] دوری از او برای‌شان جبران شود و او [[همسر]] و فرزندانش را خوشحال سازد<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۶۲.</ref>.

* [[پرونده:152259.jpg|22px]] [[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|'''فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم''']]