تقیه در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۶

تقیه در سنت

در منابع شیعه و اهل سنت آمده است که رسول الله(ص) فرمود: «لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ»؛ در عبارتی دیگر «لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ فِي الْإِسْلَامِ» آمده است^[۱]. این حدیث، با کلیتی که دارد، مصادیق فراوانی را شامل می‌شود.

سیوطی می‌گوید: «به خاطر همین قاعده، خوردن مردار در هنگام مخمصه و عسر و حرج جایز است و همچنین فرو بردن لقمه با خمر و تلفظ نمودن به کلمه کفرآمیز به خاطر اکراه جایز است»^[۲].

رسول الله(ص) در اوایل بعثت، از ترس اینکه دین و مسلمانان از هجمه مشرکین مصون بمانند، تقیه می‌نمود و به طور پنهانی تبلیغ می‌کرد. این چیزی است که همه پیروان مذاهب بر آن اعتقاد و اتفاق دارند^[۳]. تقیه شامل فعل نیز می‌شود^[۴]؛ چون ملاک، که عبارت از حفظ جان باشد، در فعل و گفتار وجود دارد^[۵].

صحابه و تقیه

با توجه به اینکه تقیه، هم یک امر عقلایی است و هم در قرآن و سنت ریشه دارد، از این رو اصحاب رسول الله‌(ص) از این وسیله و تاکتیک در وقت لزوم استفاده می‌کردند. عبدالله بن مسعود، که یکی از اصحاب مطرح و صاحب نام پیامبر خداست، می‌گفت: ما من ذي سلطان يريد أن يكلفني كلاما يدرأ عني سوطا أو سوطين إلا كنت متكلما به^[۶]؛ هر سلطه‌گری بخواهد مرا به گفتن سخنی وادار کند که سبب دفع یک یا دو تازیانه از من است، من آن سخن را بر زبان خواهم آورد.

به دنبال آن، ابن حزم اضافه می‌کند: و لا يعرف له من الصحابة رضي الله عنهم محالف^[۷]؛ «و برای او در میان صحابه مخالفی شناخته نشده است».

لازم به یادآوری است که تقیه از نگاه این صحابی رسول الله(ص) منحصر به گفتار نیست؛ بلکه گستره آن عمل را نیز شامل می‌گردد. از این رو وی در برابر ولید بن عقبة بن ابی معیط، که از سوی عثمان حاکم مدینه بود، تقیه کرد و در پشت سر او نماز خواند. با توجه به اینکه ولید گاهی به صورت مست به مسجد پیامبر می‌آمد و بر صحابه پیش‌نمازی می‌کرد و حتی روزی نماز صبح را چهار رکعت خواند و سپس گفت: «آیا می‌خواهید برای شما بر تعداد رکعات بیفزایم»؟ ابن مسعود به او گفت: «ما با تو از آغاز امروز همواره در زیاده و افزایشیم»^[۸].

از ابودردا روایت شده که او گفته است: إنا لنكشر في وجوه أقوام، و إن قلوبنا لتلعنهم^[۹]؛ «ما به گروهی لبخند می‌زدیم؛ در حالی که در دل‌هایمان آنها را لعنت می‌کردیم».

مطابق برخی روایات «ابوهریره» از «عمر بن خطاب» در نقل حدیث تقیه می‌نمود؛ او می‌گوید: حفظت عن رسول الله وعاءين فأما أحدهما فبثثته و أما الآخر فلو بثثته قطع هذا البلعوم^[۱۰]؛ از رسول خدا(ص) دو ظرف پر از حدیث حفظ نموده‌ام که هر آنچه تاکنون روایت کرده‌ام، یکی از این دو ظرف بوده است که اگر بنا باشد ظرف دیگر را نیز بگشایم، گردنم زده خواهد شد!^[۱۱]

منابع

مقاله «ائمه و دعوت به تقیه»، موسوعه رد شبهات ج۱۷

پانویس

↑ ابن ماجه، السنن، ج۳، ص۴۳۰.
↑ و من ثم جاز اكل الميتة عند المخمصة و اساغة اللقمة بالخمر و التلفظ بكلمة الكفر للاكراه؛ (سیوطی، الاشباه و النظائر، ص۸۵).
↑ ابن هشام، سیره ابن هشام، ج۱، ص۲۸۰.
↑ رشید رضا، تفسیر القرآن الحکیم، ج۳، ص۲۳۱.
↑ مقاله «ائمه و دعوت به تقیه»، موسوعه رد شبهات ج۱۷، ص ۱۶۲.
↑ ابن حزم، المحلی بالآثار، ج۷، ص۲۱۲.
↑ ابن حزم، المحلی بالآثار، ج۷، ص۲۱۲.
↑ ابن ابی العز، شرح العقیدة الطحاویة، ج۲، ص۵۳۲.
↑ بخاری، صحیح البخاری، ج۸، ص۳۱.
↑ بخاری، صحیح البخاری، ج۱، ص۳۵.
↑ مقاله «ائمه و دعوت به تقیه»، موسوعه رد شبهات ج۱۷، ص ۱۶۳.

[1] ابن ماجه، السنن، ج۳، ص۴۳۰.

[2] و من ثم جاز اكل الميتة عند المخمصة و اساغة اللقمة بالخمر و التلفظ بكلمة الكفر للاكراه؛ (سیوطی، الاشباه و النظائر، ص۸۵).

[3] ابن هشام، سیره ابن هشام، ج۱، ص۲۸۰.

[4] رشید رضا، تفسیر القرآن الحکیم، ج۳، ص۲۳۱.

[5] مقاله «ائمه و دعوت به تقیه»، موسوعه رد شبهات ج۱۷، ص ۱۶۲.

[6] ابن حزم، المحلی بالآثار، ج۷، ص۲۱۲.

[7] ابن حزم، المحلی بالآثار، ج۷، ص۲۱۲.

[8] ابن ابی العز، شرح العقیدة الطحاویة، ج۲، ص۵۳۲.

[9] بخاری، صحیح البخاری، ج۸، ص۳۱.

[10] بخاری، صحیح البخاری، ج۱، ص۳۵.

[11] مقاله «ائمه و دعوت به تقیه»، موسوعه رد شبهات ج۱۷، ص ۱۶۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{مدخل مرتبط
-| موضوع مرتبط = پاسداری از دین
+| موضوع مرتبط = تقیه
-| عنوان مدخل  = [[تقیه]]
+| عنوان مدخل  = تقیه
-| مداخل مرتبط = [[تقیه در لغت]] - [[تقیه در قرآن]] - [[تقیه در حدیث]] - [[تقیه در فقه اسلامی]] - [[تقیه در کلام اسلامی]] - [[تقیه در معارف مهدویت]] - [[تقیه در فقه سیاسی]] - [[تقیه در سیره معصوم]] - [[تقیه در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تقیه در معارف و سیره رضوی]] - [[تقیه در معارف و سیره امام حسن عسکری]] - [[تقیه در منابع اهل سنت]]
+| مداخل مرتبط = [[تقیه در لغت]] - [[تقیه در قرآن]] - [[تقیه در حدیث]] - [[تقیه در فقه اسلامی]] - [[تقیه در فقه سیاسی]] - [[تقیه در کلام اسلامی]] - [[تقیه در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تقیه در سیره معصوم]] - [[تقیه در معارف و سیره امام باقر]] - [[تقیه در معارف و سیره امام کاظم]] - [[تقیه در معارف و سیره رضوی]] - [[تقیه در معارف و سیره امام حسن عسکری]] - [[تقیه در معارف مهدویت]] - [[تقیه از دیدگاه اهل سنت]] - [[تقیه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
 | پرسش مرتبط  =
 }}
-==[[تقیه در سنت]]==
+== تقیه در سنت ==
-در [[منابع شیعه]] و [[اهل سنت]] آمده است که [[رسول الله]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ}}؛ در عبارتی دیگر {{متن حدیث|لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ فِي الْإِسْلَامِ}} آمده است<ref>ابن ماجه، السنن، ج۳، ص۴۳۰.</ref>. این [[حدیث]]، با کلیتی که دارد، مصادیق فراوانی را شامل می‌شود.
+در منابع شیعه و [[اهل سنت]] آمده است که [[رسول الله]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ}}؛ در عبارتی دیگر {{متن حدیث|لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ فِي الْإِسْلَامِ}} آمده است<ref>ابن ماجه، السنن، ج۳، ص۴۳۰.</ref>. این [[حدیث]]، با کلیتی که دارد، مصادیق فراوانی را شامل می‌شود.
-[[سیوطی]] می‌گوید: «به خاطر همین قاعده، خوردن مردار در هنگام [[مخمصه]] و [[عسر و حرج]] جایز است و همچنین فرو بردن لقمه با خمر و تلفظ نمودن به کلمه [[کفرآمیز]] به خاطر [[اکراه]] جایز است»<ref>{{عربی|و من ثم جاز اكل الميتة عند المخمصة و اساغة اللقمة بالخمر و التلفظ بكلمة الكفر للاكراه}}؛ (سیوطی، الاشباه و النظائر، ص۸۵).</ref>.
-رسول الله{{صل}} در اوایل [[بعثت]]، از [[ترس]] اینکه [[دین]] و [[مسلمانان]] از هجمه [[مشرکین]] مصون بمانند، [[تقیه]] می‌نمود و به طور پنهانی [[تبلیغ]] می‌کرد. این چیزی است که همه [[پیروان]] [[مذاهب]] بر آن [[اعتقاد]] و اتفاق دارند<ref>ابن هشام، سیره ابن هشام، ج۱، ص۲۸۰.</ref>. لازم به ذکر است همان‌گونه که پیش از این اشاره شد، تقیه شامل فعل نیز می‌شود<ref>رشید رضا، تفسیر القرآن الحکیم، ج۳، ص۲۳۱.</ref>؛ چون ملاک، که عبارت از [[حفظ جان]] باشد، در فعل و گفتار وجود دارد.<ref>[[ائمه و دعوت به تقیه (مقاله)|مقاله «ائمه و دعوت به تقیه»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۷ (کتاب)|موسوعه رد شبهات ج۱۷]] ص ۱۶۲.</ref>
+[[سیوطی]] می‌گوید: «به خاطر همین قاعده، خوردن مردار در هنگام [[مخمصه]] و عسر و حرج جایز است و همچنین فرو بردن لقمه با خمر و تلفظ نمودن به کلمه [[کفرآمیز]] به خاطر [[اکراه]] جایز است»<ref>{{عربی|و من ثم جاز اكل الميتة عند المخمصة و اساغة اللقمة بالخمر و التلفظ بكلمة الكفر للاكراه}}؛ (سیوطی، الاشباه و النظائر، ص۸۵).</ref>.
+رسول الله{{صل}} در اوایل [[بعثت]]، از [[ترس]] اینکه [[دین]] و [[مسلمانان]] از هجمه [[مشرکین]] مصون بمانند، [[تقیه]] می‌نمود و به طور پنهانی [[تبلیغ]] می‌کرد. این چیزی است که همه [[پیروان]] [[مذاهب]] بر آن [[اعتقاد]] و اتفاق دارند<ref>ابن هشام، سیره ابن هشام، ج۱، ص۲۸۰.</ref>. تقیه شامل فعل نیز می‌شود<ref>رشید رضا، تفسیر القرآن الحکیم، ج۳، ص۲۳۱.</ref>؛ چون ملاک، که عبارت از حفظ جان باشد، در فعل و گفتار وجود دارد<ref>[[ائمه و دعوت به تقیه (مقاله)|مقاله «ائمه و دعوت به تقیه»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۷ (کتاب)|موسوعه رد شبهات ج۱۷]]، ص ۱۶۲.</ref>.
+== [[صحابه]] و تقیه ==
+با توجه به اینکه تقیه، هم یک امر عقلایی است و هم در [[قرآن]] و [[سنت]] ریشه دارد، از این رو [[اصحاب]] [[رسول]] الله‌{{صل}} از این وسیله و تاکتیک در وقت [[لزوم]] استفاده می‌کردند. [[عبدالله بن مسعود]]، که یکی از اصحاب مطرح و صاحب نام [[پیامبر]] خداست، می‌گفت: {{عربی|ما من ذي سلطان يريد أن يكلفني كلاما يدرأ عني سوطا أو سوطين إلا كنت متكلما به}}<ref>ابن حزم، المحلی بالآثار، ج۷، ص۲۱۲.</ref>؛ هر [[سلطه‌گری]] بخواهد مرا به گفتن سخنی وادار کند که سبب دفع یک یا دو تازیانه از من است، من آن سخن را بر زبان خواهم آورد.
-==[[صحابه]] و تقیه==
-با توجه به اینکه تقیه، هم یک امر عقلایی است و هم در [[قرآن]] و [[سنت]] ریشه دارد، از این رو [[اصحاب]] [[رسول]] الله‌{{صل}} از این وسیله و تاکتیک در وقت [[لزوم]] استفاده می‌کردند. [[عبدالله بن مسعود]]، که یکی از اصحاب مطرح و صاحب نام [[پیامبر]] خداست، می‌گفت:
-{{عربی|ما من ذي سلطان يريد أن يكلفني كلاما يدرأ عني سوطا أو سوطين إلا كنت متكلما به}}<ref>ابن حزم، المحلی بالآثار، ج۷، ص۲۱۲.</ref>.
-هر [[سلطه‌گری]] بخواهد مرا به گفتن سخنی وادار کند که سبب دفع یک یا دو تازیانه از من است، من آن سخن را بر زبان خواهم آورد.
 به دنبال آن، [[ابن حزم]] اضافه می‌کند: {{عربی|و لا يعرف له من الصحابة رضي الله عنهم محالف}}<ref>ابن حزم، المحلی بالآثار، ج۷، ص۲۱۲.</ref>؛ «و برای او در میان [[صحابه]] مخالفی شناخته نشده است».
-لازم به یادآوری است که [[تقیه]] از نگاه این [[صحابی]] [[رسول الله]]{{صل}} منحصر به گفتار نیست؛ بلکه گستره آن عمل را نیز شامل می‌گردد. از این رو وی در برابر [[ولید بن عقبة بن ابی معیط]]، که از سوی [[عثمان]] [[حاکم مدینه]] بود، تقیه کرد و در پشت سر او [[نماز]] خواند. با توجه به اینکه ولید گاهی به صورت مست به [[مسجد پیامبر]] می‌آمد و بر صحابه پیش‌نمازی می‌کرد و حتی روزی [[نماز صبح]] را چهار رکعت خواند و سپس گفت: «آیا می‌خواهید برای شما بر تعداد رکعات بیفزایم»؟ [[ابن مسعود]] به او گفت: «ما با تو از آغاز امروز همواره در زیاده و افزایشیم»<ref>ابن ابی العز، شرح العقیدة الطحاویة، ج۲، ص۵۳۲.</ref>.
+لازم به یادآوری است که [[تقیه]] از نگاه این [[صحابی]] [[رسول الله]]{{صل}} منحصر به گفتار نیست؛ بلکه گستره آن عمل را نیز شامل می‌گردد. از این رو وی در برابر [[ولید بن عقبة بن ابی معیط]]، که از سوی [[عثمان]] [[حاکم مدینه]] بود، تقیه کرد و در پشت سر او [[نماز]] خواند. با توجه به اینکه ولید گاهی به صورت مست به [[مسجد پیامبر]] می‌آمد و بر صحابه پیش‌نمازی می‌کرد و حتی روزی نماز صبح را چهار رکعت خواند و سپس گفت: «آیا می‌خواهید برای شما بر تعداد رکعات بیفزایم»؟ [[ابن مسعود]] به او گفت: «ما با تو از آغاز امروز همواره در زیاده و افزایشیم»<ref>ابن ابی العز، شرح العقیدة الطحاویة، ج۲، ص۵۳۲.</ref>.
-از [[ابودردا]] [[روایت]] شده که او گفته است: {{عربی|إنا لنكشر في وجوه أقوام، و إن قلوبنا لتلعنهم}}<ref>بخاری، صحیح البخاری، ج۸، ص۳۱.</ref>؛ «ما به گروهی لبخند می‌زدیم؛ در حالی که در دل‌هایمان آنها را [[لعنت]] می‌کردیم».
-مطابق برخی [[روایات]] «[[ابوهریره]]» از «[[عمر بن خطاب]]» در [[نقل حدیث]] تقیه می‌نمود؛ او می‌گوید:
+از ابودردا [[روایت]] شده که او گفته است: {{عربی|إنا لنكشر في وجوه أقوام، و إن قلوبنا لتلعنهم}}<ref>بخاری، صحیح البخاری، ج۸، ص۳۱.</ref>؛ «ما به گروهی لبخند می‌زدیم؛ در حالی که در دل‌هایمان آنها را [[لعنت]] می‌کردیم».
-{{عربی|حفظت عن رسول الله وعاءين فأما أحدهما فبثثته و أما الآخر فلو بثثته قطع هذا البلعوم}}<ref>بخاری، صحیح البخاری، ج۱، ص۳۵.</ref>.
-از [[رسول خدا]]{{صل}} دو ظرف پر از [[حدیث]] [[حفظ]] نموده‌ام که هر آنچه تاکنون روایت کرده‌ام، یکی از این دو ظرف بوده است که اگر بنا باشد ظرف دیگر را نیز بگشایم، گردنم زده خواهد شد!<ref>[[ائمه و دعوت به تقیه (مقاله)|مقاله «ائمه و دعوت به تقیه»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۷ (کتاب)|موسوعه رد شبهات ج۱۷]] ص ۱۶۳.</ref>
+مطابق برخی [[روایات]] «[[ابوهریره]]» از «[[عمر بن خطاب]]» در نقل حدیث تقیه می‌نمود؛ او می‌گوید: {{عربی|حفظت عن رسول الله وعاءين فأما أحدهما فبثثته و أما الآخر فلو بثثته قطع هذا البلعوم}}<ref>بخاری، صحیح البخاری، ج۱، ص۳۵.</ref>؛ از [[رسول خدا]]{{صل}} دو ظرف پر از [[حدیث]] [[حفظ]] نموده‌ام که هر آنچه تاکنون روایت کرده‌ام، یکی از این دو ظرف بوده است که اگر بنا باشد ظرف دیگر را نیز بگشایم، گردنم زده خواهد شد!<ref>[[ائمه و دعوت به تقیه (مقاله)|مقاله «ائمه و دعوت به تقیه»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۷ (کتاب)|موسوعه رد شبهات ج۱۷]]، ص ۱۶۳.</ref>
 == منابع ==