ختم نبوت در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
| موضوع مرتبط = ختم نبوت | | موضوع مرتبط = ختم نبوت | ||
| عنوان مدخل = ختم نبوت | | عنوان مدخل = ختم نبوت | ||
| مداخل مرتبط = [[ختم نبوت در لغت]] - [[ختم نبوت در قرآن]] - [[ختم نبوت در حدیث]] - [[ختم نبوت در کلام اسلامی]] - [[ختم نبوت در فلسفه اسلامی]] - [[ختم نبوت در عرفان اسلامی]] - [[ختم نبوت در تاریخ اسلامی]] - [[ختم نبوت در معارف و سیره علوی]] | | مداخل مرتبط = [[ختم نبوت در لغت]] - [[ختم نبوت در قرآن]] - [[ختم نبوت در حدیث]] - [[ختم نبوت در کلام اسلامی]] - [[ختم نبوت در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[ختم نبوت در فلسفه اسلامی]] - [[ختم نبوت در عرفان اسلامی]] - [[ختم نبوت در تاریخ اسلامی]] - [[ختم نبوت در معارف و سیره علوی]] | ||
| پرسش مرتبط = | | پرسش مرتبط = | ||
}} | }} | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
{{متن حدیث|بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوْتِكَ مَا لَمْ يَنْقَطِعْ بِمَوْتِ غَيْرِكَ مِنَ النُّبُوَّةِ وَ الْإِنْبَاءِ وَ أَخْبَارِ السَّمَاءِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۳۵، ص۳۵۵.</ref>. پدر و مادرم فدایت باد ای [[رسول خدا]] {{صل}} آنچه با [[مرگ]] تو قطع شد، با مرگ هیچ کس قطع نشد، و آن [[نبوت]] و [[اخبار]] آسمانی بود. | {{متن حدیث|بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوْتِكَ مَا لَمْ يَنْقَطِعْ بِمَوْتِ غَيْرِكَ مِنَ النُّبُوَّةِ وَ الْإِنْبَاءِ وَ أَخْبَارِ السَّمَاءِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۳۵، ص۳۵۵.</ref>. پدر و مادرم فدایت باد ای [[رسول خدا]] {{صل}} آنچه با [[مرگ]] تو قطع شد، با مرگ هیچ کس قطع نشد، و آن [[نبوت]] و [[اخبار]] آسمانی بود. | ||
معنای ختم نبوت این نیست که نیاز [[بشر]] به تعلیمات [[الهی]] و | معنای ختم نبوت این نیست که نیاز [[بشر]] به تعلیمات [[الهی]] و تبلیغاتی که از راه [[وحی]] رسیده، رفع شده است؛ پس به همین علت، نبوت پایان یافته است؛ بلکه معنای ختم نبوت این است که با [[فرستادن پیامبر]] [[اسلام]] {{صل}} نیاز به وحی جدید و [[تجدید نبوت]] رفع شده است؛ نه اینکه [[مردم]] دیگر نیازمند تعلیمات الهی نیستند. | ||
برای تبیین دقیق موضوع، [[دلایل]] [[خاتمیت پیامبر]] اسلام {{صل}} و دیدگاه | برای تبیین دقیق موضوع، [[دلایل]] [[خاتمیت پیامبر]] اسلام {{صل}} و دیدگاه عالمان شیعه را در این باره پی میگیریم<ref>[[حسن علی محمودی|محمودی، حسن علی]]، [[شیعه و خاتمیت (مقاله)| مقاله «شیعه و خاتمیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)|موسوعه رد شبهات ج۱۳]]، ص ۴۸.</ref>. | ||
== دلایل خاتمیت پیامبر اسلام {{صل}} == | == دلایل خاتمیت پیامبر اسلام {{صل}} == | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
{{متن قرآن|مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا}}<ref>«محمّد، پدر هیچ یک از مردان شما نیست اما فرستاده خداوند و واپسین پیامبران است و خداوند به هر چیزی داناست» سوره احزاب، آیه ۴۰.</ref>. | {{متن قرآن|مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا}}<ref>«محمّد، پدر هیچ یک از مردان شما نیست اما فرستاده خداوند و واپسین پیامبران است و خداوند به هر چیزی داناست» سوره احزاب، آیه ۴۰.</ref>. | ||
همه [[مفسران]] [[اسلامی]] قدیم و معاصر، خاتم النبیین را، در این [[آیه]]، به معنای ختم نبوت و آخرین پیامبر دانستهاند. [[مفسر]] معروف، [[محمد بن جریر طبری]]، که در | همه [[مفسران]] [[اسلامی]] قدیم و معاصر، خاتم النبیین را، در این [[آیه]]، به معنای ختم نبوت و آخرین پیامبر دانستهاند. [[مفسر]] معروف، [[محمد بن جریر طبری]]، که در قرن سوم میزیسته و [[تفسیر]] او از قدیمیترین تفاسیراست، ذیل آیه فوق مینویسد: «او [[خاتم پیامبران]] است؛ کسی که [[خداوند]] [[نبوت]] را به او پایان داد و بر آن مهر نهاد و برای هیچ کس بعد از او تا [[قیامت]] گشوده نخواهد شد»<ref>ر. ک: طبری، جامع البیان، ج۲۲، ص۱۲.</ref>. | ||
[[فخر الدین رازی]]، [[مفسر]] معروف [[اهل سنت]]، درباره مفهوم «[[خاتم النبیین]]» میگوید: «مفهومش این است که هیچ [[پیامبری]] بعد از او نیست و [[شریعت]] او چنان کامل شده است که چیزی برای گفتن باقی نمانده است»<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۵، ذیل آیه مذکور</ref>. | [[فخر الدین رازی]]، [[مفسر]] معروف [[اهل سنت]]، درباره مفهوم «[[خاتم النبیین]]» میگوید: «مفهومش این است که هیچ [[پیامبری]] بعد از او نیست و [[شریعت]] او چنان کامل شده است که چیزی برای گفتن باقی نمانده است»<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۵، ذیل آیه مذکور</ref>. | ||
همین معنا را [[مفسران]] [[امامیه]] نیز، از کلمه «خاتم النبیین»، فهمیدهاند؛ از جمله: | همین معنا را [[مفسران]] [[امامیه]] نیز، از کلمه «خاتم النبیین»، فهمیدهاند؛ از جمله: | ||
# [[شیخ طوسی]]، | # [[شیخ طوسی]]، متکلم و مفسر طراز اول قرن پنجم امامیه، «خاتم النبیین» را چنین [[تفسیر]] کرده است: «به معنای آخر [[پیامبران]] و عدم وجود [[نبی]] بعد از آن»<ref>طوسی، التبیان، ج۸، ص۳۴۶.</ref>. | ||
# [[طبرسی]]، مفسر معروف [[شیعه]] در | # [[طبرسی]]، مفسر معروف [[شیعه]] در قرن ششم، میفرماید: «خاتم النبیین به معنای [[ختم نبوت]] و باقی بودن شریعت [[پیامبر اسلام]] {{صل}} تا [[روز قیامت]] است. این فضیلتی است که مختص آن حضرت در بین سایر [[انبیای الهی]] است»<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۸، ص۵۶۷.</ref>. [[علامه طباطبایی]] میفرماید: «مراد از خاتم النبیین این است که با وجود پیامبر اسلام {{صل}} نبوت پایان یافته و بعد از آن، پیامبری نخواهد آمد و از طرفی ختم نبوت، مستلزم [[ختم رسالت]] نیز است»<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۴، ص۳۲۵.</ref>. افزون بر این [[آیه]]، در آیه ۱۹ [[سوره انعام]] میخوانیم: {{متن قرآن|وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ}}<ref>«و به من این قرآن وحی شده است تا با آن به شما و به هر کس که (این قرآن به او) برسد، هشدار دهم» سوره انعام، آیه ۱۹.</ref>. جمله {{متن قرآن|مَنْ بَلَغَ}}، یعنی تمام کسانی که این سخن به آنها میرسد، رسالت جهانی [[قرآن]] و پیامبر اسلام {{صل}} و [[خاتمیت]] آن حضرت را میرساند. در آیه دیگر میخوانیم: {{متن قرآن|تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا}}<ref>«بزرگوار است آن (خداوند) که فرقان را بر بنده خویش فرو فرستاد تا جهانیان را بیمدهنده باشد» سوره فرقان، آیه ۱.</ref>. تعبیر «عالمین»، با توجه به اینکه هیچ قیدی ندارد و شامل همه اعصار میشود، از نظر زمانی و مکانی هیچ محدودیتی ندارد؛ از این نظر مسئله [[خاتمیت]] و [[جاودانی]] بودن [[اسلام]] به خوبی استفاده میشود<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۴ ص۴۵؛ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ج۷، ص۴۷۱۸؛ حقی، روح البیان، ج۶، ص۱۸۸، به نقل از پیام قرآن، ج۸، ص۴۱۰.</ref>. همچنین در [[آیات]] دیگر آمده است: | ||
#{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا}}<ref>«و تو را جز مژدهبخش و بیمدهنده برای همه مردم نفرستادهایم اما بیشتر مردم نمیدانند» سوره سبأ، آیه ۲۸.</ref> | #{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا}}<ref>«و تو را جز مژدهبخش و بیمدهنده برای همه مردم نفرستادهایم اما بیشتر مردم نمیدانند» سوره سبأ، آیه ۲۸.</ref> | ||
#{{متن قرآن|قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا}}<ref>«بگو: ای مردم! به راستی من فرستاده خداوند به سوی همه شمایم» سوره اعراف، آیه ۱۵۸.</ref>. | #{{متن قرآن|قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا}}<ref>«بگو: ای مردم! به راستی من فرستاده خداوند به سوی همه شمایم» سوره اعراف، آیه ۱۵۸.</ref>. | ||
واژه {{متن قرآن|كَافَّةً}} و {{متن قرآن|جَمِيعًا}} بر [[خاتمیت پیامبر]] اسلام {{صل}} و | واژه {{متن قرآن|كَافَّةً}} و {{متن قرآن|جَمِيعًا}} بر [[خاتمیت پیامبر]] اسلام {{صل}} و جاودانگی قرآن دلالت میکند<ref>[[حسن علی محمودی|محمودی، حسن علی]]، [[شیعه و خاتمیت (مقاله)| مقاله «شیعه و خاتمیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)|موسوعه رد شبهات ج۱۳]]، ص ۴۹.</ref>. | ||
=== [[روایات]] === | === [[روایات]] === | ||
# در [[حدیث]] معروفی از [[پیامبر]] {{صل}} میخوانیم: {{متن حدیث|حَلَالِي حَلَالٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ حَرَامِي حَرَامٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۲، ص۲۶۰</ref>؛ «[[حلال]] من تا [[روز قیامت]] حلال است و [[حرام]] من تا روز قیامت حرام». این تعبیر بیانگر ادامه این [[شریعت]] تا [[پایان جهان]] است. گاهی حدیث مذکور به این صورت نقل شده است: {{متن حدیث|حَلَالُ مُحَمَّدٍ حَلَالٌ أَبَداً إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ حَرَامُهُ حَرَامٌ أَبَداً إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا يَكُونُ غَيْرُهُ}}؛ «حلال محمد همیشه تا روز قیامت حلال است و حرام او همیشه تا [[قیامت]] حرام است، غیر آن نخواهد بود و غیر او نخواهد آمد»<ref>کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۸.</ref>. | # در [[حدیث]] معروفی از [[پیامبر]] {{صل}} میخوانیم: {{متن حدیث|حَلَالِي حَلَالٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ حَرَامِي حَرَامٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۲، ص۲۶۰</ref>؛ «[[حلال]] من تا [[روز قیامت]] حلال است و [[حرام]] من تا روز قیامت حرام». این تعبیر بیانگر ادامه این [[شریعت]] تا [[پایان جهان]] است. گاهی حدیث مذکور به این صورت نقل شده است: {{متن حدیث|حَلَالُ مُحَمَّدٍ حَلَالٌ أَبَداً إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ حَرَامُهُ حَرَامٌ أَبَداً إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا يَكُونُ غَيْرُهُ}}؛ «حلال محمد همیشه تا روز قیامت حلال است و حرام او همیشه تا [[قیامت]] حرام است، غیر آن نخواهد بود و غیر او نخواهد آمد»<ref>کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۸.</ref>. | ||
# در حدیث معروف «[[منزلت]]» میخوانیم که پیامبر {{صل}} به علی {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|أَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي}}<ref>محب الدین طبری، ذخائر العقبی، ص۷۹.</ref>؛ «تو نسبت به من، به منزله [[هارون]] نسبت به [[موسی]] هستی، جز اینکه بعد از من [[پیامبری]] نیست». | # در حدیث معروف «[[منزلت]]» میخوانیم که پیامبر {{صل}} به علی {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|أَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي}}<ref>محب الدین طبری، ذخائر العقبی، ص۷۹.</ref>؛ «تو نسبت به من، به منزله [[هارون]] نسبت به [[موسی]] هستی، جز اینکه بعد از من [[پیامبری]] نیست». | ||
# در بسیاری از [[خطبههای نهج البلاغه]] نیز خاتمیت پیامبر اسلام {{صل}} صریحاً آمده است؛ از جمله در | # در بسیاری از [[خطبههای نهج البلاغه]] نیز خاتمیت پیامبر اسلام {{صل}} صریحاً آمده است؛ از جمله در خطبه ۱۷۳ چنین میخوانیم: {{متن حدیث|أَمِينُ وَحْيِهِ وَ خَاتَمُ رُسُلِهِ وَ بَشِيرُ رَحْمَتِهِ وَ نَذِيرُ نِقْمَتِهِ}}؛ «او (محمد) [[امین وحی]] [[خدا]] و [[خاتم پیامبران]]، [[بشارت دهنده]] [[رحمت]] و [[انذار]] کننده از [[عذاب]] او بود». | ||
در | در خطبه ۱۳۳ چنین آمده است: {{متن حدیث|أَرْسَلَهُ عَلَى حِينِ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ تَنَازُعٍ مِنَ الْأَلْسُنِ فَقَفَّى بِهِ الرُّسُلَ وَ خَتَمَ بِهِ الْوَحْيَ}}. او را پس از یک [[دوران فترت]]، بعد از [[رسولان]] گذشته، هنگامی که میان [[مذاهب]] مختلف [[نزاع]] در گرفته بود، فرستاد. پس به وسیله او [[سلسله]] رسولان را تکمیل کرد و [[وحی]] را با او ختم نمود. | ||
# در پایان [[خطبه]] [[حجة الوداع]] نیز آمده است: حاضران به غائبان این سخن را برسانند که بعد از من [[پیامبری]] نیست، و بعد از شما امتی نخواهد بود. سپس دستهای خود را به سوی [[آسمان]] بلند کرد؛ آنچنان که سفیدی زیر بغلش نمایان گشت و عرضه داشت: «خدایا [[گواه]] باش که من آنچه را باید بگویم، گفتم»<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۲۱، ص۳۸۱.</ref>.<ref>[[حسن علی محمودی|محمودی، حسن علی]]، [[شیعه و خاتمیت (مقاله)| مقاله «شیعه و خاتمیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)|موسوعه رد شبهات ج۱۳]]، ص ۵۲.</ref> | # در پایان [[خطبه]] [[حجة الوداع]] نیز آمده است: حاضران به غائبان این سخن را برسانند که بعد از من [[پیامبری]] نیست، و بعد از شما امتی نخواهد بود. سپس دستهای خود را به سوی [[آسمان]] بلند کرد؛ آنچنان که سفیدی زیر بغلش نمایان گشت و عرضه داشت: «خدایا [[گواه]] باش که من آنچه را باید بگویم، گفتم»<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۲۱، ص۳۸۱.</ref>.<ref>[[حسن علی محمودی|محمودی، حسن علی]]، [[شیعه و خاتمیت (مقاله)| مقاله «شیعه و خاتمیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۳ (کتاب)|موسوعه رد شبهات ج۱۳]]، ص ۵۲.</ref> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۸
این مدخل زیرشاخهٔ بحث ختم نبوت است. ختم نبوت از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ختم نبوت در لغت - ختم نبوت در قرآن - ختم نبوت در حدیث - ختم نبوت در کلام اسلامی - ختم نبوت در فلسفه دین و کلام جدید - ختم نبوت در فلسفه اسلامی - ختم نبوت در عرفان اسلامی - ختم نبوت در تاریخ اسلامی - ختم نبوت در معارف و سیره علوی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
ختم نبوت در ارتباط با پیامبر اسلام (ص) به معنای خاتمه یافتن وحی الهی است؛ به همین دلیل حضرت محمد (ص) را خاتم النبیین میخوانند؛ چراکه او آخرین پیامبر از جانب حق تعالی است. با رفتن آن حضرت، وحی الهی قطع شد؛ چنان که علی (ع) فرمود: «بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوْتِكَ مَا لَمْ يَنْقَطِعْ بِمَوْتِ غَيْرِكَ مِنَ النُّبُوَّةِ وَ الْإِنْبَاءِ وَ أَخْبَارِ السَّمَاءِ»[۱]. پدر و مادرم فدایت باد ای رسول خدا (ص) آنچه با مرگ تو قطع شد، با مرگ هیچ کس قطع نشد، و آن نبوت و اخبار آسمانی بود.
معنای ختم نبوت این نیست که نیاز بشر به تعلیمات الهی و تبلیغاتی که از راه وحی رسیده، رفع شده است؛ پس به همین علت، نبوت پایان یافته است؛ بلکه معنای ختم نبوت این است که با فرستادن پیامبر اسلام (ص) نیاز به وحی جدید و تجدید نبوت رفع شده است؛ نه اینکه مردم دیگر نیازمند تعلیمات الهی نیستند.
برای تبیین دقیق موضوع، دلایل خاتمیت پیامبر اسلام (ص) و دیدگاه عالمان شیعه را در این باره پی میگیریم[۲].
دلایل خاتمیت پیامبر اسلام (ص)
اینکه پیامبر اسلام (ص) آخرین پیامبر الهی است و نبوت در وجود مقدس آن حضرت، به پایان رسیده است، ادله فراوانی در قرآن و سنت بر آن دلالت میکند که به بعضی از آنها اشاره میکنیم:
آیات
درباره پیامبر اسلام (ص) در قرآن کریم چنین میخوانیم: ﴿مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا﴾[۳].
همه مفسران اسلامی قدیم و معاصر، خاتم النبیین را، در این آیه، به معنای ختم نبوت و آخرین پیامبر دانستهاند. مفسر معروف، محمد بن جریر طبری، که در قرن سوم میزیسته و تفسیر او از قدیمیترین تفاسیراست، ذیل آیه فوق مینویسد: «او خاتم پیامبران است؛ کسی که خداوند نبوت را به او پایان داد و بر آن مهر نهاد و برای هیچ کس بعد از او تا قیامت گشوده نخواهد شد»[۴].
فخر الدین رازی، مفسر معروف اهل سنت، درباره مفهوم «خاتم النبیین» میگوید: «مفهومش این است که هیچ پیامبری بعد از او نیست و شریعت او چنان کامل شده است که چیزی برای گفتن باقی نمانده است»[۵].
همین معنا را مفسران امامیه نیز، از کلمه «خاتم النبیین»، فهمیدهاند؛ از جمله:
- شیخ طوسی، متکلم و مفسر طراز اول قرن پنجم امامیه، «خاتم النبیین» را چنین تفسیر کرده است: «به معنای آخر پیامبران و عدم وجود نبی بعد از آن»[۶].
- طبرسی، مفسر معروف شیعه در قرن ششم، میفرماید: «خاتم النبیین به معنای ختم نبوت و باقی بودن شریعت پیامبر اسلام (ص) تا روز قیامت است. این فضیلتی است که مختص آن حضرت در بین سایر انبیای الهی است»[۷]. علامه طباطبایی میفرماید: «مراد از خاتم النبیین این است که با وجود پیامبر اسلام (ص) نبوت پایان یافته و بعد از آن، پیامبری نخواهد آمد و از طرفی ختم نبوت، مستلزم ختم رسالت نیز است»[۸]. افزون بر این آیه، در آیه ۱۹ سوره انعام میخوانیم: ﴿وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ﴾[۹]. جمله ﴿مَنْ بَلَغَ﴾، یعنی تمام کسانی که این سخن به آنها میرسد، رسالت جهانی قرآن و پیامبر اسلام (ص) و خاتمیت آن حضرت را میرساند. در آیه دیگر میخوانیم: ﴿تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا﴾[۱۰]. تعبیر «عالمین»، با توجه به اینکه هیچ قیدی ندارد و شامل همه اعصار میشود، از نظر زمانی و مکانی هیچ محدودیتی ندارد؛ از این نظر مسئله خاتمیت و جاودانی بودن اسلام به خوبی استفاده میشود[۱۱]. همچنین در آیات دیگر آمده است:
- ﴿وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا﴾[۱۲]
- ﴿قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا﴾[۱۳].
واژه ﴿كَافَّةً﴾ و ﴿جَمِيعًا﴾ بر خاتمیت پیامبر اسلام (ص) و جاودانگی قرآن دلالت میکند[۱۴].
روایات
- در حدیث معروفی از پیامبر (ص) میخوانیم: «حَلَالِي حَلَالٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ حَرَامِي حَرَامٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ»[۱۵]؛ «حلال من تا روز قیامت حلال است و حرام من تا روز قیامت حرام». این تعبیر بیانگر ادامه این شریعت تا پایان جهان است. گاهی حدیث مذکور به این صورت نقل شده است: «حَلَالُ مُحَمَّدٍ حَلَالٌ أَبَداً إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ حَرَامُهُ حَرَامٌ أَبَداً إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا يَكُونُ غَيْرُهُ»؛ «حلال محمد همیشه تا روز قیامت حلال است و حرام او همیشه تا قیامت حرام است، غیر آن نخواهد بود و غیر او نخواهد آمد»[۱۶].
- در حدیث معروف «منزلت» میخوانیم که پیامبر (ص) به علی (ع) فرمود: «أَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي»[۱۷]؛ «تو نسبت به من، به منزله هارون نسبت به موسی هستی، جز اینکه بعد از من پیامبری نیست».
- در بسیاری از خطبههای نهج البلاغه نیز خاتمیت پیامبر اسلام (ص) صریحاً آمده است؛ از جمله در خطبه ۱۷۳ چنین میخوانیم: «أَمِينُ وَحْيِهِ وَ خَاتَمُ رُسُلِهِ وَ بَشِيرُ رَحْمَتِهِ وَ نَذِيرُ نِقْمَتِهِ»؛ «او (محمد) امین وحی خدا و خاتم پیامبران، بشارت دهنده رحمت و انذار کننده از عذاب او بود».
در خطبه ۱۳۳ چنین آمده است: «أَرْسَلَهُ عَلَى حِينِ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ تَنَازُعٍ مِنَ الْأَلْسُنِ فَقَفَّى بِهِ الرُّسُلَ وَ خَتَمَ بِهِ الْوَحْيَ». او را پس از یک دوران فترت، بعد از رسولان گذشته، هنگامی که میان مذاهب مختلف نزاع در گرفته بود، فرستاد. پس به وسیله او سلسله رسولان را تکمیل کرد و وحی را با او ختم نمود.
منابع
پانویس
- ↑ نهج البلاغه، خطبه ۲۳۵، ص۳۵۵.
- ↑ محمودی، حسن علی، مقاله «شیعه و خاتمیت»، موسوعه رد شبهات ج۱۳، ص ۴۸.
- ↑ «محمّد، پدر هیچ یک از مردان شما نیست اما فرستاده خداوند و واپسین پیامبران است و خداوند به هر چیزی داناست» سوره احزاب، آیه ۴۰.
- ↑ ر. ک: طبری، جامع البیان، ج۲۲، ص۱۲.
- ↑ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۵، ذیل آیه مذکور
- ↑ طوسی، التبیان، ج۸، ص۳۴۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۸، ص۵۶۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ج۱۴، ص۳۲۵.
- ↑ «و به من این قرآن وحی شده است تا با آن به شما و به هر کس که (این قرآن به او) برسد، هشدار دهم» سوره انعام، آیه ۱۹.
- ↑ «بزرگوار است آن (خداوند) که فرقان را بر بنده خویش فرو فرستاد تا جهانیان را بیمدهنده باشد» سوره فرقان، آیه ۱.
- ↑ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۴ ص۴۵؛ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ج۷، ص۴۷۱۸؛ حقی، روح البیان، ج۶، ص۱۸۸، به نقل از پیام قرآن، ج۸، ص۴۱۰.
- ↑ «و تو را جز مژدهبخش و بیمدهنده برای همه مردم نفرستادهایم اما بیشتر مردم نمیدانند» سوره سبأ، آیه ۲۸.
- ↑ «بگو: ای مردم! به راستی من فرستاده خداوند به سوی همه شمایم» سوره اعراف، آیه ۱۵۸.
- ↑ محمودی، حسن علی، مقاله «شیعه و خاتمیت»، موسوعه رد شبهات ج۱۳، ص ۴۹.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۲، ص۲۶۰
- ↑ کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۸.
- ↑ محب الدین طبری، ذخائر العقبی، ص۷۹.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۲۱، ص۳۸۱.
- ↑ محمودی، حسن علی، مقاله «شیعه و خاتمیت»، موسوعه رد شبهات ج۱۳، ص ۵۲.