بدون خلاصۀ ویرایش
(←پانویس) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[شکرگزاری (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div> | : <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[شکرگزاری (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div> | ||
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | ||
'''شکر:''' سپاسگزاری، قدردانی از [[نعمت]] و [[احسان]] دیگری. [[شکر]] در برابر [[نعمت]] و [[نیکی]] انجام میگیرد. هر کس به ما خوبی کند یا چیزی ببخشد، از [[کار نیک]] او قدردانی و تشکر میکنیم و این یک نکته [[فطری]] در [[انسان]] است. همه [[نعمتها]] و احسانها از خداست، بالاترین [[سپاس]] هم نسبت به او باید انجام بگیرد.[[نماز]]، جلوهای از [[سپاس]] [[انسان]] به درگاه خداست. "[[شکر قلبی]]"، توجّه به [[نعمت]] و [[صاحب]] [[نعمت]] است، "[[شکر زبانی]]" با زبان، [[حمد]] و ثنا گفتن و [[ستایش]] لفظی است. "[[شکر عملی]]" آن است که [[قدر]] [[نعمت]] را بدانیم و در راهی که مورد رضای [[صاحب]] آن [[نعمت]] است به کار بگیریم. [[بهترین]] و [[جامعترین]] واژه [[سپاس]] در برابر [[نعمتهای الهی]] عبارت است از {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«سپاس، خداوند، پروردگار جهانیان را» سوره فاتحه، آیه ۲.</ref>. از [[شکر]]، با واژههای [[مدح]]، [[حمد]] و ثنا هم تعبیر میشود. در توصیههای [[دینی]]، هم [[شکر]] در مقابل [[خدا]] آمده، هم [[شکر]] در برابر [[مردم]] و [[حدیث]] است که: هر کس از [[مردم]] تشکر نکند، از [[خدا]] هم تشکر نمیکند. [[خداوند]] شاکران را [[دوست]] میدارد و در [[قرآن کریم]]، علاوه بر [[فرمان]] به [[شکر]]، از [[بندگان]] صالحی یاد کرده و ستوده است که اهل [[شکر]] بودهاند و از انسانهای سپاسگزار، با عنوان شاکر و شکور یاد کرده است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگنامه دینی (کتاب)| فرهنگنامه دینی]]، ص:۱۲۶.</ref>. | |||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۷: | ||
*برخی دیگر از [[آیات الهی]]، شکرگزاری را وسیله "[[آزمایش]]" یاد میکند تا [[مردمان]] در بوته [[آزمایش]]، جوهر وجودیشان [[آشکار]] شود که شکرگزارند یا ناسپاس. برای نمونه [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] در بیان ماجرای [[بلقیس]] و [[اعجاز]] حضور او با تخت و بارگاهش از مسافتی دور، [[سلیمان]] [[نبی]] در یک چشم بر هم زدن، میفرماید: و آنکس که از [[علم کتاب]] بهرهای داشت، گفت: من بیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو میآورم. چون آن را نزد خود دید، گفت: این [[بخشش]] [[پروردگار]] من است تا مرا بیازماید که سپاسگزارم یا [[کافر]] [[نعمت]]. پس هر که [[سپاس]] گوید برای خود گفته است و هر که کفران ورزد [[پروردگار]] من بینیاز و کریم است<ref>{{متن قرآن| قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ }}؛ | *برخی دیگر از [[آیات الهی]]، شکرگزاری را وسیله "[[آزمایش]]" یاد میکند تا [[مردمان]] در بوته [[آزمایش]]، جوهر وجودیشان [[آشکار]] شود که شکرگزارند یا ناسپاس. برای نمونه [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] در بیان ماجرای [[بلقیس]] و [[اعجاز]] حضور او با تخت و بارگاهش از مسافتی دور، [[سلیمان]] [[نبی]] در یک چشم بر هم زدن، میفرماید: و آنکس که از [[علم کتاب]] بهرهای داشت، گفت: من بیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو میآورم. چون آن را نزد خود دید، گفت: این [[بخشش]] [[پروردگار]] من است تا مرا بیازماید که سپاسگزارم یا [[کافر]] [[نعمت]]. پس هر که [[سپاس]] گوید برای خود گفته است و هر که کفران ورزد [[پروردگار]] من بینیاز و کریم است<ref>{{متن قرآن| قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ }}؛ | ||
[[سوره نمل]]، [[آیه]] ۴۰؛ نیز نک: {{متن قرآن|نِعْمَةً مِّنْ عِندِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَن شَكَرَ }}؛ سوره قمر، [[آیه]] ۳۵</ref>. این معنا مورد توجه [[امام]] بوده است. از اینرو [[شکر]] نعمات را نخستین امر ضروری و [[واجب]] برای [[انسانها]] برمیشمرد<ref>غررالحکم، ۱ / ۲۰۹</ref>. نیز میفرماید: [[سپاس]] و [[ستایش]] خدای را که [[سرنوشت]] و سرانجام مخلوقات به دست اوست و پایان کارشان به سوی او. او را بر [[احسان]] بیشمار، [[برهان]] درخشان و [[فضل]] و نعمتهای زایا و جوشانش [[سپاس]] گویم؛ سپاسی که [[حق]] او را بهجا آورَد، ادای [[شکر]] او باشد، به [[پاداش]] نزدیکم کند و موجب بهرهوری افزون شود<ref>خطبه ۱۸۱</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 505-506.</ref>. | [[سوره نمل]]، [[آیه]] ۴۰؛ نیز نک: {{متن قرآن|نِعْمَةً مِّنْ عِندِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَن شَكَرَ }}؛ سوره قمر، [[آیه]] ۳۵</ref>. این معنا مورد توجه [[امام]] بوده است. از اینرو [[شکر]] نعمات را نخستین امر ضروری و [[واجب]] برای [[انسانها]] برمیشمرد<ref>غررالحکم، ۱ / ۲۰۹</ref>. نیز میفرماید: [[سپاس]] و [[ستایش]] خدای را که [[سرنوشت]] و سرانجام مخلوقات به دست اوست و پایان کارشان به سوی او. او را بر [[احسان]] بیشمار، [[برهان]] درخشان و [[فضل]] و نعمتهای زایا و جوشانش [[سپاس]] گویم؛ سپاسی که [[حق]] او را بهجا آورَد، ادای [[شکر]] او باشد، به [[پاداش]] نزدیکم کند و موجب بهرهوری افزون شود<ref>خطبه ۱۸۱</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 505-506.</ref>. | ||
*برخی از [[آیات]] نیز بر [[ضرورت]] شکرگزاری و نقش آن در بقا و ازیاد [[نعمت]] تأکید دارد، مانند: برای وی هرچه میخواست از بناهای بلند و تندیسها و کاسههایی چون [[حوض]] و دیگهای محکم بر جای، میساختند. ای [[خاندان]] [[داوود]]، برای سپاسگزاری کاری کنید و اندکی از [[بندگان]] من سپاسگزارند<ref>{{متن قرآن| يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاء مِن مَّحَارِيبَ وَتَمَاثِيلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَّاسِيَاتٍ اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا وَقَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ }}؛ سوره سبأ، آیه ۱۳</ref>. [[امام علی]]{{ع}} نیز بر این معنا تأکید داشته و در فرازهایی از سخنان خود به این موضع پرداخته است. ایشان شکرگزاری در [[آسایش]] را به مثابه ابزار کار برای [[انسان]] [[مؤمن]] ذکر میکند<ref>غررالحکم، ۱ / ۴۳۲</ref> و در فرازی چنین میفرماید: از [[خدا]] [[یاری]] خواهید تا بتوانید [[حق]] [[واجب]] را ادا کنید و [[شکر]] [[نعمتها]] و احسانهای بیحسابش را بهجای آورید<ref>خطبه ۹۸</ref>. [[امام]]{{ع}} کمترین [[منفعت]] شکرگزاری را افزونی [[نعمت]] میداند<ref>غررالحکم، ۱ / ۱۳۵ و ۲۴۰</ref>. [[امام علی]]{{ع}} در بیانی [[شکر نعمت]] و [[نیکی]] را [[حق]] [[خداوند]] بر [[بندگان]] بیان فرموده است<ref>غررالحکم، ۱ / ۳۸۳</ref>. در عین حال تأکید دارد که کوتاهی در ادای [[حق]] [[خداوند]]، باعث [[زوال نعمت]] میشود<ref>غررالحکم، ۱ / ۴۲۶</ref> و در فرازی دیگر [[شکر]] را افزون بر فزونی [[نعمت]]، موجب تأخیر در [[مرگ]] برمیشمرد<ref>غررالحکم، ۱ / ۴۲۷</ref>. ایشان در کلامی [[نعمت]] و [[شکر]] را دو عنصر بههمپیوسته یاد میکند که [[شکر]] همواره با [[نعمت]]، نسبت مستقیم دارد. هیچگاه رشته افزونی از جانب [[خداوند]] پاهر نشود تا این رشته [[شکر]] و سپاسگزاری از جانب شاکر بریده شود<ref>غررالحکم، ۱ / ۹۵</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص | *برخی از [[آیات]] نیز بر [[ضرورت]] شکرگزاری و نقش آن در بقا و ازیاد [[نعمت]] تأکید دارد، مانند: برای وی هرچه میخواست از بناهای بلند و تندیسها و کاسههایی چون [[حوض]] و دیگهای محکم بر جای، میساختند. ای [[خاندان]] [[داوود]]، برای سپاسگزاری کاری کنید و اندکی از [[بندگان]] من سپاسگزارند<ref>{{متن قرآن| يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاء مِن مَّحَارِيبَ وَتَمَاثِيلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَّاسِيَاتٍ اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا وَقَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ }}؛ سوره سبأ، آیه ۱۳</ref>. [[امام علی]]{{ع}} نیز بر این معنا تأکید داشته و در فرازهایی از سخنان خود به این موضع پرداخته است. ایشان شکرگزاری در [[آسایش]] را به مثابه ابزار کار برای [[انسان]] [[مؤمن]] ذکر میکند<ref>غررالحکم، ۱ / ۴۳۲</ref> و در فرازی چنین میفرماید: از [[خدا]] [[یاری]] خواهید تا بتوانید [[حق]] [[واجب]] را ادا کنید و [[شکر]] [[نعمتها]] و احسانهای بیحسابش را بهجای آورید<ref>خطبه ۹۸</ref>. [[امام]]{{ع}} کمترین [[منفعت]] شکرگزاری را افزونی [[نعمت]] میداند<ref>غررالحکم، ۱ / ۱۳۵ و ۲۴۰</ref>. [[امام علی]]{{ع}} در بیانی [[شکر نعمت]] و [[نیکی]] را [[حق]] [[خداوند]] بر [[بندگان]] بیان فرموده است<ref>غررالحکم، ۱ / ۳۸۳</ref>. در عین حال تأکید دارد که کوتاهی در ادای [[حق]] [[خداوند]]، باعث [[زوال نعمت]] میشود<ref>غررالحکم، ۱ / ۴۲۶</ref> و در فرازی دیگر [[شکر]] را افزون بر فزونی [[نعمت]]، موجب تأخیر در [[مرگ]] برمیشمرد<ref>غررالحکم، ۱ / ۴۲۷</ref>. ایشان در کلامی [[نعمت]] و [[شکر]] را دو عنصر بههمپیوسته یاد میکند که [[شکر]] همواره با [[نعمت]]، نسبت مستقیم دارد. هیچگاه رشته افزونی از جانب [[خداوند]] پاهر نشود تا این رشته [[شکر]] و سپاسگزاری از جانب شاکر بریده شود<ref>غررالحکم، ۱ / ۹۵</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۵۰۶.</ref>. | ||
*[[امام]] در فرازی از [[نهج البلاغه]] فرمود: نشود که [[خدا]] درِ [[شکر]] را به روی بندهای بگشاید، در حالی که درِ افزونی [[نعمت]] را به رویش بسته باشد و نشود که درِ [[توبه]] را بگشاید، در حالی که درِ [[آمرزش]] را بسته باشد<ref>حکمت ۴۲۷</ref>. از اینرو [[خداوند سبحان]] شکرگزاری را امری به سود شکرگزارنده میداند، زیرا ذات [[حق تعالی]] نیازی به تشکر [[بندگان]] ندارد، چنانکه میفرماید: هر آینه به [[لقمان]] [[حکمت]] دادیم و گفتیم: [[خدا]] را [[سپاس]] گوی، زیرا هر که [[سپاس]] گوید به سود خود [[سپاس]] گفته و هر که [[ناسپاسی]] کند، [[خدا]] بینیاز و ستودنی است<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ }}؛ سوره لقمان، آیه ۱۲</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص | *[[امام]] در فرازی از [[نهج البلاغه]] فرمود: نشود که [[خدا]] درِ [[شکر]] را به روی بندهای بگشاید، در حالی که درِ افزونی [[نعمت]] را به رویش بسته باشد و نشود که درِ [[توبه]] را بگشاید، در حالی که درِ [[آمرزش]] را بسته باشد<ref>حکمت ۴۲۷</ref>. از اینرو [[خداوند سبحان]] شکرگزاری را امری به سود شکرگزارنده میداند، زیرا ذات [[حق تعالی]] نیازی به تشکر [[بندگان]] ندارد، چنانکه میفرماید: هر آینه به [[لقمان]] [[حکمت]] دادیم و گفتیم: [[خدا]] را [[سپاس]] گوی، زیرا هر که [[سپاس]] گوید به سود خود [[سپاس]] گفته و هر که [[ناسپاسی]] کند، [[خدا]] بینیاز و ستودنی است<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ }}؛ سوره لقمان، آیه ۱۲</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۵۰۶.</ref>. | ||
*افزون بر تطابقی که میان [[سخن امام]] با [[کلام]] [[خداوند متعال]] صورت گرفت، [[امام علی]]{{ع}} برخی دیگر از ضرورتهای شکرگزاری را بیان کردهاند که به آنها اشاره میشود: شکرگزاری در [[آسایش]]، نشانه [[ایمان]] است<ref>غرر الحکم، ۱ / ۴۹</ref>؛ [[نیکی]] به [[آدمی]] به مثابه بندی بر گردن است که تنها با سپاسگزاری باز میشود<ref>غررالحکم، ۱ / ۷۰</ref>؛ شکرگزاری سبب استحقاق فرد برای دریافت نعمتهای بیشتر است<ref>غررالحکم، ۱ / ۲۱۱</ref>. [[امام علی]]{{ع}} در [[نهج البلاغه]] در بیان و توصیف [[صفات الهی]] میفرماید: اوست خداوندی که... هر که را بر او [[توکل]] کند، کافی باشد و هر که از او چیزی خواهد، عطا کند و هر که بدو وامی دهد، ادایش کند و هر که [[شکر]] و [[سپاس]] گوید، پاداشش دهد<ref>خطبه ۸۹</ref>. در منظر [[امام علی]]{{ع}} شکرگزاری از مظاهر [[ایمان]] و تقواپیشگی است. [[مؤمن]] هرگاه نظاره کند، [[پند]] پذیرد و بهگاه خاموشی بیندیشد، هنگام [[سختی]] به [[یاد خدا]] باشد و هنگامی که به او عطایی شود شکرگزاری و [[شکیبا]] باشد<ref>نک: غررالحکم، ۱ / ۹۳</ref>. در فرازی از [[نهج البلاغه]] میفرماید: ای [[مردم]]، [[پارسایی]]، دامن [[آرزو]] برچیدن است و [[شکر نعمت]] حاضر گفتن و از ناروا [[پارسایی]] ورزیدن. اگر از عهده این کار برنیایید، چند که ممکن است خود را از [[حرام]] واپایید، [[شکر نعمت]] موجود فراموش نکنید که راه عذر بر شما بسته است، با حجتهای روشن و پدیدار و [[کتابهای آسمانی]] و دلیلهای [[آشکار]]<ref>خطبه ۸۱</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص | *افزون بر تطابقی که میان [[سخن امام]] با [[کلام]] [[خداوند متعال]] صورت گرفت، [[امام علی]]{{ع}} برخی دیگر از ضرورتهای شکرگزاری را بیان کردهاند که به آنها اشاره میشود: شکرگزاری در [[آسایش]]، نشانه [[ایمان]] است<ref>غرر الحکم، ۱ / ۴۹</ref>؛ [[نیکی]] به [[آدمی]] به مثابه بندی بر گردن است که تنها با سپاسگزاری باز میشود<ref>غررالحکم، ۱ / ۷۰</ref>؛ شکرگزاری سبب استحقاق فرد برای دریافت نعمتهای بیشتر است<ref>غررالحکم، ۱ / ۲۱۱</ref>. [[امام علی]]{{ع}} در [[نهج البلاغه]] در بیان و توصیف [[صفات الهی]] میفرماید: اوست خداوندی که... هر که را بر او [[توکل]] کند، کافی باشد و هر که از او چیزی خواهد، عطا کند و هر که بدو وامی دهد، ادایش کند و هر که [[شکر]] و [[سپاس]] گوید، پاداشش دهد<ref>خطبه ۸۹</ref>. در منظر [[امام علی]]{{ع}} شکرگزاری از مظاهر [[ایمان]] و تقواپیشگی است. [[مؤمن]] هرگاه نظاره کند، [[پند]] پذیرد و بهگاه خاموشی بیندیشد، هنگام [[سختی]] به [[یاد خدا]] باشد و هنگامی که به او عطایی شود شکرگزاری و [[شکیبا]] باشد<ref>نک: غررالحکم، ۱ / ۹۳</ref>. در فرازی از [[نهج البلاغه]] میفرماید: ای [[مردم]]، [[پارسایی]]، دامن [[آرزو]] برچیدن است و [[شکر نعمت]] حاضر گفتن و از ناروا [[پارسایی]] ورزیدن. اگر از عهده این کار برنیایید، چند که ممکن است خود را از [[حرام]] واپایید، [[شکر نعمت]] موجود فراموش نکنید که راه عذر بر شما بسته است، با حجتهای روشن و پدیدار و [[کتابهای آسمانی]] و دلیلهای [[آشکار]]<ref>خطبه ۸۱</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۵۰۷.</ref>. | ||
*[[امام]]{{ع}} شکرگزاری را از صفات [[پرهیزکاران]] برمیشمرد و در [[وصف]] حالات آنان میفرماید: روز را با سرمایهای از [[شکر]] به پایان برَد و صبح را با [[یاد خدا]] آغاز کند<ref>خطبه ۱۹۳</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص | *[[امام]]{{ع}} شکرگزاری را از صفات [[پرهیزکاران]] برمیشمرد و در [[وصف]] حالات آنان میفرماید: روز را با سرمایهای از [[شکر]] به پایان برَد و صبح را با [[یاد خدا]] آغاز کند<ref>خطبه ۱۹۳</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص ۵۰۷.</ref>. | ||
==شکر و رابطه آن با [[زندگی]] افراد== | ==شکر و رابطه آن با [[زندگی]] افراد== | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۲: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* [[پرونده:13681049.jpg|22px]] [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۲''']] | * [[پرونده:13681049.jpg|22px]] [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۲''']] | ||
* [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|'''فرهنگنامه دینی''']] | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||