نیایش شانزدهم
مقدمه
این نیایش آن حضرت است در آمرزشخواهی از گناهان و طلب بخشش از خداوند. «خداوند انسان را در زمین جانشین خود قرار داد تا کاری بزرگ انجام دهد؛ یعنی زمین را زیر پا گذارد و به سمت قلههای نور سفر کند؛ و این کاری است که جز در پرتو اطاعت خدا شکل نمیگیرد؛ زیرا دشمن بزرگی سر راه انسان کمین کرده که میخواهد او را به سوی گناه و بدی و تنبلی سوق دهد. این دشمن، شیطان، دشمن قسمخورده انسان است که آدمیان را با دعوتهای خود و چشاندن شیرینی گناه به آنان به بیراهه برد و فاصله آنان را با خدا زیاد کند». اما از آنجا که خدای مهربان بندگانش را دوست دارد در صورت عصیان آنان را به بازگشت و آشتی دعوت میکند: ﴿وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ﴾[۱] و به آنان که ناامید شدهاند مژده بخشش میدهد: ﴿قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ﴾[۲].
امام زین العابدین (ع) در این دعا، با به نمایشگذاشتن زیباترین جلوههای پرستش، دریای رحمت الهی را به جوش آورده و خود را در معرض امواج مهر بیکران مهربانترین مهربانان قرار میدهد. او ابتدا لب به ستایش خدا میگشاید: «بارخدایا، ای که گناهکاران به امید رحمت تو به فریادرسیات میخوانند، ای خداوندی که بیچارگان در پناه احسان تو میآرامند، ای خداوندی که خطاکاران از خوف تو مینالند و میگریند، ای انیس آزردگان دور از خان و مان، ای غمزدای اندوهگنان و شکستهدلان، ای فریادرس خوارشدگان و بیکسان، ای یاور نیازمندان و راندهشدگان».
آنگاه مثل پدر بزرگوارش امام حسین (ع) در دعای عرفه، دعای خود را به دو بخش میکند؛ بخشی در معرفی خدا و بخشی در معرفی خود: «تویی که رحمت تو و علم تو همهچیز را در برگرفته است؛ تویی که از نعمتهای خویش هر آفریدهای را بهرهای دادهای؛ تویی که عفوت را از عقابت بیشی است؛ تویی که رحمتت را بر غضبت پیشی است؛ تویی که عطای تو بیشتر از منع توست؛ تویی که همه آفریدگان در حیطه قدرت تو جای دارند؛ تویی که چون کسی را نعمتی ارزانی داری، پاداشی از او نجویی. تویی که چون عصیانگری را عقوبت کنی، راه افراط نپویی. و من، ای پروردگار من، بنده تو هستم. بندهای که به دعایش فرمان دادهای و او دست انابت به درگاه تو برداشته است، گوید: «لَبَّيْكَ وَ سَعْدَيْكَ». این منم ای پروردگار من، بر پیشگاهت افتاده. این منم که بار گناهانم بر پشتم سنگینی میکند و گناهان عمرم را تباه ساخته است. این منم که از روی جهالت تو را عصیان کردهام درحالیکه تو سزاوار عصیان من نبودی».
به اینجا که میرسد لحن آن حضرت التماسآمیز میشود: «إِلَهِي فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ لَا تُعْرِضْ عَنِّي وَ قَدْ أَقْبَلْتُ عَلَيْكَ...»؛ «ای خداوند، بر محمد و خاندان او درود بفرست و از من اعراض مکن که روی به تو آوردهام، و مرا محروم مدار که دل به تو سپردهام، و دستِ رد به رویم نزن که بر درگاهت ایستادهام».
سپس بزرگی و مهربانیهای خدا را به زبان میآورد: «ای خداوند من، حمد باد تو را، بسا پرده بر عیبهای من کشیدهای و رسوایم نساختهای، بسا گناهان من نهان داشتهای و مرا شهره شهر نکردهای، بسا آلودگیها که مرا هست و تواش فاش نساختهای و نشان بدنامی به گردنم نیاویختهای و از همسایگان من، عیبجویان مرا و کسانی را که بر نعمتی که بر من عنایت کردهای حسد میبرند، از عیب و عار من آگاه نکردهای».
و در ادامه، امام (ع) با اشاره به جهالت آدمی و غفلت او از اصلاح خویشتن و فرورفتنش در غرقاب باطل، از حلم و بردباری خداوند در مقابل انسان ناسپاس اظهار شگفتی مینماید. از دید وی علت اینهمه لطف و کرم و چشمپوشی خدا این است که خداوند بخشیدن بندهاش را از عقابکردن او بیشتر دوست میدارد؛ حال آنکه جزای بنده در نخستین گناهش آتش سوزان است بیآنکه در حق او ظلمی رفته باشد.
و در پایان با امید به رحمت خداوند عرض میکند: «بارخدایا، بر محمد و خاندانش درود بفرست و مرا از معاصی نگهدار و به فرمانبرداری خود برگمار و نعمت انابت نصیب من کن و به آب توبه پاکیزهام گردان و یاریام ده که گرد گناه نگردم».[۳].[۴]
جستارهای وابسته
منابع
پانویس
- ↑ «و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱.
- ↑ «بگو: ای بندگان من که با خویش گزافکاری کردهاید! از بخشایش خداوند ناامید نباشید که خداوند همه گناهان را میآمرزد؛ بیگمان اوست که آمرزنده بخشاینده است» سوره زمر، آیه ۵۳.
- ↑ صحیفه سجادیه، ترجمه عبدالمحمد آیتی، انتشارات سروش، تهران، ۱۳۷۵؛ قرآن حکیم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
- ↑ بهشتی، سید جواد، مقاله «نیایش شانزدهم»، دانشنامه صحیفه سجادیه، ص ۴۵۸.