مولی (ولی)
این مدخل زیرشاخهٔ بحث ولایت است. مولی (ولی) از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: مولی در حدیث - مولی در معارف مهدویت - پرسش مرتبط نداردمولی به معنی آقا، سرپرست و پیشوا آمده است. پیامبر خاتم(ص) این واژه را در حجة الوداع، دربارۀ علی(ع) بهکار برد: «مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِيٌّ مَوْلَاه» که دال بر خلافت و ولایت امیرالمؤمنین (ع) است.
معناشناسی
مولی به معنی آقا، سرور، بندگان، یاران، گماشتگان[۱]، آزاد کرده، آزاد کننده، همپیمان[۲]، سرپرست، پیشوا و صاحب اختیار آمده است. تعبیری که پیامبر خدا(ص) در حجة الوداع، در روز غدیر خم ضمن خطبهای مفصّل دربارۀ علی بن ابی طالب(ع) بهکار برد و او را مولای مردم دانست و فرمود: «مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِيٌّ مَوْلَاه»، واژۀ مولی و معنای آن و دلالتش بر خلافت و ولایت امیر المؤمنین، از مباحث جنجالی در تاریخ شیعه است[۳].
واژه "مولی" در حادثه غدیر
منکران امامت علی (ع) و خلافت بلافصل آن حضرت، یا واقعۀ غدیر خم را انکار میکنند، یا حدیث غدیر را نمیپذیرند، یا اگر هم نتوانند ردّ کنند، معنای مولی را "دوست" بیان میکنند و اگر هم نتوانند معنای روشن مولا را انکار کنند، مدعی میشوند که اهل حل و عقد در سقیفه صلاح دیدند کس دیگری غیر از علی (ع) خلیفه شود. علامه امینی در "الغدیر"[۴] بحث مبسوط، مستدلّ و عالمانهای دربارۀ معنای مولی دارد و ۲۷ معنی برای آن در کاربردهای مختلف میآورد (مثل پروردگار، عمو، پسرعمو، فرزند، غلام، آزادشده، مالک، پیرو، همپیمان، همسایه، خویشاوند، ولیّ، اولی به یک چیز، یاور، تصرّفکننده در کار، عهدهدار امر و...) و با بحثی استدلالی همۀ معانی را در کاربرد آن در غدیر خم ردّ میکند مگر دو معنای "اولی به تصرّف" و "امیر و سرور" و میگوید قرائنی که در خود جمله است و آنچه در قبل و بعد آن در خطبۀ غدیر بیان شده، برداشتی که حاضران در آن صحنه داشتند، معنایی را که کسانی مثل سید حمیری، کمیت بن زید، عبدی کوفی، ابو تمام و دیگر ادبا و شعرا از آن فهمیده و آن را در قالب شعر بیان کردهاند، تهنیتگویی ابوبکر و عمر و دیگران به حضرت امیر در همان روز و بیعت با او و سلام دادن آنان به حضرت به عنوان امیر المؤمنین، احتجاجها و استدلالهایی که به حدیث غدیر بر اثبات امامت و ولایت شده، آیات قرآن که پیش و پس از این خطبه نازل شده و اهمیّت آن روز و حادثه را بیان کرده و... دهها قرینۀ داخلی و خارجی دیگر، همه نشان میدهد آن ولایتی که برای امیر المؤمنین در روز غدیر با کلمۀ "مولی" تعیین و جعل شد، به معنای سرپرست مسلمانان و جانشینی پیامبر خدا بود[۵]. این حقیقت گاهی هم با کلمۀ "ولیّ" بیان شده است: «عَلِيٌّ وَلِيُّ كُلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدِي». عالمان بسیار دیگری نیز در معنای مولی و نحوۀ استدلال به آن و مستندات این حدیث در کتب شیعه و اهل سنت بحث کردهاند[۶].[۷]
منابع
پانویس
- ↑ فرهنگ معین.
- ↑ دایرة المعارف فارسی، ج۲، بخش دوم، ص۲۸۸۱.
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۵۵۸؛ قریشی، سید حسن، اصحاب ایرانی ائمه اطهار، ص۳۴.
- ↑ ج۱، ص۳۴۰ تا ۴۰۰.
- ↑ فشردهای از بحث طولانی علامه امینی در الغدیر، در جزوهای فارسی به نام «معنای مولی» به قلم جواد محدثی، از انتشارات مرکز پژوهشهای فارسی الغدیر، چاپ شده است، در ۵۸ صفحه جیبی
- ↑ از جمله «رسالة فی معنی المولی» شیخ مفید، «فضائل الخمسة من الصّحاح السته» ج ۱ ص ۳۹۲، «عبقات الأنوار» ج ۱، «المراجعات» نامه ۵۴ تا ۶۰، «بحارالأنوار»، ج ۲۱ و ۳۷، «فیض القدیر» و...
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۵۵۸.