ماریه سعدیه در تاریخ اسلامی

مقدمه

ماریه سعدیه معروف به عبدیه بصریه^[۱]، خانه‌اش محل الفت شیعیان بود که در آنجا بحث علمی می‌کردند، و مذهب امامیه (شیعه اثنی عشری) را رواج می‌دادند، او در امتداد همان رسالتی که خدیجه (س) در بذل ثروت خود در راه نشر اسلام کوشید، قدم برداشت، این بار ماریه ثروت خود را در خدمت نهضت عاشورا قرار داد. او که همسر و فرزندانش در رکاب حضرت علی (ع) در واقعه جمل شهید شده بودند، از این رو، در راه به ثمر رسیدن نهضت امام حسین (ع) از هیچ بذل و بخششی ابا نمی‌کرد، و گاهی هم با گریه‌های احساسی خود مردان را به یاری امام حسین (ع) تشویق و تحریض می‌کرد^[۲].

درست از وقتی که معاویه به درک واصل شد^[۳] و یزید سلطنت استبدادی^[۴] و موروثی پدر را به دست گرفت، و امام حسین (ع) مبارزه با یزید را در دستور کار خود قرار دادند، از همان بدو حرکت از مدینه از حضور زنان و اهل بیت در کاروان به عنوان مکمل و تمام‌کننده نهضت یاد می‌کردند^[۵].

و در این راستا، اهل بیت (ع) خود را به عنوان یار و یاور اصلی خویش به همراه بردند، و هیچ کس نتوانست امام را از این مهم منصرف کند؛ زیرا اراده خدا بر این بود که اهل بیت (ع) با اسارت خود مراحل تکمیلی و جاودانگی نهضت خونبار عاشورا را به انجام برسانند^[۶].

ماریه بنت منقذ عبدی

ماریه دختر منقذ عبدی از طایفه عبدالقیس از زنان پرهیزکار و شجاع و از شیعیان فعال بصره بود. وی از بانوان بزرگوار شیعه و از اصحاب مخلص امام حسین(ع) بود. خانه ماریه به مرکزی برای طرح مباحث علمی و عقیدتی توسط شیعیان تبدیل شده بود و از این خانه معارف اهل‌‌بیت(ع) ترویج می‌شد. همسر ماریه و فرزندش در جنگ جمل در راه حمایت از امیرالمؤمنین علی(ع) به شهادت رسیده بودند. ماریه تمامی ثروت و دارایی خود را وقف ترویج معارف اهل‌بیت کرده بود^[۷]. در آغاز نهضت امام حسین(ع) و در چند ماهی که آن حضرت در مکه حضور داشت و دائم در حال گفتگو و رد و بدل کردن نامه و پیک به مردم بلاد کوفه و بصره بود. در همان روزهایی که سیل نامه از کوفه به مکه روان شده بود، امام برای فعال کردن شیعیان در بصره، نامه‌ای به سران پنجگانه بصره به اسامی مالک بن مسمع بکری، احنف بن قیس، یزید بن مسعود نهشلی، منذر بن جارود عبدی و مسعود بن عمرو ازدی نوشت و آنان را به پاری خود خواند و نامه را به دست غلام خود سلیمان بن رزین داد. سلیمان به خانه ماریه وارد شد. در آستانه قیام امام حسین(ع) خانه وی محل تجمع دوستداران اهل‌بیت(ع) بود. این خانه در مرکز اجتماع یاران امام و شکل‌گیری حرکت‌های شیعیان و مذاکرات آنان و شناساندن نهضت آن حضرت بود. شیعیان در خانه او جمع می‌شدند و به گفت و شنود و نقل حدیث و بررسی مسائل سیاسی می‌‌پرداختند. ماریه در این راه از هیچ کوشش و ایثاری دریغ نکرد^[۸].

یزید بن ثبیط (نبیط) و دو پسرش عبدالله و عبیدالله که از دوستداران امیرالمؤمنین علی(ع) و از شیعیان او بودند، در این خانه از نامه امام به سران بصره آگاه شدند. یزید آنجا در یاری امام سخنانی بیان کرد و مردم را به پیوستن به امام فراخواند و چون بر تعلل حاضران در پیوستن به امام حسین(ع) پی برد، خود و دو فرزندش به امام پیوستند و در کربلا در حمله اول به شهادت رسیدند^[۹]. تلاش‌های ماریه باعث شد تا افراد دیگری از قبیل ادهم بن امیه عبدی بصری، از بزرگان شیعه در بصره و از دعات به امامت امام حسین(ع)^[۱۰]، سیف بن مالک (عبدالله) عبدی بصری، از شیعیان بصره و از جوانان جنگجو و شجاع و از محبان خاندان امیرالمؤمنین^[۱۱] و عامر بن مسلم بن طریف عبدی از طایفه عبدی از زعمای شیعه بصره^[۱۲] نیز خود را به کاروان امام حسین(ع) برسانند و در رکاب او به شهادت برسند. علامه مامقانی، ماریه را در زمره زنان راوی حدیث نام برده و می‌نویسد: او امامی مذهب بوده و شیعیان در خانه‌اش جمع می‌شدند و به نقل حدیث می‌پرداختند^[۱۳].^[۱۴]

منابع

پانویس

↑ ذبیح الله محلاتی، ریاحین الشریعة، ج۵، ص۶۳.
↑ ذبیح الله محلاتی، ریاحین الشریعة، ج۵، ص۶۳.
↑ ارشاد مفید با ترجمه محمد باقر ساعدی، ص۳۷۳؛ در سال ۶۰ هجری نیمه ماه رجب؛ تاریخ طبری، ج۳، ص۲۶۱ – ۲۶۲؛ حدود هشتاد سالگی.
↑ عبدالفتاح عبدالمقصود الامام علی بن ابی‌طالب (ع)، ج۲، ص۶؛ کورت فریشلر آلمانی، امام حسین (ع) و ایران، ص۵۲۰.
↑ لهوف، ص۱۲۸؛ تاریخ طبری، ج۳، سنه ۶۰ه‍.ق ان الله شاء ان يراهن سبايا.
↑ خادری، ملیحه، مقاله «زنان در نهضت عاشورا»، فرهنگ عاشورایی ج۹ ص ۲۵.
↑ اعلام النساء، ج۵، ص۹؛ اعیان النساء، ص۵۹۰؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۷۱۸-۷۱۹.
↑ الاخبار الطوال، ص۲۸۰؛ تاریخ طبری، ج۵، ص۳۵۸؛ الفتوح، ج۵، ص۳۷.
↑ تاریخ طبری، ج۵، ص۳۵۴؛ رجال طوسی، ص۸۱؛ ابصار العین فی انصار الحسین، ص۱۱۰؛ مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۱۳.
↑ اعیان الشیعه، ج۱، ص۶۱۰.
↑ تاریخ طبری، ج۵، ص۳۵۳؛ رجال طوسی، ص۷۴؛ أعیان الشیعه، ج۱، ص۶۱۰؛ ج۷، ص۳۲۶؛ مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۱۳؛ مقتل الحسین خوارزمی، ج۲، ص۲۴.
↑ رجال طوسی، ص۷۷؛ تنقیح المقال، ج۲، ص۳۱۷؛ أعیان الشیعه، ج۱، ص۶۱۱؛ ج۷، ص۱۸۱.
↑ تنقیح المقال، ج۳، ص۸۲.
↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۶۵.

[1] ذبیح الله محلاتی، ریاحین الشریعة، ج۵، ص۶۳.

[2] ذبیح الله محلاتی، ریاحین الشریعة، ج۵، ص۶۳.

[3] ارشاد مفید با ترجمه محمد باقر ساعدی، ص۳۷۳؛ در سال ۶۰ هجری نیمه ماه رجب؛ تاریخ طبری، ج۳، ص۲۶۱ – ۲۶۲؛ حدود هشتاد سالگی.

[4] عبدالفتاح عبدالمقصود الامام علی بن ابی‌طالب (ع)، ج۲، ص۶؛ کورت فریشلر آلمانی، امام حسین (ع) و ایران، ص۵۲۰.

[5] لهوف، ص۱۲۸؛ تاریخ طبری، ج۳، سنه ۶۰ه‍.ق ان الله شاء ان يراهن سبايا.

[6] خادری، ملیحه، مقاله «زنان در نهضت عاشورا»، فرهنگ عاشورایی ج۹ ص ۲۵.

[7] اعلام النساء، ج۵، ص۹؛ اعیان النساء، ص۵۹۰؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۷۱۸-۷۱۹.

[8] الاخبار الطوال، ص۲۸۰؛ تاریخ طبری، ج۵، ص۳۵۸؛ الفتوح، ج۵، ص۳۷.

[9] تاریخ طبری، ج۵، ص۳۵۴؛ رجال طوسی، ص۸۱؛ ابصار العین فی انصار الحسین، ص۱۱۰؛ مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۱۳.

[10] اعیان الشیعه، ج۱، ص۶۱۰.

[11] تاریخ طبری، ج۵، ص۳۵۳؛ رجال طوسی، ص۷۴؛ أعیان الشیعه، ج۱، ص۶۱۰؛ ج۷، ص۳۲۶؛ مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۱۱۳؛ مقتل الحسین خوارزمی، ج۲، ص۲۴.

[12] رجال طوسی، ص۷۷؛ تنقیح المقال، ج۲، ص۳۱۷؛ أعیان الشیعه، ج۱، ص۶۱۱؛ ج۷، ص۱۸۱.

[13] تنقیح المقال، ج۳، ص۸۲.

[14] محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۶۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]