بحث:عبیدالله بن زیاد در تاریخ اسلامی

عبیدالله بن زیاد

او عبیدالله بن زیاد بن عبید یا ابوسفیان است. مادرش مرجانه یکی از زنان بدکاره زمانه خود بود. دشمنان عبیدالله برای طعن، او را به مادرش ملحق می‌کنند و وی را ابن‌مرجانه می‌نامند. کنیه او را ابوحفص گفته‌اند. او در بصره متولد شد؛ ولی درباره سال تولد او اختلاف وجود دارد: گروهی سال ۳۳ هجری و گروهی سال ۳۹ هجری را ذکر کرده‌اند. گفته شده است او در واقعه کربلا و شهادت امام حسین(ع)، ۲۸ ساله بوده است. او در سال ۶۶ هجری، در منطقه خازر که در فاصله پنج فرسخی موصل قرار داشت در نبرد با نیروی‌های مختار، به دست ابراهیم بن اشتر نخعی کشته شد.

بعد از مرگ زیاد، عبیدالله به نزد معاویه رفت و از او امارت عراق را درخواست کرد. معاویه از او پرسید: برادرم چه کسی را بر کوفه گماشت؟ عبیدالله پاسخ داد: عبدالله بن خالد بن اسید. باز معاویه پرسید: برادرم چه کسی را بر بصره گماشت؟ عبیدالله پاسخ داد: سمرة بن جندب فزاری. معاویه گفت: پدر تو پنج سال امیر عراق بود. چرا تو را در هیچ کاری قرار نداد؟ عبیدالله گفت: اگر این حرف را مردم بدانند، برای من عیب و عاری است؛ پس کاری کن که بعد از توکس نگوید پدر و عمویت تو را در کاری قرار نداده‌اند. معاویه او را برای ولایت خراسان انتخاب کرد.

عبیدالله، دو سال والی خراسان بود؛ تا اینکه معاویه در سال ۵۵ هجری، عبدالله بن عمرو بن غیلان الثقفی را از بصره عزل کرد و عبیدالله بن زیاد را به جای او قرار داد. دلیل عزل او این بود که روزی عبدالله بن عمرو بر منبر بصره خطبه می‌خواند که فردی که او را جبیر ابن ضحاک نامیده‌اند و یکی از مردم بنی‌ضبه یا بنی‌ضرار بود، بر او ریگ پرتاب کرد. عبدالله دستور داد تا او را بگیرند و دستش را قطع کنند. قبیله جبیر از عبدالله پیش معاویه شکایت کرد و درخواست قصاص کرد. معاویه با قصاص او مخالفت کرد؛ اما دیه جبیر را از بیت‌المال پرداخت کرد. سپس عبدالله بن عمرو را از کار برکنار کرد.

پس از آن‌که عبیدالله به حکومت بصره رسید، عبدالله بن حصن را رئیس نگهبانان خود قرار داد و در ابتدا زرارة بن اوفی را قاضی بصره قرار داد؛ ولی پس از مدتی او را عزل کرد و ابن‌اذینه عبدی را جایگزین او کرد.

پس از مرگ معاویه در سال ۶۰ هجری، یزید به حکومت رسید و قصد داشت عبیدالله را از حکومت بصره بردارد؛ ولی اوضاع وخیم سیاسی بصره و کوفه مانع از آن شد تا یزید تصمیم خود را عملی کند. حتی مجبور شد در همان سال، عبیدالله را با حفظ سمت به ولایت کوفه نیز منصوب دارد. یکی از بزرگ‌ترین جنایات عبیدالله بن زیاد، به شهادت رساندن امام حسین(ع) و یاران باوفای ایشان و به اسارت گرفتن حرم رسول خدا(ص) است.