حضرت خضر در تاریخ اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث حضرت خضر است. حضرت خضر از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حضرت خضر در قرآن - حضرت خضر در علوم قرآنی - حضرت خضر در معارف مهدویت - حضرت خضر در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
نام شخصی که به عنوان استاد حضرت موسی(ص) در سفری به همراهی وی پرداخت و قرآن کریم در آیات ۶۵ تا ۸۲ سوره کهف به آن اشاره کرده است. نام وی به صورت خضر نیز گفته میشود[۱]. در منابع درباره زنده بودن وی و نیز اینکه او پیامبر بوده یا نه، اختلاف فراوانی وجود دارد[۲]، از این رو ابن حجر[۳] با اینکه نام وی را در بخش اول الاصابه (صحابه) آورده، اما صحابی بودن وی را منوط به زنده بودن وی تا زمان پیامبر(ص) کرده است. وی در ادامه برخلاف روش عادی خویش در نگارش شرح حال صحابه، شرح حال خضر را بسیار مفصل در ۳۶ صفحه آورده و در آن به تفصیل درباره نسب وی، امکان پیامبر بودن وی، عمر وی، اینکه آیا تا الآن زنده است و...، سخن گفته است[۴]؛ این در حالی است که وی شرح حال امام علی(ع)[۵] و ابوبکر[۶] را که مفصلترین شرح حالهای صحابه در کتاب الاصابه هستند را در حدود شش صفحه آورده است، که بیانگر نامتناسب بودن شرح حال خضر در چنین کتابی است.
از سوی دیگر دقت در روایاتی که ابن حجر[۷] درباره حضور خضر در دوره رسول خدا(ص) آورده است، نشان میدهد در هیچ یک از آنها سخن از رؤیت پیامبر از سوی خضر نیامده است. بر این اساس بر طبق تعریف مورد قبول ابن حجر از صحابی که ملاک اصلی رؤیت است[۸]، نمیتوان خضر را صحابی دانست، به خصوص که وی سند بیشتر روایات این باب را تضعیف کرده است؛ البته اگر بحث زنده بودن خضر تا دوره رسول خدا(ص) اثبات شود، میتوان خضر را در شمار مخضرمان[۹] به شمار آورد.
با این حال، در منابع شیعی روایتی از سوی شیخ صدوق[۱۰] از امام رضا(ع) نقل شده است که در صورت اثبات صدور آن، میتوان صحابی بودن خضر را نتیجه گرفت؛ زیرا در این روایت سخن از دیدار خضر(ع) با پیامبر(ص) و امام علی(ع) در کوچههای مدینه و صحبت وی با آنان به میان آمده است؛ اما با توجه به ضعف سندی این روایت، روشن است که نمیتوان بر اساس آن خضر را صحابی دانست. نکته آخر این است که به تصریح ابن حجر[۱۱]، هیچ یک از صحابهنگاران قبل از وی، نام خضر را در شمار صحابه نیاوردهاند و ابن حجر در این موضوع تنهاست که قرینه دیگری بر ضعف ادعای صحابی بودن خضر است.[۱۲]
منابع
پانویس
- ↑ مهدوی دامغانی، دانشنامه جهان اسلام، ج۱۳، ص۵۵۵.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۱۳، ص۳۲۲-۲۷۸.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۴۶.
- ↑ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۸۲-۲۴۶.
- ↑ همان، ج۴، ص۴۶۴-۴۶۸.
- ↑ همان، ج۴، ص۱۵۰-۱۴۴.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۶۴-۲۵۸.
- ↑ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۱۵۸.
- ↑ که دوره جاهلیت و پیامبر را درک کرده اما ایشان را ندیدهاند.
- ↑ صدوق، عیون أخبار الرضا، ج۲، ص۱۲.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۴۶.
- ↑ قلیچ، رسول، مقاله «خضر هم صحبت حضرت موسی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۴۴.