مبانی جرم‌انگاری رانت اقتصادی از منظر فقه (مقاله)

از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
مبانی جرم‌انگاری «رانت اقتصادی» از منظر فقه
رتبه علمیعلمی پژوهشی
زبانفارسی
نویسندگان
با راهنماییمحسن ملک افضلی اردکانی
موضوع
مذهبشیعه
منتشر شده درنشریه مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق
محل نشرایران
تاریخ نشربهار و تابستان ۱۴۰۲
شماره۴۷
تعداد صفحات۲۴
شماره صفحاتاز صفحه ۵۷ تا ۸۰ مجله
ناشر الکترونیکپایگاه تخصصی مجلات نور

مبانی جرم‌انگاری «رانت اقتصادی» از منظر فقه عنوان مقاله‌ای است با زبان فارسی که به بررسی دلایل جرم‌انگاری رانت اقتصادی در فقه می‌پردازد. این مقاله ۲۴ صفحه‌ای به قلم سید علی رضا حسینی و حمید شیخی نگاشته شده و در نشریه مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق (شماره ۴۷، بهار و تابستان ۱۴۰۲) منتشر شده است[۱].

چکیده مقاله

نویسنده در چکیده مقاله خود می‌نویسد: «هدف اصلی این پژوهش بررسی دلایل جرم‌انگاری رانت اقتصادی در فقه است. رانت پدیده‌ای است که امروزه بیشتر جوامع با دامنه گسترده‌ای از آثار مخرب آن، در ساحت‌های گوناگون اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و اطلاعاتی مواجه‌اند. «رانت» در ادبیات سیاسی به معنی اعطای امتیاز یا انحصار برای افرادی خاص است که گاه این امتیاز حق مسلّم و قانونی تلقی می‌شود، اما در علم اقتصاد ضد ارزش است و درآمد حاصل از آن نامشروع شمرده می‌شود. از آنجا که زمینه‌ساز بخش‌ عمده‌ای از رانت اقتصادی نیز زد و بندهای سیاسی است، جریان‌های سیاسی برای به خدمت گرفتن دولت در راستای منافع اقتصادی حزب، گروه و یا جریان‌های همگرای خود و گاه برای فشار بر دولت، درپی ایجاد رانت به شکل‌های گوناگون از جمله رانت اقتصادی هستند. با توجه به آسیب‌های عمده رانت اقتصادی در زیرساخت‌های مختلف جامعه، ضروری به نظر می‌رسید تا پژوهشی در این زمینه انجام شود و ضمن بررسی مفصل این آسیب‌ها، مبانی فقهی رانت اقتصادی مورد بررسی قرار گیرد. این پژوهش براساس روش توصیفی و با استفاده از اسناد و منابع کتابخانه‌ای سامان یافته و بر این فرض استوار است که در قواعد فقه اسلامی دلایل متعددی بر جرم‌انگاری رانت را می‌توان یافت؛ قواعدی از قبیل قاعده لاضرر، اکل مال به باطل، قاعده حرمت اعانه بر اثم و ادله نهی از منکر. یافته‌های این پژوهش حاکی از این است که از منظر فقه حکم تکلیفی رانت و ویژه‌خواری حرمت است و از لحاظ حکم وضعی نیز موجب ضمان رانت‌خواران است و باعث اختلال نظام اسلامی خواهد بود».

فهرست مقاله

  • چکیده
  • مقدمه
  1. جرم‌انگاری
  2. مفهوم رانت
    1. رانت اقتصادی
    2. رانت سیاسی
    3. رانت اطلاعاتی
  3. ادله حرمت رانت از دیدگاه آیات قرآن
    1. آیات نهی از اکل مال به باطل
    2. آیه نهی از فحشا و منکر
  4. قواعد فقهی
    1. قاعده حرمت اکل مال به باطل
    2. قاعده لاضرر
    3. قاعده حرمت اعانه بر اثم
    4. قاعده حرمت اختلال در نظام
  5. ادله نفی انحصار‌طلبی در نظام توزیع
  • نتیجه‌گیری

دربارهٔ پدیدآورنده

سید علی رضا حسینی (پدیدآورنده)
سید علی رضا حسینی
حجت الاسلام و المسلمین سید علی رضا حسینی، (متولد ۱۳۵۵ ش، قم)، در کنار دروس متداول حوزوی، تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه آزاد قم پیگیری کرد. فرمانده پایگاه بسیج اساتید و پایگاه مقاومت، محقق مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه (مؤسسه آموزشی پژوهشی قضا)، سردبیر مجله دانشجوئی گنجینه و عضو گروه منطق فهم دین پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس دروس حوزوی و دانشگاهی به راهنمایی و مشاوره پایان‌نامه‌های دانشجویان نیز مشغول است و تاکنون چندین مقاله را به رشته تحریر در آورده است. «بررسی فقهی و حقوقی تبلیغات بازرگانی»، «بررسی فقهی و حقوقی رضایت تقدیری»، «بازپژوهی ملاک خطابات حکومی از غیر حکومی» و «ترسیم عرصه های پیشرفت» برخی از این آثار است.[۲]
حمید شیخی (پدیدآورنده)
حمید شیخی
آقای دکتر حمید شیخی، تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع دکتری فقه و مبانی حقوق در دانشگاه آزاد اسلامی محلات به اتمام رساند. او تاکنون چندین جلد مقاله به رشتهٔ تحریر درآورده است. «مبانی جرم‌انگاری رانت اقتصادی از منظر فقه»، «بررسی حکم فقهی رانت در قلمرو تربیت اقتصادی» برخی از این آثار است.[۳]

پانویس

دریافت متن