آیه انفاق از دیدگاه اهل سنت
 | این مقاله هماکنون در دست ویرایش است.
این برچسب در تاریخ 1 خرداد 1405 توسط کاربر:فرقانی برای جلوگیری از تعارض ویرایشی اینجا گذاشته شده است. اگر بیش از پنج روز از آخرین ویرایش مقاله میگذرد میتوانید برچسب را بردارید. در غیر این صورت، شکیبایی کرده و تغییری در مقاله ایجاد نکنید. |
آیه انفاق اموال: ﴿الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِیَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ﴾[۱] از جمله آیاتی است که به شهادت روایات در شأن امیرالمؤمنین(ع) نازل شده است.
شأن نزول آیه
غالب مفسران شیعه و برخی مفسران اهل سنت این آیه را در شأن امیرالمؤمنین(ع) دانستهاند.[۲]
مفسران اهل سنت درباره شأن نزول آیه دیدگاههای مختلفی بیان کردهاند: عدهای از آنان شأن نزول آیه را تنها در مورد امام علی(ع) دانستهاند. [۳].
دسته دیگر در کنار اشاره به شأننزول آیه در مورد امام علی(ع)، از احتمالات دیگری همچون: عبدالرحمن بن عوف [۴][۵].[۶] و ابوبکر[۷]سخن گفتهاند؛ چنانکه به عبدالرحمن بن عوف به عنوان فردی که در روز، و علی(ع) به عنوان فردی که در شب انفاق میکرد، اشاره کردهاند.[۸] و یا هر کسی که در راه خدا [۹] بدون اسراف و تبذیر انفاق میکند [۱۰] و حتی کسانی که به اسبهای جهادی در راه خدا آذوقه میدهند. برای نمونه نگاه کنید به:[۱۱]. برخی نیز بعد از ذکر احتمالات مختلف، در شأن نزول آیه توقف کرده و از ندانستن شأن نزول خاص برای آن سخن گفتهاند. [۱۲].
احادیث مرتبط با آیه
نصوص احادیث
برخی از روات مشهور حدیث
سیوطی در کتاب الدرّالمنثور و در تفسیر این آیۀ شریف مینویسد: «عبدالرزاق، عبد بن حمید، ابن جریر، ابن منذر، ابن ابیحاتم، طبرانی و ابن عساکر از طریق عبدالوهاب بن مجاهد از پدرش از ابن عباس آوردهاند که دربارۀ سخن خداوند که فرمود: «اَلَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَ اَلنَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِیَةً» گفت: دربارۀ علی بن ابیطالب(ع) نازل شده است. او چهار درهم داشت، یک درهم را در شب انفاق کرد و یک درهم را در روز و درهمی را در نهان و درهمی نیز در آشکارا انفاق کرد»[۱۳].
براساس آنچه سیوطی در تفسیر خود نقل کرده است، اعلام و مفسّران نامداری این روایت را در تفسیر آیه نقل کردهاند. عالمانی همچون:
- عبدالرزاق بن همام صنعانی که شیخ و استاد بخاری است؛
- عبد بن حمید که از اندیشمندان مشهور سنّی و صاحب مسند معروف است؛
- ابن منذر. وی نیز از مفسّران بزرگ سنّی به شمار میرود؛
- ابن أبی حاتم. او نیز صاحب تفسیر و کتب مورد اعتماد و معتبری نزد سنیان است؛
- طبرانی صاحب معجمهای سه گانه؛
- ابن عساکر حافظ و مورّخ معروف شامی، صاحب کتاب مشهور تاریخ مدینة دمشق.
سیوطی در ذیل آیۀ شریف،حدیث تفسیری ابن عباس را به این عالمان مشهور نسبت داده که تمامی آنها حدیث را از طریق عبدالوهاب بن مجاهد، از مجاهد، از ابن عباس روایت کردهاند[۱۴].
روایت در تفاسیر مشهور اهل سنت
علاوه بر کسانی که سیوطی در تفسیرش از آنان نام برده است، این حدیث در تفاسیر معروف، مشهور و متعدد دیگری نیز آمده که از میان آنها میتوان به تفاسیر زیر اشاره کرد:
تفسیر قرطبی
در این تفسیر آمده است: «از عبدالرزاق [روایت شده است که]: عبدالوهاب بن مجاهد، از پدرش، از ابن عباس به ما خبر داد که او گفت: [[[آیه]]] در شأن علی(ع) نازل شده است[۱۵].
تفسیر بغوی
بغوی مینویسد: «حدیث از مجاهد، از ابن عباس روایت شده است که گفت: این آیه دربارۀ علی بن ابیطالب(ع) نازل شده است»[۱۶].
تفسیر ابن کثیر
او در تفسیر خود چنین مینویسد: «ابن ابیحاتم به سند خود از ابن جبیر، از پدرش برای ما روایت کرد که گفت: علی(ع) چهار درهم داشت.... و ابن جریر نیز از طریق عبدالوهاب بن مجاهد این چنین روایت کرد، در حالی که او ضعیف است؛ لیکن ابن مردویه به صورت دیگری از ابن عباسحدیث را روایت کرده که آیه در شان علی بن ابی طالب(ع) نازل شده است»[۱۷].
تفسیر شوکانی
وی نیز در تفسیر آیۀ مینویسد: «عبدالرزاق، عبد بن حمید، ابن جریر، ابن منذر، ابن ابیحاتم، طبرانی و ابن عساکر از طریق عبدالوهاب بن مجاهد، از پدرش، از ابن عباس آوردهاند که دربارۀ آیه گفت: این آیه دربارۀ علی بن ابیطالب(ع) نازل شده است... عبدالوهاب ضعیف است، لکن ابن مردویه حدیث را به طریق دیگری از ابن عباس روایت کرده است»[۱۸].
تفسیر آلوسی
آلوسی در تفسیرش مینویسد: «اختلاف شده که آیۀ دربارۀ چه کسی نازل شده است. عبدالرزاق و ابن منذر از ابن عباس آوردهاند که دربارۀ علی(ع) نازل شده است. در روایت کلبی نیز آمده است که رسول خدا(ص) به او [یعنی امیرالمؤمنین(ع)] فرمود: «چه انگیزهای تو را بر این کار واداشت»؟ عرض کرد: انگیزهام این بود که مستوجب پاداشی شوم که خداوند به من وعده داده است. پیامبر خدا(ص) فرمود: «بدان که آن برای توست»»[۱۹].
بنابر این، چنان که مرحوم سید شرف الدین فرموده است، نزول آیۀ در شأن امیرالمؤمنین(ع) را محدثان، مفسران و صاحبان کتب اسباب نزول روایت کردهاند[۲۰].
دلالت آیه
علّامه حلّی، این آیه را به عنوان یکی از آیات دلالت کننده بر افضلیت امیرالمؤمنین(ع) ذکر کرده است. ایشان در کتاب منهاج الکرامة میفرماید: «برهان بیست و هفتم سخن خدای تعالی است [که فرمود]: ﴿الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِیَةً﴾. از طریق حافظ ابونعیم به اسناد خود از ابن عباس روایت شده است که] گفت: [این آیه] دربارۀ علی(ع) نازل شده است. او چهار درهم داشت که شب یک درهم، روز نیز یک درهم انفاق کرد و به صورت پنهانی درهمی و در آشکارا درهمی دیگر انفاق کرد». ثعلبی نیز در تفسیر خود این چنین روایت کرده است. این برای غیر علی(ع) حاصل نشده است، با توجه به این احادیث آن حضرت افضل از دیگران بوده و در نتیجه امام خواهد بود.[۲۱].[۲۲]
مناقشات عامه
مناقشات ابن تیمیه
منابع
پانویس
- ↑ «آنان که داراییهای خود را در شب و روز پنهان و آشکار میبخشند پاداششان نزد خداوند است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین میگردند» سوره بقره، آیه ۲۷۴.
- ↑ حسینی شاه عبدالعظیمی، تفسير اثنی عشرى، ج1، ص501.
- ↑ شیبانی، نهج البیان، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۵۲؛ صنعانی، تفسیر عبدالرزاق، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۱۱۸؛ دینوری، الواضح، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۹۲؛ واحدی، الوجیز، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۹۱؛ جرجانی، درج الدرر، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۳۶۵؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۱۴۰.
- ↑ ماتریدی، تأویلات اهل السنه، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۲۶۸؛ ابوحیان، البحر المحیط، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۷۰۱
- ↑ در تفسير ابن المنذر از تفاسیر اهل سنت از سعيد بن مسيب نقل شده كه اين آيه درباره عبدالرحمن بن عوف و عثمان بن عفان نازل شده كه اموال خود را به جيش العسرة بخشيده بودند
- ↑ محمدباقر محقق، نمونه بينات در شأن نزول آيات از نظر شیخ طوسی و ساير مفسرين خاصه و عامه، ص101.
- ↑ زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۱۹؛ بیضاوی، أنوار التنزیل، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۶۱؛ ابوحیان، البحر المحیط، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۷۰۱.
- ↑ طبرانی، التفسیر الکبیر، ۲۰۰۸م، ج۱، ص۴۹۲-۴۹۳؛ ابن جوزی، زاد المسیر، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۲۴۶؛ بغوی، تفسیر البغوی، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۳۸۰.
- ↑ ماوردی، النکت و العیون، بیروت، ج۱، ص۳۴۷.
- ↑ قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۳، ۳۴۷؛ ابوحیان، البحر المحیط، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۷۰۱.
- ↑ نک: زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۱۹؛ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۷، ص۷۱؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۶۳.
- ↑ ماتریدی، تأویلات أهل السنة، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۲۶۸.
- ↑ و أخرج عبدالرزّاق، وعبد بن حمید، و ابن جریر، و ابن المنذر، و ابن أبی حاتم، و الطبرانی، و ابن عساکر من طریق عبدالوهّاب بن مجاهد، عن أبیه، عن ابن عباس فی قوله: ﴿الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِیَةً﴾ قال: نزلت فی علیّ بن أبیطالب، کانت له أربعة دراهم، فأنفق باللّیل درهماً، وبالنهار درهماً، وسرّاً درهماً، وعلانیةً درهماً، الدرّالمنثور، ج۱، ص۳۶۳.
- ↑ سید علی میلانی، جواهر الکلام، ج۶، ص۱۵۹ ـ ۱۶۰.
- ↑ عن عبدالرزاق: أخبرنا عبدالوهّاب بن مجاهد، عن أبیه، عن ابن عباس، أنّه قال: أنزلت فی علی، تفسیر القرطبی، ج۳، ص۳۴۷.
- ↑ روی عن مجاهد، عن ابن عباس رضی الله عنهما، قال: نزلت هذه الآیة فی علیّ بن أبیطالب، تفسیر البغوی، ج۱، ص۲۶۰.
- ↑ قال ابن أبی حاتم: حدثنا أبوسعید الأشج؛ أخبرنا یحیی بن یمان، عن عبدالوهّاب بن مجاهد، عن إبن جبیر، عن أبیه، قال: کان لعلیّ أربعة دراهم... و کذا رواه ابن جریر من طریق عبدالوهاب بن مجاهد، وهو ضعیف، لکن رواه ابن مردویه من وجه آخر عن ابن عباس انّها نزلت فی علیّ بن أبی طالب، تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۳۳۳.
- ↑ و أخرج عبدالرزاق، و عبد بن حمید، و ابن جریر و ابن المنذر، وابن أبیحاتم، و الطبرانی و ابن عساکر من طریق عبدالوهّاب بن مجاهد، عن أبیه، عن ابن عباس فی هذه الآیة، قال: نزلت فی علیّ بن أبیطالب... وعبدالوهّاب ضعیف، ولکن قد رواه ابن مردویه من وجه آخر عن ابنعباس، فتح القدیر، ج۱، ص۲۹۴.
- ↑ إختلف فی من نزلت؟ فأخرج عبدالرزاق، و ابن المنذر، عن ابن عباس رضی اللّه تعالی عنهما، أنّها نزلت فی علی کرّم اللّه تعالی وجهه... و فی روایة الکلبی، فقال له رسول اللّه(ص): «ما حملک علی هذا»؟ قال: حملنی أن استوجب علی اللّه تعالی الذی وعدنی، فقال له رسول اللّه(ص): «إلّا أنّ ذلک لک»، تفسیر آلوسی، ج۳، ص۴۸.
- ↑ سید علی میلانی، جواهر الکلام، ج۶، ص۱۶۰-۱۶۳.
- ↑ البرهان السابع و العشرون: قوله تعالی: ﴿اَلَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَ اَلنَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِیَةً﴾ من طریق أبی نعیم الحافظ بإسناده إلی ابن عباس، قال: نزلت فی علی(ع) کان معه أربعه دراهم فإنّفق باللیل درهما، و بالنهار درهما، و فی السرّ درهما و فی العلانیة درهما. و کذا رواه الثعلبی فی تفسیره، و لم یحصل لغیر علی(ع) ذلک، فیکون أفضل، فیکون هو الإمام، منهاج الکرامة، ص۱۳۷.
- ↑ سید علی میلانی، جواهر الکلام، ج۶، ص۱۶۳-۱۶۴.