رؤیای صادق معصوم

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث علم معصوم و مرتبط با بحث رؤیا و مجاری علم معصوم است. "رؤیای صادق معصوم" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

رؤیای صادق معصوم در قرآن | رؤیای صادق معصوم در حدیث | رؤیای صادق معصوم در کلام اسلامی | رؤیای صادق معصوم در فلسفه اسلامی | رؤیای صادق معصوم در عرفان اسلامی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل علم معصوم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

چیستی رؤیای صادق

• خواب، انواع و اقسامی دارد که یک نوع آن خواب‌‏هایی است که از یک واقعیت جدا از اندیشه و ذهن، از واقعیتی محکم و استوار و پابرجا گزارش می‏‌دهد این نوع خواب‌‏های الهی است که ما را با جهان خارج از خود مربوط می‏‌سازد و از حقایقی دور از محیط ذهن و اندیشه پرده بر می‏دارد، به این خواب ها رؤیای صادق هم گفته می شود. پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) در مورد این خواب ها فرموده است: «رؤیای صادق، بخشی از نبوت است.» ابن سینا می گوید: «تجربه و قیاس به ما می‌گویند که انسان در موقع خواب می‌تواند با جهان خارج در تماس بوده، بر آن آگاهی یابد. با توجه به این حقیقت، مانعی ندارد که انسان به هنگام بیداری نیز دارای چنین توانایی باشد.» و نیز در جای دیگر می گوید: «آن گاه که اشتغالات روح از طریق حواس کم شد، روح فرصتی می‌یابد تا از چنگال قوای طبیعی خلاص و به جانب قدس پرواز کند و صورت‌هایی از غیب در او نقش می‌بندد و این حالت گاهی در خواب و گاهی در بیماری پدید می‌آید.» همچنین شیخ اشراق می گوید: «هرگاه اشتغالات حواس ظاهر کم شود و نفس انسان از چنبر، قوای طبیعی رها شود، نفس توانایی بر امور غیبی پیدا می‌کند و گواه بر این امور، خواب‌های صادق است که برای انسان رخ می‌دهد.» رؤیای صادقه مرحله‌ای از کشف و شهود و از راه های اطلاع بر غیب است.

رؤیای صادق از منابع علم امامان

• از جمله منابع علم امامان(علیهم السلام) خواب و رؤیاى ایشان است. شیعه معتقد است خواب انبیاء و امامان(علیهم السلام) مطابق با واقع است و آنها افزون بر اینکه در بیدارى از عنایات خداوند برخوردارند، در خواب و رؤیا نیز از تأییدات الهى بهره‌مندند و از غیب آگاه شده و این راه، بر بسیاری از حقایق جهان دست می‌یابند. بدون تردید خواب پیامبران، شاخه‌اى از وحى و نبوت است. امام صادق(علیه السلام) در این زمینه می فرماید: «إِنَّ مِنَّا لَمَنْ یُنْکَتُ فِی قَلْبِهِ وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ یُؤْتَی فِی مَنَامِه»

رؤیای صادق پیامبران در قرآن

• در قرآن کریم به برخى خواب‌هاى پیامبران تصریح شده است؛ براى مثال حضرت ابراهیم خلیل(ع) در خواب از قربانى کردن فرزندش در راه خداوند آگاه گردید. خداوند در این مورد مى‌فرماید: «فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ» مطابق تفاسیر، رؤیای آن حضرت شکلی از نزول وحی بوده است. تأیید خداوند بر این خواب و قرار دادن قربانی دیگر به‌ جای فرزندش، نشانۀ تأییدی بر صدق رؤیای آن حضرت است. همچنین خداوند دربارۀ خواب حضرت یوسف(ع) چنین مى‌فرماید: «إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَا أَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي سَاجِدِينَ» حضرت یعقوب(ع) با آگاهی از تأویل خواب او، او را از بازگو کردن این خواب به برادرانش منع کرد تا موجب حسادت بیشتر آنان نشود. و نیز طبق آیۀ قرآن، پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) ورود مسلمانان به مسجدالحرام و انجام دادن اعمال عمره را در رؤیا مشاهده نمود؛ چنانکه خداوند مى‌فرماید: «لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِن شَاء اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُؤُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لا تَخَافُونَ» مورد دیگر، خوابی است که رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) پیش از جنگ بدر دید و خداوند در آن خواب، دشمنان را به آن حضرت، اندک نشان داد و در حقیقت نیز توان و قدرت آنان در برابر اراده خداوند و ایمان مسلمانان، اندک بود، تا آنچه خداوند مقدر فرموده بود "وقوع جنگ بدر و پیروزی مسلمانان" محقق شود: «إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلاً وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا لَّفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الأَمْرِ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ» در آیه‌ای دیگر، خداوند از رؤیای دیگر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) خبر می‌دهد که مایۀ آزمایش مسلمانان بود: «وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِّلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلاَّ طُغْيَانًا كَبِيرًا»

رؤیای صادق امامان

• امامان(علیهم السلام) نیز همانند پیامبران، بسیارى از امور غیبى را از طریق رؤیا مشاهده مى‌کردند؛ خواب‌های امامان(علیهم السلام) همیشه راست و حقیقت است و لذا آنان در خواب هم از تأییدات الهی برخوردار بوده و از این راه بر بسیاری از حقایق جهان دست می‌یابند. امام صادق(علیه السلام) در روایتی می فرمایند: «خواب‌های راستین بخشی از هفتاد جزء نبوت است.» و یا در روایتى دیگر چنین مى‌خوانیم: «حضرت علی(علیه السلام) یک روز صبح در مدینه وارد مسجد شد و گفت دیشب پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) را در خواب دیدم، به من فرمود همانا سلمان رحلت نموده است و پیامبر وصیت نمود او را غسل نمایم و نماز بر او بخوانم و سپس دفن کنم... و اکنون براى این کار به سمت مدائن حرکت مى‌کنم. پس عمر گفت از بیت‌المال کفن ایشان را تهیه نما، حضرت فرمود: کفن فراهم شده است، نیازى نیست. پس درحالى که مردم او را بدرقه مى‌کردند تا بیرون شهر مدینه رسیدند. از آنجا حضرت جدا شد و مردم مراجعت کردند. هنوز ظهر نشده حضرت بازگشت و فرمود او را دفن کردم، اما اکثر مردم باور نکردند، تا اینکه بعد از مدتى از شهر مدائن نامه‌اى رسید که در آن نوشته شده بود: همانا سلمان در فلان شب از دنیا رفت و یک نفر از اعراب وارد شد او را غسل داد، کفن کرد، بر او نماز خواند و دفن نمود و رفت. با خواندن نامه همه متعجب شدند.» همچنین در روایات است امام حسین(علیه السلام) نیز از شهادت خود و یارانش در خواب آگاه شد. آن حضرت شبى که فردایش از مدینه به سوى مکه حرکت کرد، براى وداع با جدش رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به حرم نبوى رفت و چند رکعت نماز به جاى آورد و دعا کرد و گریست و سپس سر بر قبر نهاد و در خواب پیامبر را دید که از شهادتش خبر داد و فرمود: «وَ إِنَّ لَکَ فِی الْجَنَّةِ دَرَجَاتٍ لَا تَنَالُهَا إِلَّا بِالشَّهَادَة.» در روایتی دیگر از امام رضا(علیه السلام) آمده است: «من در خواب پدر بزرگوارم را دیدم؛ پدرم فرمود: ای فرزند من، هر گاه که در شدّت و سختی قرار گرفتی، زیاد این ذکر را بگو : «یَا رَئُوفُ یَا رَحِیمُ». بعد حضرت می‌‏فرماید: آنچه را که ما در خواب می‏‌بینیم مثل آن چیزی است که در بیداری می‌‏بینیم.»

نتیجه

• نتیجه اینکه رؤیای صادق یکی از منابع علم امامان(علیهم السلام) است.

پرسش‌های وابسته

• رابطه رؤیای صادق با علم معصوم چیست؟ (پرسش)
• رابطه رؤیای صادق با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)

جستارهای وابسته

• علم معصوم
• علم غیب معصوم
• رؤیای صادق امام؛
• رؤیای صادق پیامبر؛
• رؤیای صادق پیامبر خاتم؛
• رؤیای صادق ولی؛
• رؤیای صادق وصی؛
• رؤیای صادق اهل بیت(ع)؛
• رؤیای صادق فاطمه زهرا(س).

منبع‌شناسی جامع علم معصوم

• کتاب‌شناسی علم معصوم؛
• مقاله‌شناسی علم معصوم؛
• پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم.

منابع

• سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه؛

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید: