اجل: تفاوت میان نسخه‌ها

# اجل حتمی: هر انسانی با توجه به [[طبیعت]] و استعداد جسمی خود و تقدیری که برای او رقم خورده است، مدت معینی زنده می‌ماند. اگر [[زندگی]] [[انسان]] به گونه طبیعی پایان یابد، [[مرگ]] او فرا خواهد رسید. این گونه [[مرگ]] را "اجل حتمی" یا "اجل مسمی" گویند.

# اجل غیر حتمی: گاه [[انسان]] پیش از فرا رسیدن اجل حتمی، بر اثر علت‌هایی ـ مانند [[بیماری]]، بلایای طبیعی و [[جنگ]] ـ از [[دنیا]] می‌رود. این گونه [[مرگ]] را "اجل غیر حتمی" یا "اجل معلق" گویند<ref>المیزان‌، ج۷، ص ۱۰- ۸؛ تفسیر نمونه‌، ج۵، ص۱۵۰.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۶۷.</ref>

# [[ایمان]]:  

برخی قائل‌اند نتیجه [[دنیایی]] [[ایمان به خدا]] و [[پیامبران]]، تأخیر [[مرگ انسان]] تا [[زمان]] معیّن شده و تخلّف‌ناپذیر (اجل‌مسمّی) است<ref>المیزان، ج‌۱۲، ص‌۳۰.</ref>. عده‌ای دیگر نیز گفته‌اند: تأثیر [[ایمان]] در افزایش [[عمر انسان]] از دو منظر قابل تبیین است:

## منظر [[الهی]]: [[تقدیر الهی]] چنین است که ایمان را باعث [[طول عمر]] [[آدمی]] قرار داده است.

## منظر طبیعی: [[ایمان به خداوند]] و پیامبران و تقید به [[حرام]] و [[حلال]] الهی و دستورهای [[دینی]]، سبب افزایش [[امنیت فردی]] و [[اجتماعی]] و [[پیش‌گیری]] از امراض و [[بیماری‌ها]] و در نتیجه افزایش طول عمر آدمی خواهد شد<ref>قاموس المفاهیم، ج‌۱، ص‌۲۹۵.</ref>.

# [[عبادت]] و [[تقوا]]:  

{{متن قرآن|أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاتَّقُوهُ وَأَطِيعُونِ يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرْكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ...}}<ref>«که خداوند را بپرستید و از او پروا کنید و از من فرمان برید تا (خداوند) برخی از گناهانتان را بیامرزد و (مرگ) شما را تا زمانی معیّن.» سوره نوح، آیه ۳ ـ ۴.</ref>. این [[آیه]] تأخیر [[مرگ]] تا اجلی معیّن را نتیجه [[عبادت خدا]] و تقوا و [[اطاعت رسول]] دانسته و این خود دلیل بر این است که [[انسان]] دو اجل دارد<ref> المیزان، ج‌۲۰، ص‌۲۸.</ref>: مسمّی و غیر مسمّی که اجل غیر مسمّی قابل تغییر ‌است.

در [[روایات]] امور دیگری مانند [[صدقه]]<ref>بحارالانوار، ج‌۹۳، ص‌۱۳۰.</ref>، [[صله رحم]]<ref>بحارالانوار، ج‌۹۳، ص‌۱۳۰.</ref>، [[روزه]] ماه شعبان<ref>المصنف، ج‌۲، ص‌۵۱۴.</ref>، [[زیارت امام حسین]] {{ع}}<ref>المزار، ص‌۳۳.</ref>، [[تخفیف]] دَین<ref>الامالی، ص‌۶۶۷.</ref>، [[شکر]] فراوان<ref>عیون الحکم، ص‌۲۷۵.</ref>، [[قرائت]] [[سوره توحید]] بعد از هر [[نماز]]<ref> المجتنی، ص‌۹۰.</ref> و‌... را عوامل طول عمر و تأخیر اجل و اموری مانند [[قطع رحم]]<ref>سفینة‌البحار، ج‌۲، ص‌۳۵۸.</ref>، آلوده دامنی<ref>الخصال، ص‌۳۲۰.</ref>، [[عقوق والدین]]<ref>مستدرک الوسائل، ج‌۱۲، ص‌۳۳۴.</ref>، ترک زیارت امام حسین {{ع}}<ref>المزار، ص‌۳۳.</ref>، [[دروغ‌گویی]]<ref>بحارالانوار، ج۷۰، ص‌۳۷۵؛ معانی‌الاخبار، ج‌۲، ص‌۱۵۳.</ref>، [[سوگند دروغ]]<ref>بحارالانوار، ج۷۰، ص‌۳۷۵؛ معانی‌الاخبار، ج‌۲، ص‌۱۵۳.</ref>، بستن راه [[مسلمانان]]<ref>بحارالانوار، ج۷۰، ص‌۳۷۵؛ معانی‌الاخبار، ج‌۲، ص‌۱۵۳.</ref>، ادّعای [[امامت]] (به ناحق)<ref>بحارالانوار، ج۷۰، ص‌۳۷۵؛ معانی‌الاخبار، ج‌۲، ص‌۱۵۳.</ref> و‌... را عوامل تقدیم اجل و کاهش [[عمر]] آدمی نام برده‌اند<ref>[[سید محمد هادی موسوی|موسوی، سید محمد هادی]]، [[اجل - موسوی (مقاله)|اجل - موسوی]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۲]].</ref>.

# [[دین]]: یکی از موارد اجل اعتباری، تعیین سرآمد معیّن برای دَین است که مورد [[تأیید]] و امضای [[شارع مقدّس]] قرار گرفته است<ref>سوره بقره، آیه ۲۸۲.</ref>.

# اجاره: تعیین اجل در [[عقد]] اجاره (اعمّ از [[اجیر]] کردن شخصی برای انجام کاری یا اجاره شیئ خاص مانند [[خانه]] یا منافعی از شیء معیّن دیگر) نیز براساس [[آیات قرآن]] و عموم [[روایت]] {{متن حدیث|الْمُؤْمِنُونَ‌ عِنْدَ شُرُوطِهِم‌}}<ref> الاستبصار، ج‌۳، ص‌۲۸۴.</ref> جایز است که نمونه آن در [[قرآن کریم]] اجیر شدن [[موسی]] {{ع}} برای [[شعیب]] به مدّت ۸ یا ۱۰ سال در برابر [[ازدواج]] با یکی از [[دختران]] اوست<ref>سوره قصص، آیه ۲۸، ۲۹.</ref>.

# عده [[طلاق]]: مورد دیگر اجل اعتباری، اجل طلاق است که در [[آیات قرآن کریم]] از آن با تعبیر "اجل"<ref>سوره بقره، آیه ۲۳۱، سوره طلاق، آیه ۲، سوره طلاق، آیه ۴.</ref> و در متون [[فقهی]] با تعبیر "عدّه" یاد ‌شده است و آن، مدّت زمانی است که [[زن]] مطلّقه پس از اجرای طلاق، [[حقّ]] ازدواج با دیگری را تا پایان آن ندارد.

# عده [[وفات]]: از دیگر موارد اجل اعتباری در قرآن کریم، اجل یا عدّه وفات است. از آنجا که پس از وفات شوهر، [[ازدواج]] فوری زن با مردی دیگر، با [[محبّت]] و [[دوستی]] و [[حفظ]] [[احترام]] شوهر پیشین سازگار نیست و از سویی سبب جریحه‌دار شدن [[عواطف]] بستگان متوفّا می‌شود، قرآن کریم، ازدواج [[مجدّد]] زنان را به نگه‌داشتن عدّه مشروط می‌کند که مدّت آن ۴ ماه و ۱۰ [[روز]] تعیین شده است<ref>سوره بقره، آیه ۲۳۴.</ref>. از سوی دیگر، [[خداوند]] با [[تشریع]] این [[حکم]] به [[مبارزه]] با برخی [[عقاید]] [[خرافی]] که [[مخالف]] [[ازدواج]] [[مجدّد]] [[زنان]] شوهر مرده است، برخاسته و پس از گذشت این مدّت، هیچ منعی برای ازدواج شایسته آنان نمی‌بیند<ref>تفسیر نمونه، ج‌۲، ص‌۱۹۳.</ref>

# '''منافع [[مناسک]] [[حج]] یا شتران [[قربانی]]:''' از دیگر موارد اجل اعتباری، مفاد آیه‌ {{متن قرآن|ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ}}<ref>«(حقیقت) این است؛ و هر کس نشانه‌های (بندگی) خداوند را سترگ دارد، بی‌گمان، این (کار) از پرهیزگاری دل‌هاست» سوره حج، آیه ۳۲.</ref>، {{متن قرآن|لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ}}<ref>«در آن (چارپایان) برای شما تا زمانی معیّن سودهاست سپس قربانگاه آنها به سوی خانه دیرین (کعبه) است» سوره حج، آیه ۳۳.</ref> است. که براساس آن اجل و سرآمدِ استفاده از "منافع مناسک حج"<ref>الکشّاف، ج‌۳، ص‌۱۵۷.</ref> مانند [[تجارت]] و‌... در‌ صورتی که مقصود از [[شعائر]]، "مناسک حج" باشد یا پایان بهره‌گیری از "منافع شتران قربانی"<ref>المیزان، ج‌۱۴، ص‌۲۷۴.</ref> مانند استفاده از شیر آنها و سوار شدن بر پشت آنها، در‌صورتی که مقصود از شعائر "شتران قربانی" باشد [[[زمان]] رسیدن به [[خانه کعبه]] تعیین شده است<ref>[[سید محمد هادی موسوی|موسوی، سید محمد هادی]]، [[اجل - موسوی (مقاله)|اجل - موسوی]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۲]].</ref>.

در پاره‌ای از روایات آمده است که برخی [[اعمال]] [[پسندیده]] ـ مانند [[صله رحم]] و [[صدقه]] ـ اجل [[انسان]] را دور می‌کنند و برخی [[گناهان]]، آن را پیش می‌آورند<ref>بحارالانوار، ج۵، ص:۱۴۰، ح:۷.</ref>. از برخی [[آیات قرآن]] نیز برمی‌آید که چون اجل کسی فرا رسد، پیش و پس کردنش ممکن نیست: {{متن قرآن|وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ}}<ref>«و هر امّتی را زمانه‌ای است و چون زمانه آنان سر آید نه ساعتی واپس می‌روند و نه پیش می‌افتند» سوره اعراف، آیه ۳۴.</ref>.