عمود نور: تفاوت میان نسخهها
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
#صالح بن سهل نقل مىکند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۴۶٠؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ٢۶، ص ١٣۵؛ خویی، میرزا حبیب الله، منهاج البراعه، ج ۵، ص ٢٠٠</ref> نزد امام صادق(علیه السلام) نشسته بودیم حضرت فرمودند ای صالح بن سهل خداوند در میان خودش و امام ستونى از نور قرار داده است، خداوند از این طریق به امام مىنگرد و امام نیز از این طریق به پروردگارش مىنگرد و هنگامى که بخواهد چیزى را بداند، در آن ستون نور نظر مىافکند و از آن آگاه مىشود.<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146</ref> و ... .<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184؛ نادم، محمدحسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص 60؛ عسکری، امام خان، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه ؟؟؟؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص 190؛ افتخاری، سید ابراهیم، بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد، ص 71؛ گنجی، حسین، امام شناسی، ج 1، ص 158؛ نقوی، سیدانیس الحسن، علم غیب ائمۀ معصومین(علیهم السلام)، ص 40 ـ 41</ref> | #صالح بن سهل نقل مىکند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۴۶٠؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ٢۶، ص ١٣۵؛ خویی، میرزا حبیب الله، منهاج البراعه، ج ۵، ص ٢٠٠</ref> نزد امام صادق(علیه السلام) نشسته بودیم حضرت فرمودند ای صالح بن سهل خداوند در میان خودش و امام ستونى از نور قرار داده است، خداوند از این طریق به امام مىنگرد و امام نیز از این طریق به پروردگارش مىنگرد و هنگامى که بخواهد چیزى را بداند، در آن ستون نور نظر مىافکند و از آن آگاه مىشود.<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146</ref> و ... .<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184؛ نادم، محمدحسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص 60؛ عسکری، امام خان، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه ؟؟؟؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص 190؛ افتخاری، سید ابراهیم، بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد، ص 71؛ گنجی، حسین، امام شناسی، ج 1، ص 158؛ نقوی، سیدانیس الحسن، علم غیب ائمۀ معصومین(علیهم السلام)، ص 40 ـ 41</ref> | ||
==مراد از عمود نور== | ==مراد از عمود نور در روایات== | ||
*اینکه منظور از نور الهى در این روایات چیست، معلوم نیست. ولى بعضى از راویان، نور الهى را به "ملک" تعبیر کردهاند:<ref>ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> «محمد بن عیسى بن عبید مىگوید: من و ابنفضال نشسته بودیم، یونس وارد شد و گفت: من خدمت امام رضا(علیه السلام) رسیدم و به او گفتم: قربان شما شوم! مردم درباره عمود، سخن بسیار گفتهاند. امام به من فرمود: اى یونس! نظر تو درباره آن چیست؟ نظرت این است، یک عمود آهنى است که براى صاحب تو برافرازند؟! عرض کردم: نمىدانم. فرمود: عمود، فرشتهاى است که بر هر شهرى گماشته شده است و خدا به وسیله او کردار آن شهرها را مىرساند.»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧</ref> | *اینکه منظور از نور الهى در این روایات چیست، معلوم نیست. ولى بعضى از راویان، نور الهى را به "ملک" تعبیر کردهاند:<ref>ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> «محمد بن عیسى بن عبید مىگوید: من و ابنفضال نشسته بودیم، یونس وارد شد و گفت: من خدمت امام رضا(علیه السلام) رسیدم و به او گفتم: قربان شما شوم! مردم درباره عمود، سخن بسیار گفتهاند. امام به من فرمود: اى یونس! نظر تو درباره آن چیست؟ نظرت این است، یک عمود آهنى است که براى صاحب تو برافرازند؟! عرض کردم: نمىدانم. فرمود: عمود، فرشتهاى است که بر هر شهرى گماشته شده است و خدا به وسیله او کردار آن شهرها را مىرساند.»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧</ref> | ||
*بنابراین اگر منظور از نور الهى، ملک یا روحالقدس باشد، نمىتوان آن را منبع جداگانهاى براى علم امام دانست. بلکه همان القاى روح القدس است.<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146</ref> به عبارتی دیگر عمود نور امری جدا از امام نیست؛ بلکه ویژگی و توانی در امام است که خداوند آنرا برای احتجاج بر خلقش برای امام فراهم نموده است؛ مانند روایتی که پس از اشاره به وجود منار نور میفرماید: «فَبِهَذَا يَحْتَجُ اللَّهُ عَلَى خَلْقِه»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 387</ref> علامۀ مجلسی ذیل این روایت، ضمیر اشاره منفصل "هذا" را به خود امام برمیگرداند و صحیح هم همین است.<ref>مازندرانی، شرح اصول الکافی، ج 6، ص ۳۶۰</ref> با توجه به این جمله، اگر منار یا عمود نور را امری جدا از امام بدانیم، احتجاج الهی به امام صحیح نخواهد بود.<ref>ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> علامۀ مجلسی می گوید:<ref>مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول، ج 4، ص ۲۶۸</ref> "نامیده شدن ملک با عنوان عمود، استعاره است؛ گویی ملک عمودی از نور است که امام در آن نظر میکند. همچنین ممکن است این تشبیه به این دلیل صورت گرفته که اعتماد امام در کشف امور، به ملک است.<ref>ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> | *بنابراین اگر منظور از نور الهى، ملک یا روحالقدس باشد، نمىتوان آن را منبع جداگانهاى براى علم امام دانست. بلکه همان القاى روح القدس است.<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146</ref> به عبارتی دیگر عمود نور امری جدا از امام نیست؛ بلکه ویژگی و توانی در امام است که خداوند آنرا برای احتجاج بر خلقش برای امام فراهم نموده است؛ مانند روایتی که پس از اشاره به وجود منار نور میفرماید: «فَبِهَذَا يَحْتَجُ اللَّهُ عَلَى خَلْقِه»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 387</ref> علامۀ مجلسی ذیل این روایت، ضمیر اشاره منفصل "هذا" را به خود امام برمیگرداند و صحیح هم همین است.<ref>مازندرانی، شرح اصول الکافی، ج 6، ص ۳۶۰</ref> با توجه به این جمله، اگر منار یا عمود نور را امری جدا از امام بدانیم، احتجاج الهی به امام صحیح نخواهد بود.<ref>ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> علامۀ مجلسی می گوید:<ref>مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول، ج 4، ص ۲۶۸</ref> "نامیده شدن ملک با عنوان عمود، استعاره است؛ گویی ملک عمودی از نور است که امام در آن نظر میکند. همچنین ممکن است این تشبیه به این دلیل صورت گرفته که اعتماد امام در کشف امور، به ملک است.<ref>ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> | ||
نسخهٔ ۳ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۳۴
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
- این مدخل از زیرشاخههای مجاری علم معصوم و مرتبط با بحث نور الهی است. "نور الهی" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل علم معصوم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
عمود نور یا همان "مصباحی از نور" یا "مناری از نور" یکی از مجاری علم و آگاهی امام است.
چیستی عمود نور
- در ذیل آیۀ «تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلاً»[۱] روایات متعدد با تعابیر مختلفى مانند عمود من نور، منار من نور، مصباح من نور، عمود من السماء، بیان شده است.[۲] که همگی به موضوع عمود نور و رابطۀ آن با علم امام پرداخته اند.
- روایات ذیل این عناوین، همگی در یک نکته اشتراک و اتحاد دارند و آن ارتباط عمود یا منار یا مصباح نور با اعمال بندگان و خلایق است. به تعبیر دیگر، به طور قطع میتوان ادعا نمود روایات، از آگاهی امام نسبت به کنش، رفتار و اعمال انسانها خبر می دهند. از این رو ثمره و نتیجۀ وجود عمود نور برای امام، مشاهده و توان دیدن اعمال انسانهاست.[۳] یعنی علم به اعمال از طریق مشاهده است، نه گزارش.[۴] به کمک این ستونِ نوریِ سداد آور و توفیق بخش است که امام معصوم(علیه السلام) از ایمان و نفاق پنهان در سینهها آگاه میشود. زیرا به واسطۀ آن نور، باطن چون ظاهر برای او آشکار میگردد، بدون آن که حجابی در کار باشد. از این رو حضرت رضا(علیه السلام) در نامهای برای بعضی از یارانش چنین نوشت:[۵] «هنگامی که مردم را میبینیم، آنها را با حقیقت ایمان یا حقیقت نفاق میشناسیم.»[۶]
منبع علم بودن عمود نور برای امام
- از جمله منابع علم امام(علیه السلام) بر اساس روایات، بهرهمندى از عمود و نور الهى است؛[۷] چنانکه هر وقت خواسته باشند از غیب آگاهى یابند، به سبب قدرت و اذنى که خداوند به آنها داده است، هرچه را بخواهند براى آنها روشن میگردد.[۸] در روایتی آمده است: «روزى امیرمؤمنان(علیه السلام) فرمودند: «از بالاى آسمانها و از زیر زمینها از من سؤال نمایید تا شما را آگاه نمایم. در این میان یکى برخاست و گفت: "الآن جبرئیل کجاست؟" پس آن حضرت نظرى به آسمان و نظرى به زمین انداخت و به مشرق و مغرب توجه نمود و به سؤالکننده فرمود: "به خدا سوگند! تو جبرئیل هستى". پس از آن او را ندیدند.»[۹]
روایات عمود نور
- برخی روایات ردبارۀ عمود نور عبارتند از:
- محمد بن مروان مىگوید از امام صادق(علیه السلام) شنیدم حضرت فرمودند:[۱۰] «امام در همان زمانی که در شکم مادر است، گفتوگوها را مىشنود و وقتى به دنیا مىآید، بین دو کتفش نوشته شده است: «وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلاً لاَّ مُبَدِّلِ لِكَلِمَاتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ» سپس وقتى زمام امر به دست او بیفتد، خداوند عمودى از نور برایش قرار مىدهد و با آن نور آنچه را اهل هر شهرى عمل مىکنند، مىبیند.»[۱۱]
- در روایت دیگرى امام صادق(علیه السلام) فرمودند:[۱۲] «زمانى که [امام] پاى به دنیا بگذارد به وسیله حکمت مزین مىگردد و براى او چراغى قرار داده مىشود تا با آن کارهاى بندگان را مىبیند.»[۱۳]
- صالح بن سهل نقل مىکند:[۱۴] نزد امام صادق(علیه السلام) نشسته بودیم حضرت فرمودند ای صالح بن سهل خداوند در میان خودش و امام ستونى از نور قرار داده است، خداوند از این طریق به امام مىنگرد و امام نیز از این طریق به پروردگارش مىنگرد و هنگامى که بخواهد چیزى را بداند، در آن ستون نور نظر مىافکند و از آن آگاه مىشود.[۱۵] و ... .[۱۶]
مراد از عمود نور در روایات
- اینکه منظور از نور الهى در این روایات چیست، معلوم نیست. ولى بعضى از راویان، نور الهى را به "ملک" تعبیر کردهاند:[۱۷] «محمد بن عیسى بن عبید مىگوید: من و ابنفضال نشسته بودیم، یونس وارد شد و گفت: من خدمت امام رضا(علیه السلام) رسیدم و به او گفتم: قربان شما شوم! مردم درباره عمود، سخن بسیار گفتهاند. امام به من فرمود: اى یونس! نظر تو درباره آن چیست؟ نظرت این است، یک عمود آهنى است که براى صاحب تو برافرازند؟! عرض کردم: نمىدانم. فرمود: عمود، فرشتهاى است که بر هر شهرى گماشته شده است و خدا به وسیله او کردار آن شهرها را مىرساند.»[۱۸]
- بنابراین اگر منظور از نور الهى، ملک یا روحالقدس باشد، نمىتوان آن را منبع جداگانهاى براى علم امام دانست. بلکه همان القاى روح القدس است.[۱۹] به عبارتی دیگر عمود نور امری جدا از امام نیست؛ بلکه ویژگی و توانی در امام است که خداوند آنرا برای احتجاج بر خلقش برای امام فراهم نموده است؛ مانند روایتی که پس از اشاره به وجود منار نور میفرماید: «فَبِهَذَا يَحْتَجُ اللَّهُ عَلَى خَلْقِه»[۲۰] علامۀ مجلسی ذیل این روایت، ضمیر اشاره منفصل "هذا" را به خود امام برمیگرداند و صحیح هم همین است.[۲۱] با توجه به این جمله، اگر منار یا عمود نور را امری جدا از امام بدانیم، احتجاج الهی به امام صحیح نخواهد بود.[۲۲] علامۀ مجلسی می گوید:[۲۳] "نامیده شدن ملک با عنوان عمود، استعاره است؛ گویی ملک عمودی از نور است که امام در آن نظر میکند. همچنین ممکن است این تشبیه به این دلیل صورت گرفته که اعتماد امام در کشف امور، به ملک است.[۲۴]
- در مجموع از روایات به دست می آید، این ستون نور، به طور مستقل، منبع علم نیست؛ بلکه تمثیلی برای منبع الهامی علم امام(علیه السلام) است که هرگاه خداوند بخواهد، با آن، امام را آگاه میکند.[۲۵]
پرسشهای وابسته
منابع
منبعشناسی جامع علم معصوم
جستارهای وابسته
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ سورۀ انعام، آیۀ ١١۵
- ↑ ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184
- ↑ ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184
- ↑ ر.ک. هاشمی، سیدعلی، شهود یکی از روش های علم آموزی ائمه، ص 87
- ↑ مسند الإمام الرضا(علیه السلام)؛ ج ۱، کتاب الإمامه؛ ص ۱۵۶، ح ۲۲۶
- ↑ ر.ک. جوادی آملی، عبدالله، قرآن کریم از منظر امام رضا(علیه السلام)، مرکز اطلاع رسانی غدیر
- ↑ ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184؛ گنجی، حسین، امام شناسی، ج 1، ص 158؛ اوجاقی، ناصرالدین، علم امام از دیدگاه کلام امامیه، ص 64 ـ 68
- ↑ ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ رحمان ستایش، محمد کاظم، شهیدی، روح الله، باز شناخت نظام اندیشگی نص گرایان و محدثان متقدم، ص 121؛ نقوی، سیدانیس الحسن، علم غیب ائمۀ معصومین(علیهم السلام)، ص 40 ـ 41
- ↑ ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ الفضائل، شاذان بن جبرئیل القمى، ص ٩٨ و بحار الانوار، ج ٣٩، ص ١٠٨
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧
- ↑ ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146
- ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۵۶۴
- ↑ ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146
- ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۴۶٠؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ٢۶، ص ١٣۵؛ خویی، میرزا حبیب الله، منهاج البراعه، ج ۵، ص ٢٠٠
- ↑ ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146
- ↑ ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184؛ نادم، محمدحسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص 60؛ عسکری، امام خان، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه ؟؟؟؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص 190؛ افتخاری، سید ابراهیم، بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد، ص 71؛ گنجی، حسین، امام شناسی، ج 1، ص 158؛ نقوی، سیدانیس الحسن، علم غیب ائمۀ معصومین(علیهم السلام)، ص 40 ـ 41
- ↑ ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧
- ↑ ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 387
- ↑ مازندرانی، شرح اصول الکافی، ج 6، ص ۳۶۰
- ↑ ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184
- ↑ مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول، ج 4، ص ۲۶۸
- ↑ ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184
- ↑ ر.ک. نادم، محمدحسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص 60