تهجد: تفاوت میان نسخهها
(←منابع) |
|||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
==تهجد در فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱== | ==تهجد در فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱== | ||
تهجد در [[حیات]] [[دینی]] و [[معنوی]] [[پیامبر]] نقش ویژهای دارد و [[پیش از بعثت]] این صفت تهجد در فراهم شدن [[موقعیت]] برای اتصال به [[وحی]] (تحنث) شرط ضروری است. به همین [[دلیل]] در تداوم این گونه زیستن باز همواره تأکید شده و با تعبیرهای چون بیدار شدن، پاسی از شب را به [[عبادت]] گذراندن و [[تسبیح]] و [[تقدیس]] کردن [[بیان]] شده است. | |||
#{{متن قرآن|وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا * وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا}}<ref>«و پارهای از شب را بدان (نماز شب) بیدار باش که (نمازی) افزون برای توست باشد که پروردگارت تو را به جایگاهی ستوده برانگیزد * و بگو: پروردگارا مرا با درآوردنی درست (به هر کار) در آور و با بیرون بردنی درست (از هر کار) بیرون بر و از نزد خویش برای من برهانی یاریگر بگمار!» سوره اسراء، آیه ۷۹-۸۰.</ref> | #{{متن قرآن|وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا * وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا}}<ref>«و پارهای از شب را بدان (نماز شب) بیدار باش که (نمازی) افزون برای توست باشد که پروردگارت تو را به جایگاهی ستوده برانگیزد * و بگو: پروردگارا مرا با درآوردنی درست (به هر کار) در آور و با بیرون بردنی درست (از هر کار) بیرون بر و از نزد خویش برای من برهانی یاریگر بگمار!» سوره اسراء، آیه ۷۹-۸۰.</ref> | ||
#{{متن قرآن|وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَأَدْبَارَ السُّجُودِ}}<ref>«و در پاسی از شب و به دنبال سجدهها (نیز) او را به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۴۰.</ref> | #{{متن قرآن|وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَأَدْبَارَ السُّجُودِ}}<ref>«و در پاسی از شب و به دنبال سجدهها (نیز) او را به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۴۰.</ref> | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
'''نتیجه''': در [[آیات]] فوق این محورها مطرح گردیده است: | '''نتیجه''': در [[آیات]] فوق این محورها مطرح گردیده است: | ||
#[[وجوب]] [[نماز شب]] و | #[[وجوب]] [[نماز شب]] و تهجد بر [[پیامبر]] افزون بر [[واجبات]] دیگر {{متن قرآن|وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ}}<ref>«و پارهای از شب را بدان (نماز شب) بیدار باش که (نمازی) افزون برای توست باشد که پروردگارت تو را به جایگاهی ستوده برانگیزد» سوره اسراء، آیه ۷۹.</ref> | ||
#[[تمجید]] [[خدا]] از [[پیامبر]] برای بیدار شدن در بخشی از شب و [[اقامه نماز]] [[شب]]: {{متن قرآن|الَّذِي يَرَاكَ حِينَ تَقُومُ * وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ}}<ref>«همان که چون (به نماز) برخیزی تو را مینگرد؛ * و گردش تو را در میان سجدهگزاران (میبیند)» سوره شعراء، آیه ۲۱۸-۲۱۹.</ref> | #[[تمجید]] [[خدا]] از [[پیامبر]] برای بیدار شدن در بخشی از شب و [[اقامه نماز]] [[شب]]: {{متن قرآن|الَّذِي يَرَاكَ حِينَ تَقُومُ * وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ}}<ref>«همان که چون (به نماز) برخیزی تو را مینگرد؛ * و گردش تو را در میان سجدهگزاران (میبیند)» سوره شعراء، آیه ۲۱۸-۲۱۹.</ref> | ||
#توصیه [[خداوند]] به [[پیامبر]] برای به پا داشتن نیمی از شب یا کمتر یا بیشتر از آن برای برای | #توصیه [[خداوند]] به [[پیامبر]] برای به پا داشتن نیمی از شب یا کمتر یا بیشتر از آن برای برای تهجد و [[عبادت]]: {{متن قرآن|قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا * نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا}}<ref>«شب را- جز اندکی- بپای خیز * نیمی از آن را یا اندکی از آن (نیمه) را کم کن!» سوره مزمل، آیه ۲-۳.</ref> [[تمجید]] [[خداوند]] از [[پیامبر]] و [[صحابه]] برای تهجد آنان در مقدار دوسوم شب یا کمتر و یا نیمی ازآن: {{متن قرآن|إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ}}<ref>«بیگمان پروردگارت میداند که تو و دستهای از کسانی که با تواند نزدیک به دو سوم شب و نیمه آن و یک سوم آن برمیخیزید؛ و خداوند شب و روز را اندازه میدارد، او معلوم داشت که شما هرگز آن را نمیتوانید شمار کرد پس از شما در گذشت؛ اکنون آنچه میسّر است از قرآن» سوره مزمل، آیه ۲۰.</ref><ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر، محمد جعفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی، سید محمد علی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۳۶۷.</ref>. | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
نسخهٔ ۱۲ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۰۹:۰۶
متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.
مقدمه
- تَهَجُّد: به معنای بیداری در شب برای نماز و عبادت. ریشه آن از هجود به معنای خواب است و تهجّد یعنی خواب را از بین بردن، بیدار ماندن، شب زندهداری، نماز شب.
- در قرآن کریم به پیامبر خدا(ص) دستور داده شده که بخشی از شب را به تهجّد بگذراند، یعنی نماز شب بخواند﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا﴾[۱].
- متهجّد به کسی گفته میشود که اهل سحرخیزی و نماز شب و دعا و عبادت در دل شب است[۲].
تهجد در فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱
تهجد در حیات دینی و معنوی پیامبر نقش ویژهای دارد و پیش از بعثت این صفت تهجد در فراهم شدن موقعیت برای اتصال به وحی (تحنث) شرط ضروری است. به همین دلیل در تداوم این گونه زیستن باز همواره تأکید شده و با تعبیرهای چون بیدار شدن، پاسی از شب را به عبادت گذراندن و تسبیح و تقدیس کردن بیان شده است.
- ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا * وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا﴾[۳]
- ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَأَدْبَارَ السُّجُودِ﴾[۴]
- ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَإِدْبَارَ النُّجُومِ﴾[۵]
- ﴿يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ * قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا * نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا﴾[۶]
- ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا﴾[۷]
- ﴿الَّذِي يَرَاكَ حِينَ تَقُومُ * وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ﴾[۸]
- ﴿وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ﴾[۹]..... ﴿لَعَلَّكَ تَرْضَى﴾[۱۰]
- ﴿إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى﴾[۱۱]
نتیجه: در آیات فوق این محورها مطرح گردیده است:
- وجوب نماز شب و تهجد بر پیامبر افزون بر واجبات دیگر ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ﴾[۱۲]
- تمجید خدا از پیامبر برای بیدار شدن در بخشی از شب و اقامه نماز شب: ﴿الَّذِي يَرَاكَ حِينَ تَقُومُ * وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ﴾[۱۳]
- توصیه خداوند به پیامبر برای به پا داشتن نیمی از شب یا کمتر یا بیشتر از آن برای برای تهجد و عبادت: ﴿قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا * نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا﴾[۱۴] تمجید خداوند از پیامبر و صحابه برای تهجد آنان در مقدار دوسوم شب یا کمتر و یا نیمی ازآن: ﴿إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ﴾[۱۵][۱۶].
منابع
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ «و پارهای از شب را بدان (نماز شب) بیدار باش که (نمازی) افزون برای توست باشد که پروردگارت تو را به جایگاهی ستوده برانگیزد» سوره اسراء، آیه ۷۹.
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگنامه دینی.
- ↑ «و پارهای از شب را بدان (نماز شب) بیدار باش که (نمازی) افزون برای توست باشد که پروردگارت تو را به جایگاهی ستوده برانگیزد * و بگو: پروردگارا مرا با درآوردنی درست (به هر کار) در آور و با بیرون بردنی درست (از هر کار) بیرون بر و از نزد خویش برای من برهانی یاریگر بگمار!» سوره اسراء، آیه ۷۹-۸۰.
- ↑ «و در پاسی از شب و به دنبال سجدهها (نیز) او را به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۴۰.
- ↑ «و پاسی از شباهنگام و هنگام رفتن ستارگان او را به پاکی بستای!» سوره طور، آیه ۴۹.
- ↑ «ای جامه بر خویش پیچیده * شب را- جز اندکی- بپای خیز * نیمی از آن را یا اندکی از آن (نیمه) را کم کن!» سوره مزمل، آیه ۱-۳.
- ↑ «و پاسی از شب را برای او سجده بگزار و او را در بلندای شب به پاکی بستای» سوره انسان، آیه ۲۶.
- ↑ «همان که چون (به نماز) برخیزی تو را مینگرد؛ * و گردش تو را در میان سجدهگزاران (میبیند)» سوره شعراء، آیه ۲۱۸-۲۱۹.
- ↑ «باری، بر آنچه میگویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاسهایی از شب و پیرامونهای روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.
- ↑ «باری، بر آنچه میگویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاسهایی از شب و پیرامونهای روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.
- ↑ «بیگمان پروردگارت میداند که تو و دستهای از کسانی که با تواند نزدیک به دو سوم شب و نیمه آن و یک سوم آن برمیخیزید؛ و خداوند شب و روز را اندازه میدارد، او معلوم داشت که شما هرگز آن را نمیتوانید شمار کرد پس از شما در گذشت؛ اکنون آنچه میسّر است از قرآن» سوره مزمل، آیه ۲۰.
- ↑ «و پارهای از شب را بدان (نماز شب) بیدار باش که (نمازی) افزون برای توست باشد که پروردگارت تو را به جایگاهی ستوده برانگیزد» سوره اسراء، آیه ۷۹.
- ↑ «همان که چون (به نماز) برخیزی تو را مینگرد؛ * و گردش تو را در میان سجدهگزاران (میبیند)» سوره شعراء، آیه ۲۱۸-۲۱۹.
- ↑ «شب را- جز اندکی- بپای خیز * نیمی از آن را یا اندکی از آن (نیمه) را کم کن!» سوره مزمل، آیه ۲-۳.
- ↑ «بیگمان پروردگارت میداند که تو و دستهای از کسانی که با تواند نزدیک به دو سوم شب و نیمه آن و یک سوم آن برمیخیزید؛ و خداوند شب و روز را اندازه میدارد، او معلوم داشت که شما هرگز آن را نمیتوانید شمار کرد پس از شما در گذشت؛ اکنون آنچه میسّر است از قرآن» سوره مزمل، آیه ۲۰.
- ↑ سعیدیانفر، محمد جعفر و ایازی، سید محمد علی، فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم، ج۱، ص ۳۶۷.