کثرت‌گرایی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۸

معناشناسی

واژۀ "پلورال" به معنای جمع و کثیر و "پلورالیسم" یعنی پذیرفتن کثرت یا گرایش به تعدد و کثرت است. نظریه پلورالیستی در مقابل نظریۀ مونیستی و وحدت‌گرایی است.

در عرصه‌های مختلف زندگی اجتماعی با این پرسش مواجه هستیم که کار در انحصار یک فرد یا یک گروه باشد و یا در اختیار چند فرد یا چند گروه؟ اگر ما چند گروه را برای انجام کاری پذیرفتیم یعنی قائل به پلورالیسم شدیم و در مقابل اگر یک فرد یا یک گروه را پذیرفتیم معتقد به وحدت گرائی و مونیسم شده‌ایم.

این اصطلاح از فرهنگ غربی، متولد شد و در مناصب کلیسایی (چند منصب داشتن در کلیسا) شروع به رشد و نمو کرد. امروزه در عرصۀ فرهنگی کلمۀ پلورالیسم یعنی کسانی که در عرصۀ فکری اعم از مذهبی و دینی، سیاسی، هنری، معتقد باشند نه تنها یک نظر، یک تئوری و یک مذهب می‌‌تواند صحیح باشد، بلکه روش‌ها و مذاهب گوناگونی می‌‌تواند بدون درگیری مورد قبول باشد؛ بنابراین این نوع نگاه به امور فرهنگی را پلورالیسم می‌‌گویند^[۱].

در گذشته که جوامع از هم جدا بودند و ارتباط بین آنها کم بود، نیازی به این نبود که پلورالیسم مطرح بشود و معمولاً در هر جامعه ای یک مذهب، یک نوع فلسفه و یک نوع تفکر حاکم بود و اکثریت قریب به اتفاق آن جامعه هم آن را می‌‌پذیرفتند و به آن عمل می‌‌کردند. ولی هر قدر ارتباط بین جوامع بیشتر شد، نیاز به اینکه از فرهنگ‌های دیگر هم اطلاع پیدا کنند و فرهنگ‌های دیگر را بپذیرند بیشتر شد؛ مخصوصاً بعد از جنگ‌های جدید فرقه‌ای و مذهبی در عالم، نظیر جنگ‌های صلیبی بین مسلمانان و مسیحیان و جنگ‌های مذهبی دیگری مثل جنگ کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها که در خیلی جاها از جمله ایرلند آثار شومی در جامعه گذاشت و موجب این شد این تفکر تقویت شود که باید مذاهب دیگر به حساب آورده شوند و با آنها از درِ آشتی گفتگو کرد.

بنابراین آثار شومی که جنگ‌های قومی و مذهبی به بار آورد، موجب شد اندیشمندان به این فکر بیفتند که نوعی سازش بین ادیان یعنی پلورالیسم در بین جوامع نهادینه شود تا زمینه جنگ‌ها مقداری کمتر شود^[۲].

قالب‌های پلورالیسم

پلورالیسم در عرصه‌های گوناگونی وجود دارد؛ اما گونه‌هایی مختلف پلورالیسم، فقط در قالب‌های پلورالیسم عملی و نظری ـ عملی مطرح می‌‌شود.

به عبارت دیگر پلورالیسم گاهی به معنای پذیرش کثرت و نظرات مختلف در مقام عمل است، به این معنا که انسان‌ها با هم دیگر همزیستی مسالمت‌آمیز داشته باشند و به نظر یکدیگر احترام بگذارند و گاهی دیگر پلورالیسم قائل به صحت همۀ عقیده‌های مختلف در عرصۀ سیاست یا فرهنگ یا اقتصاد یا دین است، به بیانی دیگر پلورالیسم در بخش نظری ـ عملی، معتقد است همۀ نظرها، بخشی از حقیقت را تشکیل می‌‌دهد و این‌چنین نیست که یک نظریۀ حق محض و خالص باشد و دیگری باطل و نادرست^[۳].

در بین پلورالیسم‌های که در حوزه‌های مختلف وجود دارد سه نوع پلورالیسم بیشتر از پلورالیسم‌های دیگر مطرح است پلورالیسم دینی؛ پلورالیسم سیاسی، و پلورالیسم رفتاری^[۴]:

پلورالیسم دینی

پلورالیسم دینی به معنای حقانیت ادیان متعدد است، توضیح این نوع عبارت است از:

هیچ دینی باطل محض و یا حق مطلق نیست، بلکه هر دینی دارای آموزه‌های صحیح و آموزه‌های نادرست است؛
حق و حقیقت واحد است و هر یک از ادیان راهی به سوی آن حق واحد دارند؛
قضایای دینی گزاره‌های غیر حسی‌اند و این گزاره‌ها یا اصولاً بی‌معنا هستند و یا اگر هم معنایی داشته باشند قابل اثبات نیستند، بنابراین همه در یک ردیف‌اند و هر فردی هر دینی را پسندید می‌‌تواند آن را انتخاب کند^[۵].

پلورالیسم سیاسی

یعنی در عرصه سیاست، احزاب مختلف به اصولی معتقدند و از آن دفاع می‌‌کنند ولی در عمل با هم درگیر نمی‌شوند بلکه این احزاب با رأی دادن، یک حکومت دموکراتیک برقرار کرده و اختلافات را از بین برند^[۶].

پلورالیسم رفتاری

پلورالیسم رفتاری، هنجاری یا اخلاقی که کم‌چالش‌ترین گونۀ پلورالیسم است؛ به این معناست که پیروان همه ادیان می‌‌تواند در کنار هم، به صورت مسالمت‌آمیز زندگی کنند^[۷].

نتیجه گیری

نظریه پلورالیسم در مقابل نظریۀ مونیستی و وحدت‌گرایی است، به عبارت دیگر پلورالیسم یعنی اگر معتقد به تعدد گروه برای انجام کاری شدیم یعنی این مکتب را پذیرفتیم و در مقابل اگر برای انجام عملی، یک فرد یا گروهی را پذیرفتیم یعنی معتقد به مونیسم و وحدت گرائی شدیم^[۸].

منابع

جستارهای وابسته

پانویس

↑ مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی؛ مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.
↑ ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.
↑ ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.
↑ ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.
↑ ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۵۱، ۲۵۲، ۲۵۳، ۲۵۴.
↑ ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی.
↑ ر.ک: رضوانی، علی اصغر، اسلام‌شناسی و پاسخ به شبهات، ص۲۲.
↑ ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.

[1] مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی؛ مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.

[2] ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.

[3] ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.

[4] ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.

[5] ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۵۱، ۲۵۲، ۲۵۳، ۲۵۴.

[6] ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی.

[7] ر.ک: رضوانی، علی اصغر، اسلام‌شناسی و پاسخ به شبهات، ص۲۲.

[8] ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[کثرت‌گرایی دینی]] - [[کثرت‌گرایی سیاسی]] - [[کثرت‌گرایی در فقه سیاسی]] - [[کثرت‌گرایی رفتاری]] | پرسش مرتبط  = }}
+{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[کثرت‌گرایی دینی]] - [[کثرت‌گرایی فرهنگی]] - [[کثرت‌گرایی سیاسی]] - [[کثرت‌گرایی در فقه سیاسی]] - [[کثرت‌گرایی رفتاری]] - [[کثرت‌گرایی در فلسفه دین و کلام جدید]] | پرسش مرتبط  = }}
 == معناشناسی ==
 واژۀ "پلورال" به معنای جمع و کثیر و "پلورالیسم" یعنی پذیرفتن کثرت یا [[گرایش]] به تعدد و کثرت است. نظریه پلورالیستی در مقابل نظریۀ مونیستی و وحدت‌گرایی است.
-در عرصه‌های مختلف [[زندگی اجتماعی]] با این پرسش مواجه هستیم که کار در انحصار یک فرد یا یک گروه باشد و یا در [[اختیار]] چند فرد یا چند گروه؟ اگر ما چند گروه را برای انجام کاری پذیرفتیم یعنی قائل به پلورالیسم شدیم و در مقابل اگر یک فرد یا یک گروه را پذیرفتیم [[معتقد]] به [[وحدت]] گرائی و مونیسم شده‌ایم.
+در عرصه‌های مختلف زندگی اجتماعی با این پرسش مواجه هستیم که کار در انحصار یک فرد یا یک گروه باشد و یا در [[اختیار]] چند فرد یا چند گروه؟ اگر ما چند گروه را برای انجام کاری پذیرفتیم یعنی قائل به پلورالیسم شدیم و در مقابل اگر یک فرد یا یک گروه را پذیرفتیم [[معتقد]] به [[وحدت]] گرائی و مونیسم شده‌ایم.
-این اصطلاح از [[فرهنگ]] غربی، متولد شد و در [[مناصب]] کلیسایی (چند [[منصب]] داشتن در [[کلیسا]]) شروع به [[رشد]] و نمو کرد. امروزه در عرصۀ [[فرهنگی]] کلمۀ پلورالیسم یعنی کسانی که در عرصۀ [[فکری]] اعم از مذهبی و [[دینی]]، [[سیاسی]]، هنری، [[معتقد]] باشند نه تنها یک نظر، یک [[تئوری]] و یک [[مذهب]] می‌‌تواند صحیح باشد، بلکه روش‌ها و [[مذاهب]] گوناگونی می‌‌تواند بدون درگیری مورد قبول باشد؛ بنابراین این نوع نگاه به امور [[فرهنگی]] را پلورالیسم می‌‌گویند<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.</ref>.
+این اصطلاح از [[فرهنگ]] غربی، متولد شد و در مناصب کلیسایی (چند منصب داشتن در کلیسا) شروع به [[رشد]] و نمو کرد. امروزه در عرصۀ [[فرهنگی]] کلمۀ پلورالیسم یعنی کسانی که در عرصۀ [[فکری]] اعم از مذهبی و [[دینی]]، [[سیاسی]]، هنری، [[معتقد]] باشند نه تنها یک نظر، یک تئوری و یک [[مذهب]] می‌‌تواند صحیح باشد، بلکه روش‌ها و [[مذاهب]] گوناگونی می‌‌تواند بدون درگیری مورد قبول باشد؛ بنابراین این نوع نگاه به امور [[فرهنگی]] را پلورالیسم می‌‌گویند<ref>مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.</ref>.
-در گذشته که [[جوامع]] از هم جدا بودند و ارتباط بین آنها کم بود، نیازی به این نبود که پلورالیسم مطرح بشود و معمولاً در هر [[جامعه]] ای یک [[مذهب]]، یک نوع [[فلسفه]] و یک نوع [[تفکر]] [[حاکم]] بود و [[اکثریت]] قریب به اتفاق آن [[جامعه]] هم آن را می‌‌پذیرفتند و به آن عمل می‌‌کردند. ولی هر [[قدر]] ارتباط بین [[جوامع]] بیشتر شد، [[نیاز]] به اینکه از فرهنگ‌های دیگر هم اطلاع پیدا کنند و فرهنگ‌های دیگر را بپذیرند بیشتر شد؛ مخصوصاً بعد از جنگ‌های [[جدید]] فرقه‌ای و مذهبی در عالم، نظیر [[جنگ‌های صلیبی]] بین [[مسلمانان]] و [[مسیحیان]] و جنگ‌های مذهبی دیگری مثل [[جنگ]] کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها که در خیلی جاها از جمله ایرلند آثار شومی در [[جامعه]] گذاشت و موجب این شد این [[تفکر]] تقویت شود که باید [[مذاهب]] دیگر به حساب آورده شوند و با آنها از درِ [[آشتی]] [[گفتگو]] کرد.
+در گذشته که [[جوامع]] از هم جدا بودند و ارتباط بین آنها کم بود، نیازی به این نبود که پلورالیسم مطرح بشود و معمولاً در هر [[جامعه]] ای یک [[مذهب]]، یک نوع [[فلسفه]] و یک نوع [[تفکر]] [[حاکم]] بود و [[اکثریت]] قریب به اتفاق آن [[جامعه]] هم آن را می‌‌پذیرفتند و به آن عمل می‌‌کردند. ولی هر [[قدر]] ارتباط بین [[جوامع]] بیشتر شد، [[نیاز]] به اینکه از فرهنگ‌های دیگر هم اطلاع پیدا کنند و فرهنگ‌های دیگر را بپذیرند بیشتر شد؛ مخصوصاً بعد از جنگ‌های [[جدید]] فرقه‌ای و مذهبی در عالم، نظیر جنگ‌های صلیبی بین [[مسلمانان]] و [[مسیحیان]] و جنگ‌های مذهبی دیگری مثل [[جنگ]] کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها که در خیلی جاها از جمله ایرلند آثار شومی در [[جامعه]] گذاشت و موجب این شد این [[تفکر]] تقویت شود که باید [[مذاهب]] دیگر به حساب آورده شوند و با آنها از درِ [[آشتی]] گفتگو کرد.
-بنابراین آثار شومی که جنگ‌های قومی و مذهبی به بار آورد، موجب شد [[اندیشمندان]] به این [[فکر]] بیفتند که نوعی [[سازش]] بین [[ادیان]] یعنی پلورالیسم در بین [[جوامع]] نهادینه شود تا زمینه [[جنگ‌ها]] مقداری کمتر شود<ref>ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.</ref>.
+بنابراین آثار شومی که جنگ‌های قومی و مذهبی به بار آورد، موجب شد اندیشمندان به این [[فکر]] بیفتند که نوعی [[سازش]] بین [[ادیان]] یعنی پلورالیسم در بین [[جوامع]] نهادینه شود تا زمینه [[جنگ‌ها]] مقداری کمتر شود<ref>ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.</ref>.
 == قالب‌های پلورالیسم ==
 پلورالیسم در عرصه‌های گوناگونی وجود دارد؛ اما گونه‌هایی مختلف پلورالیسم، فقط در قالب‌های پلورالیسم عملی و نظری ـ عملی مطرح می‌‌شود.
-به عبارت دیگر پلورالیسم گاهی به معنای پذیرش کثرت و نظرات مختلف در [[مقام عمل]] است، به این معنا که [[انسان‌ها]] با هم دیگر همزیستی مسالمت‌آمیز داشته باشند و به نظر یکدیگر [[احترام]] بگذارند و گاهی دیگر پلورالیسم قائل به صحت همۀ عقیده‌های مختلف در عرصۀ [[سیاست]] یا [[فرهنگ]] یا [[اقتصاد]] یا [[دین]] است، به بیانی دیگر پلورالیسم در بخش نظری ـ عملی، [[معتقد]] است همۀ نظرها، بخشی از [[حقیقت]] را تشکیل می‌‌دهد و این‌چنین نیست که یک نظریۀ [[حق]] محض و [[خالص]] باشد و دیگری [[باطل]] و نادرست<ref>ر.ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.</ref>.
+به عبارت دیگر پلورالیسم گاهی به معنای پذیرش کثرت و نظرات مختلف در مقام عمل است، به این معنا که [[انسان‌ها]] با هم دیگر همزیستی مسالمت‌آمیز داشته باشند و به نظر یکدیگر [[احترام]] بگذارند و گاهی دیگر پلورالیسم قائل به صحت همۀ عقیده‌های مختلف در عرصۀ [[سیاست]] یا [[فرهنگ]] یا [[اقتصاد]] یا [[دین]] است، به بیانی دیگر پلورالیسم در بخش نظری ـ عملی، [[معتقد]] است همۀ نظرها، بخشی از [[حقیقت]] را تشکیل می‌‌دهد و این‌چنین نیست که یک نظریۀ [[حق]] محض و [[خالص]] باشد و دیگری [[باطل]] و نادرست<ref>ر.ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.</ref>.
 در بین پلورالیسم‌های که در حوزه‌های مختلف وجود دارد سه نوع پلورالیسم بیشتر از پلورالیسم‌های دیگر مطرح است [[پلورالیسم دینی]]؛ [[پلورالیسم سیاسی]]، و [[پلورالیسم رفتاری]]<ref>ر.ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.</ref>:
 === [[پلورالیسم دینی]] ===
-[[پلورالیسم دینی]] به معنای [[حقانیت]] [[ادیان]] متعدد است، توضیح این نوع عبارت است از:
+[[پلورالیسم دینی]] به معنای حقانیت [[ادیان]] متعدد است، توضیح این نوع عبارت است از:
 # هیچ [[دینی]] [[باطل]] محض و یا [[حق]] مطلق نیست، بلکه هر [[دینی]] دارای آموزه‌های صحیح و آموزه‌های نادرست است؛
-# [[حق]] و [[حقیقت]] [[واحد]] است و هر یک از [[ادیان]] راهی به سوی آن [[حق]] [[واحد]] دارند؛
+# حق و [[حقیقت]] واحد است و هر یک از [[ادیان]] راهی به سوی آن حق واحد دارند؛
-# قضایای [[دینی]] گزاره‌های غیر حسی‌اند و این گزاره‌ها یا اصولاً بی‌معنا هستند و یا اگر هم معنایی داشته باشند قابل اثبات نیستند، بنابراین همه در یک ردیف‌اند و هر فردی هر [[دینی]] را پسندید می‌‌تواند آن را [[انتخاب]] کند<ref>ر.ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۵۱، ۲۵۲، ۲۵۳، ۲۵۴.</ref>.
+# قضایای دینی گزاره‌های غیر حسی‌اند و این گزاره‌ها یا اصولاً بی‌معنا هستند و یا اگر هم معنایی داشته باشند قابل اثبات نیستند، بنابراین همه در یک ردیف‌اند و هر فردی هر دینی را پسندید می‌‌تواند آن را [[انتخاب]] کند<ref>ر.ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۵۱، ۲۵۲، ۲۵۳، ۲۵۴.</ref>.
 === [[پلورالیسم سیاسی]] ===
-یعنی در عرصه [[سیاست]]، [[احزاب]] مختلف به اصولی معتقدند و از آن [[دفاع]] می‌‌کنند ولی در عمل با هم درگیر نمی‌شوند بلکه این احزاب با [[رأی]] دادن، یک [[حکومت]] دموکراتیک برقرار کرده و [[اختلافات]] را از بین برند<ref>ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی.</ref>.
+یعنی در عرصه [[سیاست]]، [[احزاب]] مختلف به اصولی معتقدند و از آن [[دفاع]] می‌‌کنند ولی در عمل با هم درگیر نمی‌شوند بلکه این احزاب با رأی دادن، یک [[حکومت]] دموکراتیک برقرار کرده و [[اختلافات]] را از بین برند<ref>ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی.</ref>.
 === [[پلورالیسم رفتاری]] ===
@@ خط ۳۲: / خط ۳۲: @@
 == نتیجه گیری ==
-[[نظریه]] پلورالیسم در مقابل نظریۀ مونیستی و وحدت‌گرایی است، به عبارت دیگر پلورالیسم یعنی اگر [[معتقد]] به تعدد گروه برای انجام کاری شدیم یعنی این [[مکتب]] را پذیرفتیم و در مقابل اگر برای انجام عملی، یک فرد یا گروهی را پذیرفتیم یعنی [[معتقد]] به مونیسم و [[وحدت]] گرائی شدیم<ref>ر.ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.</ref>.
+نظریه پلورالیسم در مقابل نظریۀ مونیستی و وحدت‌گرایی است، به عبارت دیگر پلورالیسم یعنی اگر [[معتقد]] به تعدد گروه برای انجام کاری شدیم یعنی این [[مکتب]] را پذیرفتیم و در مقابل اگر برای انجام عملی، یک فرد یا گروهی را پذیرفتیم یعنی معتقد به مونیسم و [[وحدت]] گرائی شدیم<ref>ر.ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.</ref>.
 == منابع ==