سند دعای ندبه چیست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

افزودن پیوند
از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
نمایش تاریخچه به صورت تعاملی
دیداریویکی‌متن
(صفحه‌ای تازه حاوی «{{پرسش غیرنهایی}} {{جعبه اطلاعات پرسش | موضوع اصلی = مهدویت (پرسش)|بانک جامع...» ایجاد کرد)
 
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۷۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۹ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی       = [[مهدویت (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ مهدویت]]
| موضوع اصلی = [[مهدویت (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ مهدویت]]
| موضوع فرعی        = [[سند دعای ندبه]] چیست؟
| تصویر = 7626626268.jpg
| تصویر             = 7626626268.jpg
| مدخل بالاتر = [[مهدویت]] / [[غیبت امام مهدی]] / [[وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت]] / [[دعای ندبه]]
| اندازه تصویر      = 200px
| مدخل اصلی = [[سند دعای ندبه]]
| مدخل بالاتر     = [[مهدویت]] / [[غیبت امام مهدی]] / [[وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت]]  
| مدخل وابسته =  
| مدخل اصلی   = [[شناخت امام مهدی]]
| تعداد پاسخ = ۶
| مدخل وابسته   =  
| پاسخ‌دهنده        =
| پاسخ‌دهندگان      = ۱ پاسخ
}}
}}
'''[[سند دعای ندبه]] چیست؟''' یکی از سؤال‌های مصداقی پرسشی تحت عنوان ''[[مهدویت (پرسش)|مهدویت]]'' است. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[مهدویت]]''' مراجعه شود.
'''[[سند دعای ندبه]] چیست؟''' یکی از سؤال‌های مصداقی پرسشی تحت عنوان ''[[مهدویت (پرسش)|مهدویت]]'' است. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[مهدویت]]''' مراجعه شود.


==عبارت‌های دیگری از این پرسش==
== عبارت‌های دیگری از این پرسش ==
* چه کسانی [[دعای ندبه]] را [[نقل]] کرده‌اند؟
* آیا [[دعای ندبه]] [[سند]] دارد؟
* آیا [[دعای ندبه]] نزد [[علما]] معتبر است؟
* آیا [[دعای ندبه]] از [[امام]] [[معصوم]] است و [[سند]] دارد؟ و با [[زیارت]] ندبه چه تفاوتی دارد؟


==پاسخ نخست==
== پاسخ جامع اجمالی ==
[[پرونده:152003.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمود اباذری]]]]
=== کتب منبع برای [[دعای ندبه]] ===
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمود اباذری]]'''، در کتاب ''«[[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]»'' در این‌باره گفته است:
* [[دعای ندبه]] با محتوایی مستدل، [[فصیح]]، [[عاطفی]] و حماسی<ref>ر.ک: [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵.</ref> دارای مضامین [[عالی]] و حقایق تابناکی است که حکایت از صدور آن از طرف [[امام]] [[معصوم]] دارد<ref>ر.ک: پژوهشگران مؤسسه آینده روشن، [[مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ص ۳۰۹.</ref> و ما را از ارائۀ هرگونه [[سند]] و منبع بی‌نیاز می‌کند، چرا که چنین دقایق درخشانی هرگز از هیچ منبعی، جز سرچشمۀ زلال [[ولایت]] صادر نمی‌شود. ولی برای [[یقین]] بیشتر به بررسی منابع [[دعای ندبه]] می‌‌پردازیم<ref>ر.ک: [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۴۱۱.</ref>. این [[دعا]] در سه کتاب معروف و معتبر قدیمی و نیز در کتاب شریف [[بحارالانوار]] آمده است:
::::::«مرحوم [[سید بن طاووس]] در کتاب ارزشمند [[اقبال]]، در بخش [[اعمال]] عید سعیدِ فطر باب ۲۳ بدون اشاره به [[سند]] این [[دعا]] می‌‌فرماید: "دعای دیگری پس از [[نماز]] عید است که در عیدهای چهارگانه خوانده می‌‌شود"<ref>ابن طاووس، اقبال الاعمال، ج۱، ص۵۰۴.</ref>، سپس [[دعای ندبه]] را بیان می‌‌کند.
# کتاب [[مزار]] [[کبیر]]، تألیف محدّث و دانشمند معروف قرن ششم [[محمد بن جعفر المشهدی]]، ایشان [[دعا]] را به [[امام زمان]] {{ع}} نسبت داده است<ref>ابن مشهدی، مزار کبیر، ص۵۷۳، دعای۱۰۷. {{متن حدیث|قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ: نَقَلْتُ‏ مِنْ‏ کِتَابِ‏ أَبِی‏ جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ‏ الْحُسَیْنِ‏ بْنِ‏ سُفْیَانَ‏ الْبَزَوْفَرِیِ‏ رَضِیَ‏ اللَّهُ‏ عَنْهُ‏ هَذَا الدُّعَاءَ، وَ ذَکَرَ فِیهِ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ عَجَّلَ فَرَجَهُ وَ فَرَجَنَا بِهِ، وَ یُسْتَحَبُّ أَنْ یُدْعَی بِهِ فِی الْأَعْیَادِ الْأَرْبَعَةِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ، وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ وَ آلِهِ، وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً...}}</ref>.<ref>ر.ک: [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی، لطف‌الله]]، [[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]، [[سلسله مباحث امامت و مهدویت ج۱ (کتاب)|سلسله مباحث امامت و مهدویت]]، ج ۱، ص ۳۸۲ ـ ۳۸۵؛ [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵.</ref>
::::::او در کتاب مصباح الزائر به [[نقل]] مرحوم [[علامه مجلسی]]، [[سند]] آن را این چنین بیان نموده است: {{عربی| ثُمَّ قَالَ السَّیِّدُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْه ذَکَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی قُرَّهَ نَقَلْتُ مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سُفْیَانَ الْبَزَوْفَرِیِّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَهِ وَ ذَکَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ یُسْتَحَبُّ أَنْ یُدْعَی بِهِ فِی الْأَعْیَادِ الْأَرْبَعَهِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِین...}} <ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۰۴.</ref>
# کتاب [[مزار]] قدیم که مؤلف آن ظاهرا [[قطب]] راوندی<ref>ر.ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۲۲۹ ـ ۲۳۱.</ref> از [[دانشمندان]] معاصر مرحوم [[طبرسی]] نویسندۀ کتاب [[احتجاج]] از قرن ششم است<ref>ر.ک: [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی، لطف‌الله]]، [[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]، [[سلسله مباحث امامت و مهدویت ج۱ (کتاب)|سلسله مباحث امامت و مهدویت]]، ج ۱، ص ۳۸۲ ـ ۳۸۵؛ [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵.</ref>.
::::::[[صاحب]] [[مزار]] نیز [[سند]] این [[دعا]] را این گونه یادآور می‌‌شود: {{عربی| قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّهَ: نَقَلْتُ مِنْ کِتَابِ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سُفْیَانَ الْبَزَوْفَرِیِّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ هَذَا الدُّعَاءَ، وَ ذَکَرَ فِیهِ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ عَجَّلَ فَرَجَهُ وَ فَرَجَنَا بِهِ، وَ یُسْتَحَبُّ أَنْ یُدْعَی بِهِ فِی الْأَعْیَادِ الْأَرْبَعَهِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِین...}} <ref>ابن مشهدی، مزار کبیر، ص۵۷۳.</ref>.
# کتاب مصباح الزائر تألیف [[سید رضی]] الدین بن طاووس که از زهّاد و بزرگان [[محدّثان]] قرن هفتم است<ref>ابن طاووس، سید رضی الدین، مصباح الزائر، ص ۴۴۶؛ اقبال الاعمال، ص ۲۹۵-۲۹۹: {{متن حدیث|ثُمَّ قَالَ السَّیِّدُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ ذَکَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سُفْیَانَ الْبَزَوْفَرِیِّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ وَ ذَکَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ یُسْتَحَبُّ أَنْ یُدْعَی بِهِ فِی الْأَعْیَادِ الْأَرْبَعَةِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِیما...}}</ref>. ایشان در بخش [[اعمال]] عید سعیدِ فطر بدون اشاره به [[سند دعای ندبه]] می‌‌گوید: در عیدهای چهارگانه فطر، قربان، [[غدیر]] و [[روز جمعه]] خوانده ‌‌شود<ref>ابن طاووس، سید رضی الدین، اقبال الاعمال، ج۱، ص۵۰۴؛ بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۰۴.</ref><ref>ر.ک: [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی، لطف‌الله]]، [[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]، [[سلسله مباحث امامت و مهدویت ج۱ (کتاب)|سلسله مباحث امامت و مهدویت]]، ج ۱، ص ۳۸۲ ـ ۳۸۵؛ [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵.</ref>
::::::همان طور که ملاحظه می‌‌شود هر دو [[سند]] یکی است و مراد از عبارت {{عربی|بَعْضُ أَصْحَابِنَا}} در مصباح الزائرِ [[سید ابن طاووس]]، مرحوم [[ابن مشهدی]] است<ref>صافی گلپایگانی، فروغ ولایت در دعای ندبه، ص۳۲.</ref>.
# [[مرحوم مجلسی]] هم در [[بحار الانوار]] از این کتاب‌ها [[نقل]] کرده است و در هر سه کتاب، [[دعا]] از [[محمد بن علی]] بن [[یعقوب]] بن [[اسحاق بن ابی‌قره]] و او از [[محمد بن حسین]] بن سفیان البزوفری که در [[زمان غیبت صغری]] می‌زیسته و به وسیلۀ مکاتبه از طریق نوّاب با [[امام]] {{ع}} تماس گرفته و از [[حضرت مهدی]] [[صاحب الامر]] {{ع}} [[نقل]] می‌کند که [[دستور]] دادند این [[دعا]] را بخوانید<ref>ر.ک: [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵.</ref>. البته [[علامه مجلسی]] در کتاب زاد المعاد می‌گوید: "[[دعای ندبه]] که مشتمل بر [[عقاید]] حقّه و تأسّف بر [[غیبت]] [[قائم]] {{ع}} است، به [[سند]] معتبر از [[امام جعفر صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده است"<ref>مجلسی، محمدباقر، زاد المعاد، ص ۴۸۸ و۳۰۳؛ [[محمود اباذری|اباذری، محمود]]، [[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]، ص ۸۱ - ۸۳؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۲۲۹ ـ ۲۳۱.</ref>.
::::::[[رجال]] این [[سند]]: "[[ابو الفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنائی]]" معاصر [[نجاشی]] و از [[رجال]] [[شیعه]] است و در کتب [[رجال]] توثیق شده است. [[نجاشی]] می‌‌گوید: [[ثقه]] است و زیاد شنیده و زیاد نوشته است، چند کتاب دارد: کتاب عمل یوم الجمعه، کتاب عمل الشهور، و کتاب معجم [[رجال]] ابی [[مفضل]]، و کتاب التهجد. و اجازه همه کتبش را به من داده است<ref>رجال نجاشی، ص۳۹۹.</ref>.
::::::و اما "[[ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بن بَزَوفری]]" از [[مشایخ]] مرحوم [[شیخ مفید]] بوده، در معجم [[رجال]] در شرح حال وی می‌‌گوید: "روی عن [[احمد بن ادریس]] و روی عنه [[ابو عبد الله محمد بن محمد بن نعمان]](المفید) و [[الحسین بن عبد الله]] و [[شیخ طوسی]] وی را در مشیخه [[تهذیب]] در طریقش به [[احمد بن ادریس]] آورده است<ref>خوئی، معجم الرجال، ج۱۶، ص۹.</ref>.
::::::مرحوم [[شیخ مفید]] روایت‌های زیادی از وی [[نقل]] کرده و برای او طلب [[رحمت]] نموده است. [[شیخ طوسی]] در امالی می‌‌گوید: {{عربی| أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: أَخْبَرَنِی أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الْبَزَوْفَرِیُّ }}<ref>طوسی، امالی، ص۵۶ و ۱۶۷.</ref>.
::::::اشکال: مرحوم بزوفری این [[دعا]] را از خود [[معصوم]] اخذ ننموده است و [[روایت]] مرسل به شمار می‌‌آید.
::::::پاسخ: [[حضرت]] [[آیت الله]] [[صافی گلپایگانی]] این [[شبهه]] را این چنین پاسخ داده‌اند که "[[اطمینان]] حاصل است که این [[دعا]] در کتاب بزوفری با [[سند]] بوده است و پس از اینکه از کتاب او [[نقل]] شده است، [[مسامحه]] [[سند]] آن را [[نقل]] نکرده‌اند و یا اینکه آن [[قدر]] معروف و مشهور بوده است که بزوفری هم خود را از ذکر [[سند]] آن بی‌نیاز شمرده است"<ref>صافی گلپایگانی، فروغ ولایت در دعای ندبه، ص۳۴.</ref>.
::::::نکته مهم این است که این [[دعا]] آن چنان از نظر محتوا [[غنی]] و هماهنگ با [[قرآن]] و [[سنت]] قطعی است که ما را از بررسی سندی بی‌نیاز می‌‌نماید.
::::::باید یادآوری کرد که در [[سند]]، تصریحی به اینکه این [[دعا]] از کدام [[معصوم]] است، نشده. ظاهر عبارت {{عربی| أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ }} که در کتاب "بزوفری" آمده، این است که از [[ناحیه مقدسه]] صادر شده است، هرچند شاید کسی بگوید از این تعبیر استفاده می‌‌شود که موضوع این [[دعا]] [[امام زمان]] {{ع}} است؛ اما اینکه این [[دعا]] از کدام [[معصوم]] است، از این عبارت چیزی نمی‌توان دریافت.
::::::ولی مرحوم [[علامه مجلسی]] در کتاب زاد المعاد تصریح می‌‌کند که این [[دعا]] از [[امام صادق]]{{ع}} است: و اما [[دعای ندبه]] که مشتمل است بر [[عقاید]] حقّه و [[تأسف]] بر [[غیبت]] [[حضرت قائم]]، به [[سند]] معتبر از [[امام]] [[جعفر صادق]]{{ع}} منقول است که این [[دعای ندبه]] را در چهار عید بخوانند؛ یعنی در روز [[عید فطر]]، روز عید قربان، روز [[غدیر]] و [[روز جمعه]]<ref>مجلسی، زاد المعاد، ص۳۰۳.</ref>»<ref>[[محمود اباذری|اباذری، محمود]]، [[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]، ص ۸۱ - ۸۳.</ref>.


==منبع‌شناسی جامع مهدویت==
=== [[رجال]] [[سند دعای ندبه]] ===
{{پرسش‌های وابسته}}
* در مورد [[سند دعای ندبه]]، کتاب بحار از کتاب [[مزار]] [[علی بن طاووس]] [[نقل]] می‌کند که: {{متن حدیث|ذَکَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سُفْیَانَ الْبَزَوْفَرِیِّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ}} و [[دعا]] را تا آخر [[نقل]] کرده است<ref>ر.ک: [[محمد تقی شوشتری|شوشتری، محمد تقی]]، [[دعای ندبه در اسناد (مقاله)|دعای ندبه در اسناد]]، ص ۲۱.</ref>. در بررسی افرادی که در [[سند دعای ندبه]] واقع شده‌اند روشن می‌‌شود تمام آنها از افراد مورد [[وثوق]] هستند:
{{ستون-شروع|3}}
* نفر اول: "[[ابو الفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی‌قره قنائی" از بزرگان قرن پنجم، معاصر [[نجاشی]] و از [[رجال شیعه]] که [[ثقه]] و مورد [[اطمینان]] است<ref>ر.ک: [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵؛ [[محمود اباذری|اباذری، محمود]]، [[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]، ص ۸۱ - ۸۳.</ref> و [[شیخ]] [[محمد بن مشهدی]] در کتاب المزار از او زیاد [[نقل]] کرده<ref>ر.ک: [[علی ‎اصغر رضوانی|رضوانی، علی ‎اصغر]]، [[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|موعودشناسی و پاسخ به شبهات]]، ص ۴۹۰.</ref> و دارای تألیفات متعددی چون: کتاب عمل یوم الجمعه، کتاب عمل الشهور، و کتاب معجم [[رجال]] ابی [[مفضل]]، و کتاب التهجد است<ref>ر.ک: رجال نجاشی، ص۳۹۹؛ [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی، لطف‌الله]]، [[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]، [[سلسله مباحث امامت و مهدویت ج۱ (کتاب)|سلسله مباحث امامت و مهدویت]]، ج ۱، ص ۳۸۲ ـ ۳۸۵؛ [[محمود اباذری|اباذری، محمود]]، [[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]، ص ۸۱ ـ ۸۳.</ref>.
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های مهدویت|کتاب‌شناسی مهدویت]]؛
* نفر دوم: "[[ابو جعفر]] [[محمد بن حسین]] بن سفیان بن بَزَوفری" از اساتید [[شیخ مفید]] است که مورد تأیید خاص او قرار گرفته و [[شیخ مفید]] روایت‌های زیادی از وی [[نقل]] و به [[نیکی]] از او یاد کرده و برایش طلب [[رحمت]] نموده است که این نشانه مورد [[وثوق]] و [[اطمینان]] بودن اوست<ref>ر.ک: [[علی ‎اصغر رضوانی|رضوانی، علی ‎اصغر]]، [[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|موعودشناسی و پاسخ به شبهات]]، ص ۴۹۰؛ [[محمود اباذری|اباذری، محمود]]، [[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]، ص ۸۱ - ۸۳.</ref>. [[شیخ طوسی]] وی را در طریقش به [[احمد]] بن ادریس آورده است<ref>ر.ک: خوئی، معجم الرجال، ج۱۶، ص۹؛ [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵.</ref>. حاجی نوری به [[وثاقت]] و جلالت [[قدر]] او [[شهادت]] داده است<ref>ر.ک: طوسی، امالی، ص۵۶ و ۱۶۷؛ [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی، لطف‌الله]]، [[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]، [[سلسله مباحث امامت و مهدویت ج۱ (کتاب)|سلسله مباحث امامت و مهدویت]]، ج ۱، ص ۳۸۲ ـ ۳۸۵؛ [[علی ‎اصغر رضوانی|رضوانی، علی ‎اصغر]]، [[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|موعودشناسی و پاسخ به شبهات]]، ص ۴۹۰؛ [[محمود اباذری|اباذری، محمود]]، [[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]، ص ۸۱ - ۸۳.</ref>.
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های مهدویت|مقاله‌شناسی مهدویت]]؛
* بنابراین در [[سند]] [[دعا]] افرادی وجود دارند که همه [[ثقه]] و شناخته شده‌اند و هیچ شخص مجهول و ضعیفی وجود ندارد<ref>ر.ک: [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵.</ref> و مطمئنا این [[دعا]] در کتاب بزوفری با [[سند]] بوده و پس از اینکه از کتاب او [[نقل]] شده است، از روی [[مسامحه]] [[سند]] آن را [[نقل]] نکرده‌اند و یا اینکه آنقدر معروف و مشهور بوده است که بزوفری هم خود را از ذکر [[سند]] آن بی‌نیاز شمرده است<ref>ر.ک: ، ص۳۴؛ [[محمود اباذری|اباذری، محمود]]، [[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]، ص ۸۱ - ۸۳.</ref>.
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های مهدویت|پایان‌نامه‌شناسی مهدویت]].  
* علاوه‌‌‌ براین، بر فرض مجهول بودن [[سند]] [[دعا]]، براساس "قاعده [[تسامح]] در [[ادله]] [[سنن]]" یعنی در عین اینکه در [[سند]] [[روایات]] مربوط به [[احکام]] [[واجب]] و [[حرام]] باید سخت‌‌‌گیری و موشکافی زیاد کرد، در ادلۀ [[مستحبات]] لازم نیست سخت‌‌‌گیری شود<ref>ر.ک: [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵.</ref>؛ احتیاج چندانی به بررسی سندی [[ادعیه]] مستحبّ نیست، بلکه قرائت [[دعاها]] به قصد [[رجا]] و [[امید]] مطلوبیّت کافی است و از قوت متن و الفاظ و مضامین [[دعا]] می‌‌توان پی به اعتبار آن برد؛ زیرا این مضامین در [[آیات]] و [[روایات معتبر]] نیز وارد شده<ref>ر.ک: [[علی ‎اصغر رضوانی|رضوانی، علی ‎اصغر]]، [[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|موعودشناسی و پاسخ به شبهات]]، ص ۴۸۷.</ref> و از طرفی علمای بسیاری چون [[شیخ عباس قمی]]، [[سید محسن امین]]، [[شیخ]] [[محمد باقر]] [[فقیه]] ایمانی، [[میرزا]] [[محمد]] [[تقی]] موسوی اصفهانی، [[میرزا حسین نوری]]، صدرالاسلام [[همدانی]]، [[سید محمد طباطبایی]] [[یزدی]] و [[سید]] [[حیدر]] کاظمی [[دعای ندبه]] را در کتاب‌های ارزشمند خود [[نقل]] کرده‌اند و این نیز می‌تواند دلیلی بر مستند بودن آن باشد<ref>ر.ک: [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۴۱۱.</ref>.
{{پایان}}
{{پایان}}


==پانویس==
=== نتیجه‌گیری ===
{{یادآوری پانویس}}
* بنابراین، در هر صورت طبق مدارک فوق [[دعای ندبه]] دارای [[سند]] معتبر و همه [[راویان]] آن [[ثقه]] و شناخته شده‌اند. علاوه بر اینکه این [[دعا]] آنچنان از نظر محتوا [[غنی]] و هماهنگ با [[قرآن]] و [[سنت]] قطعی است که ما را از بررسی سندی بی‌نیاز می‌‌نماید.
{{پانویس2}}


[[رده:مهدویت]]
== پاسخ‌ها و دیدگاه‌های متفرقه ==
[[رده:پرسش‌]]
{{پاسخ پرسش
[[رده:پرسش‌های مهدویت]]
| عنوان پاسخ‌دهنده = ۱. آیت‌الله شوشتری؛
[[رده:(ا ا): پرسش‌هایی با ۱ پاسخ]]
| تصویر = 151838.jpg
[[رده:(ا ا): پرسش‌های مهدویت با ۱ پاسخ]]
| پاسخ‌دهنده = محمد تقی شوشتری
[[رده:اتمام لینک داخلی]]
| پاسخ = آیت‌الله '''[[محمد تقی شوشتری]]'''، در مقاله ''«[[دعای ندبه در اسناد (مقاله)|دعای ندبه در اسناد]]»'' در این‌باره گفته است:
 
«در مورد [[سند دعای ندبه]]، کتاب بحار از کتاب [[مزار]] [[علی بن طاووس]] [[نقل]] می‌کند که: {{متن حدیث|ذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ كِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَزَوْفَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلَى مَا جَرَى بِهِ قَضَاؤُكَ فِي أَوْلِيَائِكَ}} و [[دعا]] را تا آخر [[نقل]] کرده است و بعد (مؤلف) بحار می‌گوید: {{عربی|قال محمد بن المشهدي في المزار الكبير قال محمد بن علي بن أبي قرة نقلت من كتاب أبي جعفر محمد بن الحسين بن سفيان البزوفري }} الی آخره مثل [[سید]] و ظاهراً مفهوم این فقره از خبر مذکور {{عربی|وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ {{ع}}}} این است که بزوفری آن را از [[امام زمان]] {{ع}} [[روایت]] کرده که بنابراین [[دعای ندبه]] انشای خود آن [[حضرت]] است مثل [[دعای افتتاح]] و نیز احتمال می‌رود که [[دعای ندبه]] انشای بزوفری باشد زیرا ممکن است مفهوم فقره مذکور این باشد که [[دعای ندبه]] باید برای آن [[حضرت]] یعنی برای [[فرج]] و [[گشایش]] و [[ظهور]] وی خوانده شود. به هر حال اصل [[سند]] همین است که در بحار گفته شده است و اما اینکه در زادالمعاد گفته شده: "[[دعای ندبه]] به [[سند]] معتبر از [[حضرت صادق]] {{ع}} منقول است که این [[دعا]] را در چهار عید بخوانند (یعنی [[روز جمعه]]، [[عید فطر]]، عید قربان، [[عید غدیر]])"، ظاهراً مؤلف مراجعه به مدارک نکرده بلکه از خارج [[نقل]] کرده و اشتباه نموده است چه اگر از [[حضرت صادق]] {{ع}} [[روایت]] شده بود در بحار که موضوعش ذکر اسانید و مستندات است [[نقل]] می‌شد و اما در مورد اینکه "این [[دعا]] در سال‌های اخیر سخت رواج یافته و گروه‌های خاصی برای آن تشکیل یافته"، [[خواندن]] این [[دعا]] مثل خیلی امور دیگر که سال‌های سال به اقتضای شرایط زمانه، رواج بیشتری پیدا کرده‌اند از قبیل تعمیر اساسی مساجد، رفتن اغلب [[مردم]] به [[زیارت]] [[حضرت رضا]] {{ع}} و نیز کثرت [[حجاج]] و نظیر این امور، نسبت به سال‌های پیش بیشتر شده است، البته چه بهتر که کارهای خوب زیاد شوند و شاید [[مردم]] به [[امید]] [[گشایش]] و [[فرج]] به این [[دعا]] [[متوسل]] می‌شوند چه [[خداوند]] فرموده: {{متن قرآن|ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ}}<ref>«مرا بخوانید تا پاسختان دهم...» سوره غافر، آیه ۶۰.</ref>»<ref>[[محمد تقی شوشتری|شوشتری، محمد تقی]]، [[دعای ندبه در اسناد (مقاله)|دعای ندبه در اسناد]]، ص ۲۱.</ref>.
}}
{{پاسخ پرسش
| عنوان پاسخ‌دهنده = ۲. آیت الله صافی گلپایگانی؛
| تصویر = 11466.jpg
| پاسخ‌دهنده = لطف‌الله صافی گلپایگانی
| پاسخ = آیت الله '''[[لطف‌الله صافی گلپایگانی]]'''، در کتاب ''«[[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]»'' در این‌باره گفته است:
 
«این [[دعا]] از حیث [[سند]]، اگرچه [[مسند]] نباشد، مع ذلک اطمینان‌بخش و معتبر است و برای اینکه آن را بخوانیم و مانند یکی از دعاهای مشهور و متداول مواظبت بر آن داشته باشیم، به اعتبار بیشتر نیازی نیست؛ زیرا:
# این [[دعا]] را سیّد جلیل، [[صاحب]] [[مناقب]] و [[مفاخر]] "[[سید رضی‌الدین علی بن طاووس]]" که از اعلام قرن هفتم هجری و از [[رجال]] بزرگ [[شیعه]] و در [[علم]] و [[ورع]] و [[زهد]] و [[عبادت]] معروف و بااطّلاع از کتب و تصنیفات بوده، در کتاب مستطاب "[[اقبال الاعمال]]" (ص ۲۹۵-۲۹۹) و در کتاب "مصباح الزائر" فصل هفتم، و [[شیخ]] جلیل "[[محمّد بن جعفر بن علی مشهدی حائری]]" از اعلام قرن ششم در کتاب "[[مزار]]" معروف به "[[مزار]] [[محمّد بن المشهدی]]" که [[علاّمه مجلسی]] آن را "[[مزار]] [[کبیر]]" نامیده، (دعای صد و هفتم) [[نقل]] کرده‌اند و همچنین در [[مزار]] قدیم که ظاهرا از تألیفات "[[قطب]] راوندی" است، نیز [[نقل]] شده و [[نقل]] [[دعا]] در مثل هریک از این سه کتاب، [[دلیل]] این است که این شخصیت‌های بزرگ و متبحّر و حدیث‌شناس، این [[دعا]] را معتبر شناخته‌اند.
# پیش از این سه بزرگوار، [[شیخ]] جلیل [[ثقه]] "[[ابوالفرج محمّد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنانی]]" معاصر [[نجاشی]] از شیوخ و بزرگان قرن پنجم، در کتاب دعایی که [[شیخ]] [[محمّد بن المشهدی]] در کتاب [[مزار]]، و [[سید بن طاووس]] در مصباح الزائر و اقبال، از آن بسیار [[نقل]] کرده و بر آن [[اعتماد]] فرموده‌اند، و همچنین از مآخذ کتاب [[مزار]] قدیم می‌‌باشد، این [[دعا]] را [[روایت]] کرده است و چنانچه گفته شد ایشان نیز از [[رجال شیعه]] می‌‌باشد و علاوه بر کتاب دعای مذکور، کتاب دیگری به نام "التهجد" دارد، و در کتبی مثل [[رجال]] [[نجاشی]] و علاّمه توثیق شده است و [[نقل]] ایشان نیز [[دلیل]] این است که این [[دعا]] را معتبر شناخته و بلکه استحباب [[خواندن]] آن را در [[اعیاد]] اربعه تأیید کرده است، چنانچه ظاهر این است که سیّد بن طاووس و [[شیخ]] [[محمّد بن المشهدی]] نیز آن را بخصوص [[مستحب]] می‌‌دانسته‌اند.
# [[شیخ]] جلیل [[ثقه]]، [[ابوجعفر محمّد بن الحسین بن سفیان بزوفری]]<ref>بزوفر بفتحتین و سکون واو، و فتح فاء، ده بزرگی است از توابع قوسان در نزدیکی واسط و بغداد، در کنار نهر موفقی در غربی دجله (معجم البلدان، ج ۲، ص ۱۶۶).</ref> در کتاب دعای خود، [[دعای ندبه]] را [[روایت]] کرده است و ایشان از [[مشایخ]] [[شیخ مفید]] است که بر حسب اسانید [[روایات]] کتاب امالی [[شیخ]] [[ابی علی طوسی]]، [[شیخ مفید]] از او بسیار [[روایت]] کرده و برای او طلب [[رحمت]] نموده است، و محدّث نوری، در خاتمه "مستدرک"، او را [[چهل]] و دومین [[شیخ]] از [[مشایخ]] [[شیخ مفید]] شمرده، و [[وثاقت]] و جلالت [[قدر]] او را [[گواهی]] فرموده است، و این [[شیخ]] جلیل نیز صریحاً به استحباب [[خواندن]] این [[دعا]] [[فتوا]] داده است»<ref>[[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی، لطف‌الله]]، [[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]، [[سلسله مباحث امامت و مهدویت ج۱ (کتاب)|سلسله مباحث امامت و مهدویت]]، ج۱، ص۳۸۲-۳۸۵.</ref>.
}}
{{پاسخ پرسش
| عنوان پاسخ‌دهنده = ۳. حجت الاسلام و المسلمین موسوی‌نسب؛
| تصویر = 13681056.jpg
| پاسخ‌دهنده = سید جعفر موسوی‌نسب
| پاسخ = حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید جعفر موسوی‌نسب]]'''، در کتاب ''«[[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]»'' در این‌باره گفته است:
 
«[[دعای ندبه]] دعایی است که از نظر محتوا مستدل و عالی و فصیح و گیرا و عاطفی و حماسی است و در صورت [[آگاهی]] کامل خواننده می‌تواند الهام‌‌‌بخش برای [[اصلاح]] وضع اجتماعی و [[مبارزه با ظلم]] و [[فساد]] گردد و جهشی باشد به‌سوی اهداف بزرگ انسانی.
 
امّا [[سند]] این [[دعا]]: این [[دعا]] در سه کتاب معروف و معتبر قدیمی آمده است:
# کتاب [[مزار کبیر (کتاب)|مزار کبیر]]، تألیف محدّث و دانشمند معروف قرن ششم [[محمد بن جعفر المشهدی]].
# کتاب [[مزار قدیم (کتاب)|مزار قدیم]] که مؤلف آن از دانشمندان معاصر مرحوم [[طبرسی]] نویسنده کتاب [[احتجاج]] از قرن ششم است.
# کتاب [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]] تألیف [[سید رضی الدین بن طاووس]] که از زهّاد و بزرگان محدّثان قرن هفتم است. [[مرحوم مجلسی]] هم در [[بحار الانوار]] از این کتاب‌ها [[نقل]] کرده است و در هر سه کتاب [[دعا]] از محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره و او از [[محمد]] بن [[حسین]] بن سفیان البزوفری که در زمان [[غیبت صغری]] می‌زیسته است که وی به وسیله مکاتبه از طریق نوّاب با [[امام مهدی|امام]] {{ع}} تماس گرفته است و او از [[امام مهدی|حضرت مهدی]] [[امام مهدی|صاحب الامر]] {{ع}} [[نقل]] می‌کند که [[دستور]] دادند این [[دعا]] را بخوانند.
 
نفر اوّل یعنی [[محمد بن علی بن یعقوب]] طبق کتب تراجم و رجال از [[علما]] و [[روایت]] [[شیعه]] و از افراد ثقه و مورد اطمینان است و دارای تألیفات متعددی می‌باشد.
 
و نفر دوّم [[محمد بن حسین بن سفیان بزوفری]] از اساتید [[شیخ]] بزرگوار مفید است، و [[شیخ مفید]] از او به [[نیکی]] یاد کرده و تجلیل می‌نماید. بنابراین ملاحظه می‌نمایید که [[سند]] [[دعا]] به افرادی برمی‌‌‌گردد که همه ثقه و شناخته شده‌اند و هیچ شخص مجهول در [[سند]] وجود ندارد.
 
علاوه‌‌‌براین، به فرض این‌که [[سند]] [[دعا]] مجهول باشد باز طبقه قاعده معروفی که در [[اصول]] داریم به نام "قاعده تسامح در [[ادله]] سنن" یعنی در عین این‌که در [[سند]] [[روایات]] مربوط به [[احکام]] [[واجب]] و [[حرام]] باید سخت‌‌‌گیری و موشکافی زیاد کرد، در [[ادله]] مستحبات لازم نیست سخت‌‌‌گیری شود، چه این که مستحبات اعمالی هستند که انجام آنها [[واجب]] نیست و ترک آنها [[حرام]] نمی‌باشد. مطابق این قاعده معروف که متکی به [[احادیث]] زیاد و معتبری هست فقهای [[اسلام]] هیچ‌‌‌گاه درباره [[سند]] مستحبات و [[دعاها]] ایراد نمی‌گرفتند و به همین اندازه که در کتابی مشهور [[نقل]] شده بود، و مضمون صحیحی داشت قناعت می‌کردند.
 
و در هر صورت طبق مدارک فوق [[سند]] [[دعای ندبه]] قابل ایراد نمی‌باشد<ref>آیات مکارم شیرازى و سبحانى «مد ظلهما»، پرسش‌ها و پاسخ‌هاى مذهبى، قم، انتشارات نسل جوان، چاپ حکمت، ص ۱۱۶.</ref>.
 
در کتاب سخنان نخبه در شرح [[دعای ندبه]] آمده است در کتاب‌های زیر وارد شده است:
# [[مزار کبیر (کتاب)|مزار کبیر]]، تألیف محدّث و دانشمند معروف قرن ششم [[محمد بن جعفر المشهدی]]؛
# کتاب [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]]، ابن طاووس؛
# کتاب [[اقبال (کتاب)|اقبال]]، [[سید بن طاووس]]؛
# [[بحار الانوار]]، مجلسی؛
# [[زاد المعاد (کتاب)|زاد المعاد]]، مجلسی؛
# [[تحفة الزائر (کتاب)|تحفة الزائر]]»<ref>[[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵.</ref>.
}}
{{پاسخ پرسش
| عنوان پاسخ‌دهنده = ۴. حجت الاسلام و المسلمین اباذری؛
| تصویر = 152003.jpg
| پاسخ‌دهنده = محمود اباذری
| پاسخ = حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمود اباذری]]'''، در کتاب ''«[[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]»'' در این‌باره گفته است:
 
«مرحوم [[سید بن طاووس]] در کتاب ارزشمند [[اقبال (کتاب)|اقبال]]، در بخش [[اعمال]] عید سعیدِ فطر باب ۲۳ بدون اشاره به [[سند]] این [[دعا]] می‌‌فرماید: "دعای دیگری پس از [[نماز]] عید است که در عیدهای چهارگانه خوانده می‌‌شود"<ref>ابن طاووس، اقبال الاعمال، ج۱، ص۵۰۴.</ref>، سپس [[دعای ندبه]] را بیان می‌‌کند.
 
او در کتاب [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]] به [[نقل]] مرحوم [[علامه مجلسی]]، [[سند]] آن را این چنین بیان نموده است: {{عربی|ثُمَّ قَالَ السَّيِّدُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ كِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَزَوْفَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيما...}} <ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۰۴.</ref>. [[صاحب]] [[مزار]] نیز [[سند]] این [[دعا]] را این گونه یادآور می‌‌شود: {{عربی|قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي قُرَّةَ: نَقَلْتُ‏ مِنْ‏ كِتَابِ‏ أَبِي‏ جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ‏ الْحُسَيْنِ‏ بْنِ‏ سُفْيَانَ‏ الْبَزَوْفَرِيِ‏ رَضِيَ‏ اللَّهُ‏ عَنْهُ‏ هَذَا الدُّعَاءَ، وَ ذَكَرَ فِيهِ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ عَجَّلَ فَرَجَهُ وَ فَرَجَنَا بِهِ، وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ، وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً....}} <ref>ابن مشهدی، مزار کبیر، ص۵۷۳.</ref>.
 
همان طور که ملاحظه می‌‌شود هر دو [[سند]] یکی است و مراد از عبارت {{عربی|بَعْضُ أَصْحَابِنَا}} در [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]] [[سید ابن طاووس]]، مرحوم [[ابن مشهدی]] است<ref>صافی گلپایگانی، [[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]، ص۳۲.</ref>.
 
[[رجال]] این [[سند]]: "[[ابو الفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنائی]]" معاصر [[نجاشی]] و از [[رجال شیعه]] است و در کتب [[رجال]] توثیق شده است. [[نجاشی]] می‌‌گوید: [[ثقه]] است و زیاد شنیده و زیاد نوشته است، چند کتاب دارد: کتاب [[عمل یوم الجمعه (کتاب)|عمل یوم الجمعه]]، کتاب [[عمل الشهور (کتاب)|عمل الشهور]]، و کتاب [[معجم رجال ابی مفضل (کتاب)|معجم رجال ابی مفضل]]، و کتاب [[التهجد (کتاب)|التهجد]]. و اجازه همه کتبش را به من داده است<ref>رجال نجاشی، ص۳۹۹.</ref>.
 
و اما "[[ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بن بَزَوفری]]" از [[مشایخ]] مرحوم [[شیخ مفید]] بوده، در [[معجم رجال (کتاب)|معجم رجال]] در شرح حال وی می‌‌گوید: "روی عن [[احمد بن ادریس]] و روی عنه [[ابو عبد الله محمد بن محمد بن نعمان]](المفید) و [[الحسین بن عبد الله]] و [[شیخ طوسی]] وی را در مشیخه [[تهذیب]] در طریقش به [[احمد بن ادریس]] آورده است<ref>خوئی، معجم الرجال، ج۱۶، ص۹.</ref>.
 
مرحوم [[شیخ مفید]] روایت‌های زیادی از وی [[نقل]] کرده و برای او طلب [[رحمت]] نموده است. [[شیخ طوسی]] در امالی می‌‌گوید: {{عربی| أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: أَخْبَرَنِي أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْبَزَوْفَرِي‏}}<ref>طوسی، امالی، ص۵۶ و ۱۶۷.</ref>.
 
اشکال: مرحوم بزوفری این [[دعا]] را از خود [[معصوم]] اخذ ننموده است و [[روایت]] مرسل به شمار می‌‌آید.
 
پاسخ: [[حضرت]] [[آیت الله]] [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی]] این [[شبهه]] را این چنین پاسخ داده‌اند که "[[اطمینان]] حاصل است که این [[دعا]] در کتاب بزوفری با [[سند]] بوده است و پس از اینکه از کتاب او [[نقل]] شده است، [[مسامحه]] [[سند]] آن را [[نقل]] نکرده‌اند و یا اینکه آن [[قدر]] معروف و مشهور بوده است که بزوفری هم خود را از ذکر [[سند]] آن بی‌نیاز شمرده است"<ref>صافی گلپایگانی، [[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]، ص۳۴.</ref>.
 
نکته مهم این است که این [[دعا]] آن چنان از نظر محتوا [[غنی]] و هماهنگ با [[قرآن]] و [[سنت]] قطعی است که ما را از بررسی سندی بی‌نیاز می‌‌نماید.
 
باید یادآوری کرد که در [[سند]]، تصریحی به اینکه این [[دعا]] از کدام [[معصوم]] است، نشده. ظاهر عبارت {{عربی| أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ }} که در کتاب "بزوفری" آمده، این است که از [[ناحیه مقدسه]] صادر شده است، هرچند شاید کسی بگوید از این تعبیر استفاده می‌‌شود که موضوع این [[دعا]] [[امام زمان]] {{ع}} است؛ اما اینکه این [[دعا]] از کدام [[معصوم]] است، از این عبارت چیزی نمی‌توان دریافت.
 
ولی مرحوم [[علامه مجلسی]] در کتاب [[زاد المعاد (کتاب)|زاد المعاد]] تصریح می‌‌کند که این [[دعا]] از [[امام صادق]] {{ع}} است: و اما [[دعای ندبه]] که مشتمل است بر [[عقاید]] حقّه و [[تأسف]] بر [[غیبت]] [[حضرت قائم]]، به [[سند]] معتبر از [[امام]] [[جعفر صادق]] {{ع}} منقول است که این [[دعای ندبه]] را در چهار عید بخوانند؛ یعنی در روز [[عید فطر]]، روز عید قربان، روز [[غدیر]] و [[روز جمعه]]<ref>مجلسی، [[زاد المعاد (کتاب)|زاد المعاد]]، ص۳۰۳.</ref>»<ref>[[محمود اباذری|اباذری، محمود]]، [[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]، ص ۸۱ - ۸۳.</ref>.
}}
{{پاسخ پرسش
| عنوان پاسخ‌دهنده = ۵. حجت الاسلام و المسلمین سلیمیان؛
| تصویر = 136863.JPG
| پاسخ‌دهنده = خدامراد سلیمیان
| پاسخ = حجت الاسلام و المسلمین '''[[خدامراد سلیمیان]]'''، در دو کتاب ''«[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]»'' و  [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]] در این‌باره گفته است:
 
«گروهی از [[دانشمندان]] [[شیعه]] [[سند]] این دعای گران‏قدر را معتبر شمرده‌‏اند.
 
[[علامه مجلسی]]؛ گفته است: اما [[دعای ندبه]] که مشتمل است بر [[عقاید]] حقّه و تأسف بر [[غیبت]] [[امام مهدی|حضرت قائم]] {{ع}}، به [[سند]] معتبر از [[امام صادق|حضرت صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده است<ref>  محمد باقر مجلسی، زاد المعاد، ص ۴۹۱</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۲۲۹ - ۲۳۱.</ref>..
 
[[سید ابن طاووس حلی]] در کتاب [[اقبال الاعمال]] و کتاب مصباح الزائر و نیز [[شیخ]] [[محمد مشهدی حائری]] در کتاب مزار خود این دعای شریف را آورده‏‌اند. همچنین در مزار قدیم که ظاهراً از نگاشته‏‌های [[قطب راوندی]] است، این [[دعا]] [[نقل]] شده است. روشن است این شخصیت‏‌های گران‏قدر و حدیث‌‏شناس، دعای غیر معتبر را در کتاب‌‏های خود [[نقل]] نمی‌‏کنند. خواندن این [[دعا]] [[خواص]] زیادی دارد؛ از جمله در هر مکان و موضع که با حضور [[قلب]] و [[اخلاص]] کامل خوانده شود و ملتف مضامین عالی و عبارات و اشارات آن باشد، نتیجه آن، توجه و التفات مخصوص [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ در آن مکان و محل، بلکه حضور به هم رساندن آن حضرت در آن مجلس است؛ چنان که در بعضی مواضع و موارد اتفاق افتاده است<ref>  ر. ک: لطف اللّه [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی، لطف‌الله]]، [[فروغ ولایت در دعای ندبه (کتاب)|فروغ ولایت در دعای ندبه]]، [[سلسله مباحث امامت و مهدویت ج۱ (کتاب)|سلسله مباحث امامت و مهدویت]]، پیشگفتار</ref>.
* از دیگر کسانی که این دعا را نقل کرده‌اند به مرحوم [[سید بن طاووس]] اشاره شده است ایشان در کتاب مصباح الزائر آورده است: "بعضی از اصحاب ما چنین گفته‌اند که جناب [[محمّد بن علی بن أبی قرّه]] از کتاب مرحوم [[محمّد بن الحسین بن سفیان بن البزوفری]]، [[دعای ندبه]] را نقل کرده و گفته است که این دعا، دعایی است برای حضرت [[امام مهدی|صاحب الزمان]] {{ع}} که مستحب است آن را در عیدهای چهارگانه- روز جمعه، عید قربان، عید فطر و عید غدیر- بخوانند<ref> سید بن طاووس، مصباح الزائر، ص ۴۴۶.</ref>.
* از دیگر کسانی که این دعای شریف را با قوّت تمام نقل نموده و تردیدها را از آن منتفی دانسته مرحوم [[علامه مجلسی]] است ایشان در بحار الانوار می‌نویسد: "[[محمّد بن مشهدی]] در کتاب مزار خویش- مزار کبیر <ref> مزار محمّد بن مشهدی، کتابی است که درباره زیارتهای وارد شده برای پیامبر گرامی اسلام {{صل}} و خاندان نورانی آن حضرت نوشته شده است. مرحوم مجلسی در بحار الانوار، از این کتاب با عنوان«مزار کبیر» یاد کرده است.(بحار الانوار، ج ۹۹، ص ۱۱۰) و بنابر آنچه علامه طهرانی در الذریعه بیان کرده است(الذریعه، شیخ آقابزرگ تهرانی، ج ۲۰، ص ۳۲۴) و همچنین از خاتمهی مستدرک الوسایل ظاهر میشود، این کتاب، یکی از مدارک مرحوم نوری برای«مستدرک الوسایل» بوده است.(مستدرک الوسایل، ج ۳، صص ۳۶۸- ۳۶۹؛ الذریعة، ج ۲۰- ص ۳۲۴) از عبارتی که در مقدمهی مزار کبیر آمده است، چنین آشکار میگردد که مرحوم مشهدی فقط روایاتی را که به سند قابل اعتماد و از راویان موثق به دست آورده، نقل کرده است.</ref>- چنین گفته که دعای ندبه را [[محمّد بن ابی قرّه]] از کتاب [[ابی جعفر محمّد بن الحسین بن سفیان البزوفری]]، نقل کرده است<ref> محمّد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج ۹۹، صص ۱۰۴- ۱۱۰.</ref> آنگاه مرحوم [[علامه مجلسی]] پس از بیان هر دو سند، چنین اظهار نظر می‌کند: "گمان می‌رود مرحوم [[سید بن طاووس]] نیز این دعا را از جناب مشهدی گرفته باشد و مراد وی از بعض اصحابنا همان مرحوم مشهدی باشد"<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۲۲۹ - ۲۳۱.</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۱۹۶- ۱۹۸.</ref>.
}}
{{پاسخ پرسش
| عنوان پاسخ‌دهنده = ۶. آقای تونه‌ای (پژوهشگر معارف مهدویت)؛
| تصویر = 13681078.jpg
| پاسخ‌دهنده = مجتبی تونه‌ای
| پاسخ = آقای '''[[مجتبی تونه‌ای]]'''، در کتاب ''«[[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]»'' در این‌باره گفته است:
 
«[[معارف]] والا و معانی روشن که با اسلوبی بدیع، شیوا و منطقی و عباراتی بلند و [[فصیح]] در این دعای شریف آمده، ما را از ارائه هرگونه [[سند]] و منبع بی‌نیاز می‌کند، که چنین حقایق تابناک و دقایق درخشان، هرگز از هیچ منبعی، جز سرچشمه زلال [[ولایت]] صادر نمی‌شود. ولی برای [[یقین]] بیشتر و [[نورانیت]] دل‌های [[مشتاقان]]، برخی منابع محکم [[دعای ندبه]] را می‌آوریم: نخستین فرد [[موثق]] و مورد اعتمادی که دعای شریف ندبه را در اثر مکتوب خود از [[امام صادق]] {{ع}} [[روایت]] کرده "[[ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری]]" است. وی از استادان [[شیخ مفید]] است و [[شیخ مفید]] به فراوانی از او [[روایت]] کرده است. حاج [[آقا بزرگ تهرانی]] می‌نویسد: "[[وثاقت]] او، از [[نقل]] فراوان [[شیخ مفید]] از او، و طلب [[مغفرت]] بر او آشکار می‌باشد<ref>الذریعة، ج ۱، ص ۱۹۴.</ref>. دومین فرد مورد [[اعتماد]] و استنادی که [[دعای ندبه]] را در کتاب خود آورده، "[[محمد بن علی بن ابی قره]]" است که در کتاب "[[الدعاء (کتاب)|الدعاء]]" آن را از کتاب بزوفری [[نقل]] کرده است. [[علامه مجلسی]] نیز می‌نویسد: "و اما [[دعای ندبه]] که مشتمل است بر [[عقاید]] حقّه و تأسّف بر [[غیبت]] [[حضرت قائم]] {{ع}}، به [[سند]] معتبر از [[امام صادق|حضرت امام جعفر صادق]] {{ع}} منقول است"<ref>زاد المعاد، ص ۴۸۶.</ref>. [[علامه مجلسی]] در همین فراز کوتاه به نکات ارزشمندی اشاره فرموده: [[دعای ندبه]] از نظر محتوا مشتمل بر [[عقاید]] حقه است، مأثور است و از [[معصوم]] رسیده است. از نظر [[سند]] معتبر است و [[سند]] آن به [[امام صادق]] {{ع}} می‌رسد<ref>[[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، مهدی‌پور، ص ۶۳.</ref>.
 
علمای بسیاری چون حاج [[شیخ]] [[عباس قمی]]، [[سید محسن امین]]، [[شیخ]] [[محمد باقر فقیه ایمانی]]، میرزا [[محمد تقی موسوی اصفهانی]]، میرزا [[حسین نوری]]، [[صدرالاسلام همدانی]]، [[سید محمد طباطبایی یزدی]]، [[سید حیدر کاظمی]]، [[سید ابن طاووس]]، و [[ابن مشهدی]]، [[دعای ندبه]] را در کتاب‌های ارزشمند خود [[نقل]] کرده‌اند که این نیز می‌تواند دلیلی بر مستند بودن آن باشد. در حدود سی سال پیش، کتابچه بی‌سروتهی به نام "بررسی [[دعای ندبه]]" از نویسنده ناشناخته‌ای با نام مستعار "[[علی احمد موسوی]]" در [[تهران]] منتشر گردید، که در [[سند]] آن ابراز تشکیک کرده، و به مطالب آن ناجوانمردانه تاخته بود. از این‌روی، [[عالمان]] متعهّد و مرزبانان دردآشنا، خود را موظف دیدند که این تهاجم ناجوانمردانه را بی‌پاسخ نگذارند، لذا آثار ارزشمندی در [[دفاع]] از [[سند]]، متن و دیگر ابعاد مربوط‍‌ به [[دعای ندبه]]، به رشته تحریر درآوردند و اعتراض‌های پوچ و بی‌محتوای او را [[پاسخ]] گفتند<ref>همان، ص ۱۶۶.</ref>.
 
کتاب وزین "با [[دعای ندبه]] در پگاه [[جمعه]]" نقد و بررسی اشکالات سندی و محتوایی [[دعای ندبه]] است که توسط‍‌ جناب آقای [[علی اکبر مهدی‌پور]] تدوین شده و مطالب ارزشمندی دارد»<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۴۱۱.</ref>.
}}
{{پاسخ پرسش
| عنوان پاسخ‌دهنده = ۷. آقای رضوانی؛
| تصویر = 15207.jpg
| پاسخ‌دهنده = علی اصغر رضوانی
| پاسخ = آقای '''[[علی اصغر رضوانی]]'''، در کتاب ''«[[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|موعودشناسی و پاسخ به شبهات]]»'' در این‌باره گفته است:
 
«روش عرف و عقلا در مسائل تاریخی، قبول هر خبری است که در کتب تاریخی معتبر یا مشهور [[نقل]] شده باشد. ولی علمای [[اسلام]] در قبول [[اخبار]] و روایاتی که مربوط به [[احکام شرع]] و [[معارف دینی]] است به این مقدار اکتفا نمی‌کنند، بلکه درصدد بحث و تحقیق برآمده و در [[سند]] [[احادیث]] و [[عدالت]] و [[وثاقت]] [[راویان حدیث]] بررسی کامل می‌کنند، و مادامی که [[اطمینان]] کامل و [[وثوق]] به [[احادیث]] پیدا نکنند به آن عمل نمی‌نمایند. این دقت و تحقیق به جهت حصول [[اطمینان]] به صدور [[حدیث]] از [[معصوم]] در مورد [[تکالیف]] الزامی، اعم از [[وجوب]] و [[حرمت]] دو چندان می‌شود، ولی در مورد [[مستحبات]] احتیاج مبرم به این گونه بررسی نیست. مورد [[ادعیه]] از این قسم است، زیرا به جهت استحباب قرائت آن احتیاج مبرمی به بررسی سندی ندارد، بلکه قرائت آن به رجا و [[امید]] مطلوبیّت کافی است، و می‌توان از قوت متن و الفاظ و مضامین [[دعا]] پی به اعتبار آن برد؛ زیرا این مضامین در [[آیات]] و [[روایات معتبر]] نیز وارد شده است. خصوصاً آنکه مطابق [[اخبار]] من بلغ که دلالت بر [[تسامح]] در [[ادله]] [[سنن]] و [[مستحبات]] دارد، احتیاج چندانی به بررسی [[سند]] [[ادعیه]] مستحبّه نیست»<ref>[[علی ‎اصغر رضوانی|رضوانی، علی ‎اصغر]]، [[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|موعودشناسی و پاسخ به شبهات]]، ص ۴۸۷.</ref>.
*«[[دعای ندبه]] را عده‌ای از [[علما]] و [[محدثین]] [[نقل]] کرده‌اند از آن جمله:
# [[شیخ]] مشهدی در [[المزار (کتاب)|المزار]] از [[محمد بن ابی قره]] و او از کتاب [[ابی جعفر محمد بن الحسین بن سفیان بزوفری]] [[نقل]] کرده و آن را به [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} نسبت داده است<ref>المزار، ص ۵۷۳، دعای ۱۰۷</ref>.
# [[سید بن طاووس]] در [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]] و [[اقبال الاعمال (کتاب)|اقبال الاعمال]] از بعض [[اصحاب]] ما از [[محمد بن علی بن ابی قره]] به [[نقل]] از کتاب [[محمد بن حسین بن سفیان بزوفری]] [[نقل]] کرده و آن را به [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} نسبت داده است<ref>مصباح الزائر، ص ۴۴۶؛ اقبال الاعمال، ص ۲۹۵-۲۹۹</ref>.
# [[علامه مجلسی]] در کتاب [[زاد المعاد (کتاب)|زاد المعاد]] می‌گوید: و امّا [[دعای ندبه]] که مشتمل بر [[عقاید]] حقّه و تأسّف بر [[غیبت]] [[قائم]] {{ع}} است، به [[سند]] معتبر از [[امام صادق|امام جعفر صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده است...<ref>زاد المعاد، ص ۴۸۸</ref>.
# قبل از این بزرگان، این [[دعا]] را [[شیخ]] جلیل ثقه [[ابوالفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنانی]] که معاصر [[شیخ نجاشی]] و از اعلام قرن پنجم بوده، [[نقل]] کرده است. کسی که [[شیخ]] [[محمد بن مشهدی]] در کتاب [[المزار (کتاب)|المزار]] از او زیاد [[نقل]] می‌کند.
# و نیز [[شیخ]] جلیل ثقه [[ابوجعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری]] در کتاب [[الدعاء (کتاب)|الدعاء]] [[نقل]] کرده است. او که از [[مشایخ]] [[شیخ مفید]] به حساب می‌آید مورد تأیید خاص او قرار گرفته است. حاجی نوری در خاتمه [[المستدرک (کتاب)|المستدرک]] او را از [[مشایخ]] [[شیخ مفید]] برشمرده و به [[وثاقت]] و جلالت [[قدر]] او [[شهادت]] داده است.
 
مرحوم [[آیت اللّه]] بروجردی می‌فرمود: یکی از راه‌های [[شناخت]] [[رجال]]، [[شناخت]] شخصیت [[شاگردان]] آنان است. و هر گاه مشاهده شد که اشخاصی همچون [[شیخ مفید]] از شخص معینی زیاد [[روایت]] [[نقل]] می‌کند و هرگز مذمّتی در [[حق]] او ندارد این به نوبه خود نشانه این است که آن شخص مورد [[وثوق]] و [[اطمینان]] است»<ref>[[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|موعودشناسی و پاسخ به شبهات]]، ص ۴۹۰.</ref>.
}}
{{پاسخ پرسش
| عنوان پاسخ‌دهنده = ۸. پژوهشگران مؤسسه آینده روشن؛
| تصویر = 151828.jpg
| پاسخ‌دهنده = پژوهشگران مؤسسه آینده روشن
| پاسخ = '''[[پژوهشگران مؤسسه آینده روشن]]'''، در کتاب ''«[[مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
 
«[[دعای ندبه]] از دعاهای معتبری است که از [[ناحیه]] [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده است و [[علما]] و [[محدثین]] به آن توجه داشته‌اند و در آثارشان آن را [[نقل]] نموده‌اند و برخی از فقها نیز به بخش‌هایی از این [[دعا]] [[تمسک]] کرده‌اند. ضمن آن که مضامین عالی موجود در [[دعا]]، حکایت صدور از [[ناحیه]] [[معصوم]] دارد. در این رابطه تاکنون چند اثر به زیور طبع آراسته شده که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:
# [[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، نوشته [[علی اکبر مهدی پور]]، انتشارات [[موعود]] تهران.
# [[حجیت سندی دعای ندبه (کتاب)|حجیت سندی دعای ندبه]]، نوشته گروه تحقیقات اندیشه اعتقادات نقلی، انتشارات تا [[ظهور]] [[قم]].
 
اما این [[دعا]]، با [[زیارت]] ندبه نیز متفاوت است. [[زیارت]] ندبه همان دعای آل یس است که [[امام مهدی]] {{ع}} در پاسخ به چگونه توجه یافتن به محضر ایشان آن را [[نقل]] فرموده‌اند و این گونه شروع می‌شود: {{عربی|سْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ لَا لِأَمْرِ اللَّهِ تَعْقِلُونَ ... سلام علی آل یس ذلک هو الفضل المبین}}<ref>مصباح الزائر، ص۴۳۰؛ المزار الکبیر، ص۵۶۷؛ بحار الانوار، ج۶۴، ص۳۶</ref>»<ref>[[مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ص ۳۰۹.</ref>.
}}
 
== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان دعای ندبه}}
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
 
[[رده:پرسش]]
[[رده:پرسمان مهدویت]]
[[رده:(اح): پرسش‌هایی با ۶ پاسخ]]
[[رده:(اح): پرسش‌های مهدویت با ۶ پاسخ]]
[[رده:پرسش‌های مربوط به دعا برای امام مهدی]]
[[رده:پرسش‌های مربوط به دعای ندبه]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۱

سند دعای ندبه چیست؟
موضوع اصلیبانک جامع پرسش و پاسخ مهدویت
مدخل بالاترمهدویت / غیبت امام مهدی / وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت / دعای ندبه
مدخل اصلیسند دعای ندبه
تعداد پاسخ۶ پاسخ

سند دعای ندبه چیست؟ یکی از سؤال‌های مصداقی پرسشی تحت عنوان مهدویت است. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی مهدویت مراجعه شود.

عبارت‌های دیگری از این پرسش

پاسخ جامع اجمالی

کتب منبع برای دعای ندبه

  • دعای ندبه با محتوایی مستدل، فصیح، عاطفی و حماسی[۱] دارای مضامین عالی و حقایق تابناکی است که حکایت از صدور آن از طرف امام معصوم دارد[۲] و ما را از ارائۀ هرگونه سند و منبع بی‌نیاز می‌کند، چرا که چنین دقایق درخشانی هرگز از هیچ منبعی، جز سرچشمۀ زلال ولایت صادر نمی‌شود. ولی برای یقین بیشتر به بررسی منابع دعای ندبه می‌‌پردازیم[۳]. این دعا در سه کتاب معروف و معتبر قدیمی و نیز در کتاب شریف بحارالانوار آمده است:
  1. کتاب مزار کبیر، تألیف محدّث و دانشمند معروف قرن ششم محمد بن جعفر المشهدی، ایشان دعا را به امام زمان (ع) نسبت داده است[۴].[۵]
  2. کتاب مزار قدیم که مؤلف آن ظاهرا قطب راوندی[۶] از دانشمندان معاصر مرحوم طبرسی نویسندۀ کتاب احتجاج از قرن ششم است[۷].
  3. کتاب مصباح الزائر تألیف سید رضی الدین بن طاووس که از زهّاد و بزرگان محدّثان قرن هفتم است[۸]. ایشان در بخش اعمال عید سعیدِ فطر بدون اشاره به سند دعای ندبه می‌‌گوید: در عیدهای چهارگانه فطر، قربان، غدیر و روز جمعه خوانده ‌‌شود[۹][۱۰]
  4. مرحوم مجلسی هم در بحار الانوار از این کتاب‌ها نقل کرده است و در هر سه کتاب، دعا از محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی‌قره و او از محمد بن حسین بن سفیان البزوفری که در زمان غیبت صغری می‌زیسته و به وسیلۀ مکاتبه از طریق نوّاب با امام (ع) تماس گرفته و از حضرت مهدی صاحب الامر (ع) نقل می‌کند که دستور دادند این دعا را بخوانید[۱۱]. البته علامه مجلسی در کتاب زاد المعاد می‌گوید: "دعای ندبه که مشتمل بر عقاید حقّه و تأسّف بر غیبت قائم (ع) است، به سند معتبر از امام جعفر صادق (ع) نقل شده است"[۱۲].

رجال سند دعای ندبه

نتیجه‌گیری

  • بنابراین، در هر صورت طبق مدارک فوق دعای ندبه دارای سند معتبر و همه راویان آن ثقه و شناخته شده‌اند. علاوه بر اینکه این دعا آنچنان از نظر محتوا غنی و هماهنگ با قرآن و سنت قطعی است که ما را از بررسی سندی بی‌نیاز می‌‌نماید.

پاسخ‌ها و دیدگاه‌های متفرقه

۱. آیت‌الله شوشتری؛
آیت‌الله محمد تقی شوشتری، در مقاله «دعای ندبه در اسناد» در این‌باره گفته است: «در مورد سند دعای ندبه، کتاب بحار از کتاب مزار علی بن طاووس نقل می‌کند که: «ذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ كِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَزَوْفَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلَى مَا جَرَى بِهِ قَضَاؤُكَ فِي أَوْلِيَائِكَ» و دعا را تا آخر نقل کرده است و بعد (مؤلف) بحار می‌گوید: قال محمد بن المشهدي في المزار الكبير قال محمد بن علي بن أبي قرة نقلت من كتاب أبي جعفر محمد بن الحسين بن سفيان البزوفري الی آخره مثل سید و ظاهراً مفهوم این فقره از خبر مذکور وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ (ع) این است که بزوفری آن را از امام زمان (ع) روایت کرده که بنابراین دعای ندبه انشای خود آن حضرت است مثل دعای افتتاح و نیز احتمال می‌رود که دعای ندبه انشای بزوفری باشد زیرا ممکن است مفهوم فقره مذکور این باشد که دعای ندبه باید برای آن حضرت یعنی برای فرج و گشایش و ظهور وی خوانده شود. به هر حال اصل سند همین است که در بحار گفته شده است و اما اینکه در زادالمعاد گفته شده: "دعای ندبه به سند معتبر از حضرت صادق (ع) منقول است که این دعا را در چهار عید بخوانند (یعنی روز جمعه، عید فطر، عید قربان، عید غدیر)"، ظاهراً مؤلف مراجعه به مدارک نکرده بلکه از خارج نقل کرده و اشتباه نموده است چه اگر از حضرت صادق (ع) روایت شده بود در بحار که موضوعش ذکر اسانید و مستندات است نقل می‌شد و اما در مورد اینکه "این دعا در سال‌های اخیر سخت رواج یافته و گروه‌های خاصی برای آن تشکیل یافته"، خواندن این دعا مثل خیلی امور دیگر که سال‌های سال به اقتضای شرایط زمانه، رواج بیشتری پیدا کرده‌اند از قبیل تعمیر اساسی مساجد، رفتن اغلب مردم به زیارت حضرت رضا (ع) و نیز کثرت حجاج و نظیر این امور، نسبت به سال‌های پیش بیشتر شده است، البته چه بهتر که کارهای خوب زیاد شوند و شاید مردم به امید گشایش و فرج به این دعا متوسل می‌شوند چه خداوند فرموده: ﴿ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ﴾[۲۵]»[۲۶].
۲. آیت الله صافی گلپایگانی؛
آیت الله لطف‌الله صافی گلپایگانی، در کتاب «فروغ ولایت در دعای ندبه» در این‌باره گفته است:

«این دعا از حیث سند، اگرچه مسند نباشد، مع ذلک اطمینان‌بخش و معتبر است و برای اینکه آن را بخوانیم و مانند یکی از دعاهای مشهور و متداول مواظبت بر آن داشته باشیم، به اعتبار بیشتر نیازی نیست؛ زیرا:

  1. این دعا را سیّد جلیل، صاحب مناقب و مفاخر "سید رضی‌الدین علی بن طاووس" که از اعلام قرن هفتم هجری و از رجال بزرگ شیعه و در علم و ورع و زهد و عبادت معروف و بااطّلاع از کتب و تصنیفات بوده، در کتاب مستطاب "اقبال الاعمال" (ص ۲۹۵-۲۹۹) و در کتاب "مصباح الزائر" فصل هفتم، و شیخ جلیل "محمّد بن جعفر بن علی مشهدی حائری" از اعلام قرن ششم در کتاب "مزار" معروف به "مزار محمّد بن المشهدی" که علاّمه مجلسی آن را "مزار کبیر" نامیده، (دعای صد و هفتم) نقل کرده‌اند و همچنین در مزار قدیم که ظاهرا از تألیفات "قطب راوندی" است، نیز نقل شده و نقل دعا در مثل هریک از این سه کتاب، دلیل این است که این شخصیت‌های بزرگ و متبحّر و حدیث‌شناس، این دعا را معتبر شناخته‌اند.
  2. پیش از این سه بزرگوار، شیخ جلیل ثقه "ابوالفرج محمّد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنانی" معاصر نجاشی از شیوخ و بزرگان قرن پنجم، در کتاب دعایی که شیخ محمّد بن المشهدی در کتاب مزار، و سید بن طاووس در مصباح الزائر و اقبال، از آن بسیار نقل کرده و بر آن اعتماد فرموده‌اند، و همچنین از مآخذ کتاب مزار قدیم می‌‌باشد، این دعا را روایت کرده است و چنانچه گفته شد ایشان نیز از رجال شیعه می‌‌باشد و علاوه بر کتاب دعای مذکور، کتاب دیگری به نام "التهجد" دارد، و در کتبی مثل رجال نجاشی و علاّمه توثیق شده است و نقل ایشان نیز دلیل این است که این دعا را معتبر شناخته و بلکه استحباب خواندن آن را در اعیاد اربعه تأیید کرده است، چنانچه ظاهر این است که سیّد بن طاووس و شیخ محمّد بن المشهدی نیز آن را بخصوص مستحب می‌‌دانسته‌اند.
  3. شیخ جلیل ثقه، ابوجعفر محمّد بن الحسین بن سفیان بزوفری[۲۷] در کتاب دعای خود، دعای ندبه را روایت کرده است و ایشان از مشایخ شیخ مفید است که بر حسب اسانید روایات کتاب امالی شیخ ابی علی طوسی، شیخ مفید از او بسیار روایت کرده و برای او طلب رحمت نموده است، و محدّث نوری، در خاتمه "مستدرک"، او را چهل و دومین شیخ از مشایخ شیخ مفید شمرده، و وثاقت و جلالت قدر او را گواهی فرموده است، و این شیخ جلیل نیز صریحاً به استحباب خواندن این دعا فتوا داده است»[۲۸].
۳. حجت الاسلام و المسلمین موسوی‌نسب؛
حجت الاسلام و المسلمین سید جعفر موسوی‌نسب، در کتاب «دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان» در این‌باره گفته است:

«دعای ندبه دعایی است که از نظر محتوا مستدل و عالی و فصیح و گیرا و عاطفی و حماسی است و در صورت آگاهی کامل خواننده می‌تواند الهام‌‌‌بخش برای اصلاح وضع اجتماعی و مبارزه با ظلم و فساد گردد و جهشی باشد به‌سوی اهداف بزرگ انسانی.

امّا سند این دعا: این دعا در سه کتاب معروف و معتبر قدیمی آمده است:

  1. کتاب مزار کبیر، تألیف محدّث و دانشمند معروف قرن ششم محمد بن جعفر المشهدی.
  2. کتاب مزار قدیم که مؤلف آن از دانشمندان معاصر مرحوم طبرسی نویسنده کتاب احتجاج از قرن ششم است.
  3. کتاب مصباح الزائر تألیف سید رضی الدین بن طاووس که از زهّاد و بزرگان محدّثان قرن هفتم است. مرحوم مجلسی هم در بحار الانوار از این کتاب‌ها نقل کرده است و در هر سه کتاب دعا از محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره و او از محمد بن حسین بن سفیان البزوفری که در زمان غیبت صغری می‌زیسته است که وی به وسیله مکاتبه از طریق نوّاب با امام (ع) تماس گرفته است و او از حضرت مهدی صاحب الامر (ع) نقل می‌کند که دستور دادند این دعا را بخوانند.

نفر اوّل یعنی محمد بن علی بن یعقوب طبق کتب تراجم و رجال از علما و روایت شیعه و از افراد ثقه و مورد اطمینان است و دارای تألیفات متعددی می‌باشد.

و نفر دوّم محمد بن حسین بن سفیان بزوفری از اساتید شیخ بزرگوار مفید است، و شیخ مفید از او به نیکی یاد کرده و تجلیل می‌نماید. بنابراین ملاحظه می‌نمایید که سند دعا به افرادی برمی‌‌‌گردد که همه ثقه و شناخته شده‌اند و هیچ شخص مجهول در سند وجود ندارد.

علاوه‌‌‌براین، به فرض این‌که سند دعا مجهول باشد باز طبقه قاعده معروفی که در اصول داریم به نام "قاعده تسامح در ادله سنن" یعنی در عین این‌که در سند روایات مربوط به احکام واجب و حرام باید سخت‌‌‌گیری و موشکافی زیاد کرد، در ادله مستحبات لازم نیست سخت‌‌‌گیری شود، چه این که مستحبات اعمالی هستند که انجام آنها واجب نیست و ترک آنها حرام نمی‌باشد. مطابق این قاعده معروف که متکی به احادیث زیاد و معتبری هست فقهای اسلام هیچ‌‌‌گاه درباره سند مستحبات و دعاها ایراد نمی‌گرفتند و به همین اندازه که در کتابی مشهور نقل شده بود، و مضمون صحیحی داشت قناعت می‌کردند.

و در هر صورت طبق مدارک فوق سند دعای ندبه قابل ایراد نمی‌باشد[۲۹].

در کتاب سخنان نخبه در شرح دعای ندبه آمده است در کتاب‌های زیر وارد شده است:

  1. مزار کبیر، تألیف محدّث و دانشمند معروف قرن ششم محمد بن جعفر المشهدی؛
  2. کتاب مصباح الزائر، ابن طاووس؛
  3. کتاب اقبال، سید بن طاووس؛
  4. بحار الانوار، مجلسی؛
  5. زاد المعاد، مجلسی؛
  6. تحفة الزائر»[۳۰].
۴. حجت الاسلام و المسلمین اباذری؛
حجت الاسلام و المسلمین محمود اباذری، در کتاب «ادعیه و زیارات مهدوی» در این‌باره گفته است:

«مرحوم سید بن طاووس در کتاب ارزشمند اقبال، در بخش اعمال عید سعیدِ فطر باب ۲۳ بدون اشاره به سند این دعا می‌‌فرماید: "دعای دیگری پس از نماز عید است که در عیدهای چهارگانه خوانده می‌‌شود"[۳۱]، سپس دعای ندبه را بیان می‌‌کند.

او در کتاب مصباح الزائر به نقل مرحوم علامه مجلسی، سند آن را این چنین بیان نموده است: ثُمَّ قَالَ السَّيِّدُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ كِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَزَوْفَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيما... [۳۲]. صاحب مزار نیز سند این دعا را این گونه یادآور می‌‌شود: قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي قُرَّةَ: نَقَلْتُ‏ مِنْ‏ كِتَابِ‏ أَبِي‏ جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ‏ الْحُسَيْنِ‏ بْنِ‏ سُفْيَانَ‏ الْبَزَوْفَرِيِ‏ رَضِيَ‏ اللَّهُ‏ عَنْهُ‏ هَذَا الدُّعَاءَ، وَ ذَكَرَ فِيهِ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ عَجَّلَ فَرَجَهُ وَ فَرَجَنَا بِهِ، وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ، وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً.... [۳۳].

همان طور که ملاحظه می‌‌شود هر دو سند یکی است و مراد از عبارت بَعْضُ أَصْحَابِنَا در مصباح الزائر سید ابن طاووس، مرحوم ابن مشهدی است[۳۴].

رجال این سند: "ابو الفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنائی" معاصر نجاشی و از رجال شیعه است و در کتب رجال توثیق شده است. نجاشی می‌‌گوید: ثقه است و زیاد شنیده و زیاد نوشته است، چند کتاب دارد: کتاب عمل یوم الجمعه، کتاب عمل الشهور، و کتاب معجم رجال ابی مفضل، و کتاب التهجد. و اجازه همه کتبش را به من داده است[۳۵].

و اما "ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بن بَزَوفری" از مشایخ مرحوم شیخ مفید بوده، در معجم رجال در شرح حال وی می‌‌گوید: "روی عن احمد بن ادریس و روی عنه ابو عبد الله محمد بن محمد بن نعمان(المفید) و الحسین بن عبد الله و شیخ طوسی وی را در مشیخه تهذیب در طریقش به احمد بن ادریس آورده است[۳۶].

مرحوم شیخ مفید روایت‌های زیادی از وی نقل کرده و برای او طلب رحمت نموده است. شیخ طوسی در امالی می‌‌گوید: أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: أَخْبَرَنِي أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْبَزَوْفَرِي‏[۳۷].

اشکال: مرحوم بزوفری این دعا را از خود معصوم اخذ ننموده است و روایت مرسل به شمار می‌‌آید.

پاسخ: حضرت آیت الله صافی گلپایگانی این شبهه را این چنین پاسخ داده‌اند که "اطمینان حاصل است که این دعا در کتاب بزوفری با سند بوده است و پس از اینکه از کتاب او نقل شده است، مسامحه سند آن را نقل نکرده‌اند و یا اینکه آن قدر معروف و مشهور بوده است که بزوفری هم خود را از ذکر سند آن بی‌نیاز شمرده است"[۳۸].

نکته مهم این است که این دعا آن چنان از نظر محتوا غنی و هماهنگ با قرآن و سنت قطعی است که ما را از بررسی سندی بی‌نیاز می‌‌نماید.

باید یادآوری کرد که در سند، تصریحی به اینکه این دعا از کدام معصوم است، نشده. ظاهر عبارت أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ که در کتاب "بزوفری" آمده، این است که از ناحیه مقدسه صادر شده است، هرچند شاید کسی بگوید از این تعبیر استفاده می‌‌شود که موضوع این دعا امام زمان (ع) است؛ اما اینکه این دعا از کدام معصوم است، از این عبارت چیزی نمی‌توان دریافت.

ولی مرحوم علامه مجلسی در کتاب زاد المعاد تصریح می‌‌کند که این دعا از امام صادق (ع) است: و اما دعای ندبه که مشتمل است بر عقاید حقّه و تأسف بر غیبت حضرت قائم، به سند معتبر از امام جعفر صادق (ع) منقول است که این دعای ندبه را در چهار عید بخوانند؛ یعنی در روز عید فطر، روز عید قربان، روز غدیر و روز جمعه[۳۹]»[۴۰].
۵. حجت الاسلام و المسلمین سلیمیان؛
حجت الاسلام و المسلمین خدامراد سلیمیان، در دو کتاب «فرهنگنامه مهدویت» و پرسمان مهدویت در این‌باره گفته است:

«گروهی از دانشمندان شیعه سند این دعای گران‏قدر را معتبر شمرده‌‏اند.

علامه مجلسی؛ گفته است: اما دعای ندبه که مشتمل است بر عقاید حقّه و تأسف بر غیبت حضرت قائم (ع)، به سند معتبر از حضرت صادق (ع) نقل شده است[۴۱][۴۲]..

سید ابن طاووس حلی در کتاب اقبال الاعمال و کتاب مصباح الزائر و نیز شیخ محمد مشهدی حائری در کتاب مزار خود این دعای شریف را آورده‏‌اند. همچنین در مزار قدیم که ظاهراً از نگاشته‏‌های قطب راوندی است، این دعا نقل شده است. روشن است این شخصیت‏‌های گران‏قدر و حدیث‌‏شناس، دعای غیر معتبر را در کتاب‌‏های خود نقل نمی‌‏کنند. خواندن این دعا خواص زیادی دارد؛ از جمله در هر مکان و موضع که با حضور قلب و اخلاص کامل خوانده شود و ملتف مضامین عالی و عبارات و اشارات آن باشد، نتیجه آن، توجه و التفات مخصوص حضرت مهدی (ع)‏ در آن مکان و محل، بلکه حضور به هم رساندن آن حضرت در آن مجلس است؛ چنان که در بعضی مواضع و موارد اتفاق افتاده است[۴۳].

۶. آقای تونه‌ای (پژوهشگر معارف مهدویت)؛
آقای مجتبی تونه‌ای، در کتاب «موعودنامه» در این‌باره گفته است:

«معارف والا و معانی روشن که با اسلوبی بدیع، شیوا و منطقی و عباراتی بلند و فصیح در این دعای شریف آمده، ما را از ارائه هرگونه سند و منبع بی‌نیاز می‌کند، که چنین حقایق تابناک و دقایق درخشان، هرگز از هیچ منبعی، جز سرچشمه زلال ولایت صادر نمی‌شود. ولی برای یقین بیشتر و نورانیت دل‌های مشتاقان، برخی منابع محکم دعای ندبه را می‌آوریم: نخستین فرد موثق و مورد اعتمادی که دعای شریف ندبه را در اثر مکتوب خود از امام صادق (ع) روایت کرده "ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری" است. وی از استادان شیخ مفید است و شیخ مفید به فراوانی از او روایت کرده است. حاج آقا بزرگ تهرانی می‌نویسد: "وثاقت او، از نقل فراوان شیخ مفید از او، و طلب مغفرت بر او آشکار می‌باشد[۴۹]. دومین فرد مورد اعتماد و استنادی که دعای ندبه را در کتاب خود آورده، "محمد بن علی بن ابی قره" است که در کتاب "الدعاء" آن را از کتاب بزوفری نقل کرده است. علامه مجلسی نیز می‌نویسد: "و اما دعای ندبه که مشتمل است بر عقاید حقّه و تأسّف بر غیبت حضرت قائم (ع)، به سند معتبر از حضرت امام جعفر صادق (ع) منقول است"[۵۰]. علامه مجلسی در همین فراز کوتاه به نکات ارزشمندی اشاره فرموده: دعای ندبه از نظر محتوا مشتمل بر عقاید حقه است، مأثور است و از معصوم رسیده است. از نظر سند معتبر است و سند آن به امام صادق (ع) می‌رسد[۵۱].

علمای بسیاری چون حاج شیخ عباس قمی، سید محسن امین، شیخ محمد باقر فقیه ایمانی، میرزا محمد تقی موسوی اصفهانی، میرزا حسین نوری، صدرالاسلام همدانی، سید محمد طباطبایی یزدی، سید حیدر کاظمی، سید ابن طاووس، و ابن مشهدی، دعای ندبه را در کتاب‌های ارزشمند خود نقل کرده‌اند که این نیز می‌تواند دلیلی بر مستند بودن آن باشد. در حدود سی سال پیش، کتابچه بی‌سروتهی به نام "بررسی دعای ندبه" از نویسنده ناشناخته‌ای با نام مستعار "علی احمد موسوی" در تهران منتشر گردید، که در سند آن ابراز تشکیک کرده، و به مطالب آن ناجوانمردانه تاخته بود. از این‌روی، عالمان متعهّد و مرزبانان دردآشنا، خود را موظف دیدند که این تهاجم ناجوانمردانه را بی‌پاسخ نگذارند، لذا آثار ارزشمندی در دفاع از سند، متن و دیگر ابعاد مربوط‍‌ به دعای ندبه، به رشته تحریر درآوردند و اعتراض‌های پوچ و بی‌محتوای او را پاسخ گفتند[۵۲].

کتاب وزین "با دعای ندبه در پگاه جمعه" نقد و بررسی اشکالات سندی و محتوایی دعای ندبه است که توسط‍‌ جناب آقای علی اکبر مهدی‌پور تدوین شده و مطالب ارزشمندی دارد»[۵۳].
۷. آقای رضوانی؛
آقای علی اصغر رضوانی، در کتاب «موعودشناسی و پاسخ به شبهات» در این‌باره گفته است:

«روش عرف و عقلا در مسائل تاریخی، قبول هر خبری است که در کتب تاریخی معتبر یا مشهور نقل شده باشد. ولی علمای اسلام در قبول اخبار و روایاتی که مربوط به احکام شرع و معارف دینی است به این مقدار اکتفا نمی‌کنند، بلکه درصدد بحث و تحقیق برآمده و در سند احادیث و عدالت و وثاقت راویان حدیث بررسی کامل می‌کنند، و مادامی که اطمینان کامل و وثوق به احادیث پیدا نکنند به آن عمل نمی‌نمایند. این دقت و تحقیق به جهت حصول اطمینان به صدور حدیث از معصوم در مورد تکالیف الزامی، اعم از وجوب و حرمت دو چندان می‌شود، ولی در مورد مستحبات احتیاج مبرم به این گونه بررسی نیست. مورد ادعیه از این قسم است، زیرا به جهت استحباب قرائت آن احتیاج مبرمی به بررسی سندی ندارد، بلکه قرائت آن به رجا و امید مطلوبیّت کافی است، و می‌توان از قوت متن و الفاظ و مضامین دعا پی به اعتبار آن برد؛ زیرا این مضامین در آیات و روایات معتبر نیز وارد شده است. خصوصاً آنکه مطابق اخبار من بلغ که دلالت بر تسامح در ادله سنن و مستحبات دارد، احتیاج چندانی به بررسی سند ادعیه مستحبّه نیست»[۵۴].

  1. شیخ مشهدی در المزار از محمد بن ابی قره و او از کتاب ابی جعفر محمد بن الحسین بن سفیان بزوفری نقل کرده و آن را به امام زمان (ع) نسبت داده است[۵۵].
  2. سید بن طاووس در مصباح الزائر و اقبال الاعمال از بعض اصحاب ما از محمد بن علی بن ابی قره به نقل از کتاب محمد بن حسین بن سفیان بزوفری نقل کرده و آن را به امام زمان (ع) نسبت داده است[۵۶].
  3. علامه مجلسی در کتاب زاد المعاد می‌گوید: و امّا دعای ندبه که مشتمل بر عقاید حقّه و تأسّف بر غیبت قائم (ع) است، به سند معتبر از امام جعفر صادق (ع) نقل شده است...[۵۷].
  4. قبل از این بزرگان، این دعا را شیخ جلیل ثقه ابوالفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنانی که معاصر شیخ نجاشی و از اعلام قرن پنجم بوده، نقل کرده است. کسی که شیخ محمد بن مشهدی در کتاب المزار از او زیاد نقل می‌کند.
  5. و نیز شیخ جلیل ثقه ابوجعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری در کتاب الدعاء نقل کرده است. او که از مشایخ شیخ مفید به حساب می‌آید مورد تأیید خاص او قرار گرفته است. حاجی نوری در خاتمه المستدرک او را از مشایخ شیخ مفید برشمرده و به وثاقت و جلالت قدر او شهادت داده است.
مرحوم آیت اللّه بروجردی می‌فرمود: یکی از راه‌های شناخت رجال، شناخت شخصیت شاگردان آنان است. و هر گاه مشاهده شد که اشخاصی همچون شیخ مفید از شخص معینی زیاد روایت نقل می‌کند و هرگز مذمّتی در حق او ندارد این به نوبه خود نشانه این است که آن شخص مورد وثوق و اطمینان است»[۵۸].
۸. پژوهشگران مؤسسه آینده روشن؛
پژوهشگران مؤسسه آینده روشن، در کتاب «مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها» در این‌باره گفته‌اند:

«دعای ندبه از دعاهای معتبری است که از ناحیه امام صادق (ع) نقل شده است و علما و محدثین به آن توجه داشته‌اند و در آثارشان آن را نقل نموده‌اند و برخی از فقها نیز به بخش‌هایی از این دعا تمسک کرده‌اند. ضمن آن که مضامین عالی موجود در دعا، حکایت صدور از ناحیه معصوم دارد. در این رابطه تاکنون چند اثر به زیور طبع آراسته شده که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:

  1. با دعای ندبه در پگاه جمعه، نوشته علی اکبر مهدی پور، انتشارات موعود تهران.
  2. حجیت سندی دعای ندبه، نوشته گروه تحقیقات اندیشه اعتقادات نقلی، انتشارات تا ظهور قم.
اما این دعا، با زیارت ندبه نیز متفاوت است. زیارت ندبه همان دعای آل یس است که امام مهدی (ع) در پاسخ به چگونه توجه یافتن به محضر ایشان آن را نقل فرموده‌اند و این گونه شروع می‌شود: سْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ لَا لِأَمْرِ اللَّهِ تَعْقِلُونَ ... سلام علی آل یس ذلک هو الفضل المبین[۵۹]»[۶۰].

پرسش‌های وابسته

  1. آیا دعای ندبه نزد علما معتبر است؟ (پرسش)
  2. نظر بزرگان علما درباره دعای ندبه چیست؟ (پرسش)
  3. دعای ندبه از کدامین امام است؟ (پرسش)
  4. چه ارتباطی بین امام مهدی با کوه رضوی و ذی طوی است؟ (پرسش)
  5. چرا اسامی تمام امامان در این دعا ذکر نشده است؟ (پرسش)
  6. آیا دعای ندبه از امام معصوم است و سند دارد؟ و با زیارت ندبه چه تفاوتی دارد؟ (پرسش)
  7. چرا دعای ندبه در اعیاد اربعه خوانده می‌شود؟ (پرسش)
  8. چه کتاب‌هایی درباره دعای ندبه نوشته شده است؟ (پرسش)
  9. آیا جمله و عرجت بروحه مخالف با معراج جسمانی است؟ (پرسش)
  10. چه تألیفاتی درباره دعای ندبه نوشته شده است؟ (پرسش)
  11. در دعای ندبه می‌خوانیم: "آیا در رضوی یا ذی طوی هستی". اما پیروان کیسانیه معتقدند غیبت و ظهور محمد حنفیه در آنجاست؛ معنایش چیست؟ (پرسش)
  12. آیا دعای ندبه انشای برخی از علمای شیعه است؟ (پرسش)
  13. ابن مشهدی دعای ندبه را چگونه از محمد بن ‏ابی ‏قره نقل ‏کرده است؟ (پرسش)
  14. آیا درباره محمد بن حسین بن سفیان بزوفری معروف به ابن مشهدی توثیقی رسیده است؟ (پرسش)
  15. محمد بن علی بن ابی قره راوی دیگر دعای ندبه کیست؟ (پرسش)
  16. محمد بن مشهدی راوی با واسطه دعای ندبه کیست؟ (پرسش)
  17. چه کسانی دعای ندبه را نقل کرده‌‏اند؟ (پرسش)
  18. راوی دعای ندبه که معاصر امام نبوده چگونه دعا را نقل می‏‌کند؟ (پرسش)
  19. چرا امام مهدی را در دعای ندبه ابن طه می‌نامند؟ (پرسش)

پانویس

  1. ↑ ر.ک: موسوی‌نسب، سید جعفر، دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص۳۵۳-۳۵۵.
  2. ↑ ر.ک: پژوهشگران مؤسسه آینده روشن، مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ص ۳۰۹.
  3. ↑ ر.ک: تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۴۱۱.
  4. ↑ ابن مشهدی، مزار کبیر، ص۵۷۳، دعای۱۰۷. «قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی قُرَّةَ: نَقَلْتُ‏ مِنْ‏ کِتَابِ‏ أَبِی‏ جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ‏ الْحُسَیْنِ‏ بْنِ‏ سُفْیَانَ‏ الْبَزَوْفَرِیِ‏ رَضِیَ‏ اللَّهُ‏ عَنْهُ‏ هَذَا الدُّعَاءَ، وَ ذَکَرَ فِیهِ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ عَجَّلَ فَرَجَهُ وَ فَرَجَنَا بِهِ، وَ یُسْتَحَبُّ أَنْ یُدْعَی بِهِ فِی الْأَعْیَادِ الْأَرْبَعَةِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ، وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ وَ آلِهِ، وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً...»
  5. ↑ ر.ک: صافی گلپایگانی، لطف‌الله، فروغ ولایت در دعای ندبه، سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج ۱، ص ۳۸۲ ـ ۳۸۵؛ موسوی‌نسب، سید جعفر، دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص۳۵۳-۳۵۵.
  6. ↑ ر.ک: سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص ۲۲۹ ـ ۲۳۱.
  7. ↑ ر.ک: صافی گلپایگانی، لطف‌الله، فروغ ولایت در دعای ندبه، سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج ۱، ص ۳۸۲ ـ ۳۸۵؛ موسوی‌نسب، سید جعفر، دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص۳۵۳-۳۵۵.
  8. ↑ ابن طاووس، سید رضی الدین، مصباح الزائر، ص ۴۴۶؛ اقبال الاعمال، ص ۲۹۵-۲۹۹: «ثُمَّ قَالَ السَّیِّدُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ ذَکَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سُفْیَانَ الْبَزَوْفَرِیِّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ وَ ذَکَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ یُسْتَحَبُّ أَنْ یُدْعَی بِهِ فِی الْأَعْیَادِ الْأَرْبَعَةِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِیما...»
  9. ↑ ابن طاووس، سید رضی الدین، اقبال الاعمال، ج۱، ص۵۰۴؛ بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۰۴.
  10. ↑ ر.ک: صافی گلپایگانی، لطف‌الله، فروغ ولایت در دعای ندبه، سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج ۱، ص ۳۸۲ ـ ۳۸۵؛ موسوی‌نسب، سید جعفر، دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص۳۵۳-۳۵۵.
  11. ↑ ر.ک: موسوی‌نسب، سید جعفر، دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص۳۵۳-۳۵۵.
  12. ↑ مجلسی، محمدباقر، زاد المعاد، ص ۴۸۸ و۳۰۳؛ اباذری، محمود، ادعیه و زیارات مهدوی، ص ۸۱ - ۸۳؛ سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص ۲۲۹ ـ ۲۳۱.
  13. ↑ ر.ک: شوشتری، محمد تقی، دعای ندبه در اسناد، ص ۲۱.
  14. ↑ ر.ک: موسوی‌نسب، سید جعفر، دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص۳۵۳-۳۵۵؛ اباذری، محمود، ادعیه و زیارات مهدوی، ص ۸۱ - ۸۳.
  15. ↑ ر.ک: رضوانی، علی ‎اصغر، موعودشناسی و پاسخ به شبهات، ص ۴۹۰.
  16. ↑ ر.ک: رجال نجاشی، ص۳۹۹؛ صافی گلپایگانی، لطف‌الله، فروغ ولایت در دعای ندبه، سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج ۱، ص ۳۸۲ ـ ۳۸۵؛ اباذری، محمود، ادعیه و زیارات مهدوی، ص ۸۱ ـ ۸۳.
  17. ↑ ر.ک: رضوانی، علی ‎اصغر، موعودشناسی و پاسخ به شبهات، ص ۴۹۰؛ اباذری، محمود، ادعیه و زیارات مهدوی، ص ۸۱ - ۸۳.
  18. ↑ ر.ک: خوئی، معجم الرجال، ج۱۶، ص۹؛ موسوی‌نسب، سید جعفر، دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص۳۵۳-۳۵۵.
  19. ↑ ر.ک: طوسی، امالی، ص۵۶ و ۱۶۷؛ صافی گلپایگانی، لطف‌الله، فروغ ولایت در دعای ندبه، سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج ۱، ص ۳۸۲ ـ ۳۸۵؛ رضوانی، علی ‎اصغر، موعودشناسی و پاسخ به شبهات، ص ۴۹۰؛ اباذری، محمود، ادعیه و زیارات مهدوی، ص ۸۱ - ۸۳.
  20. ↑ ر.ک: موسوی‌نسب، سید جعفر، دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص۳۵۳-۳۵۵.
  21. ↑ ر.ک: ، ص۳۴؛ اباذری، محمود، ادعیه و زیارات مهدوی، ص ۸۱ - ۸۳.
  22. ↑ ر.ک: موسوی‌نسب، سید جعفر، دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص۳۵۳-۳۵۵.
  23. ↑ ر.ک: رضوانی، علی ‎اصغر، موعودشناسی و پاسخ به شبهات، ص ۴۸۷.
  24. ↑ ر.ک: تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۴۱۱.
  25. ↑ «مرا بخوانید تا پاسختان دهم...» سوره غافر، آیه ۶۰.
  26. ↑ شوشتری، محمد تقی، دعای ندبه در اسناد، ص ۲۱.
  27. ↑ بزوفر بفتحتین و سکون واو، و فتح فاء، ده بزرگی است از توابع قوسان در نزدیکی واسط و بغداد، در کنار نهر موفقی در غربی دجله (معجم البلدان، ج ۲، ص ۱۶۶).
  28. ↑ صافی گلپایگانی، لطف‌الله، فروغ ولایت در دعای ندبه، سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۱، ص۳۸۲-۳۸۵.
  29. ↑ آیات مکارم شیرازى و سبحانى «مد ظلهما»، پرسش‌ها و پاسخ‌هاى مذهبى، قم، انتشارات نسل جوان، چاپ حکمت، ص ۱۱۶.
  30. ↑ موسوی‌نسب، سید جعفر، دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص۳۵۳-۳۵۵.
  31. ↑ ابن طاووس، اقبال الاعمال، ج۱، ص۵۰۴.
  32. ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۰۴.
  33. ↑ ابن مشهدی، مزار کبیر، ص۵۷۳.
  34. ↑ صافی گلپایگانی، فروغ ولایت در دعای ندبه، ص۳۲.
  35. ↑ رجال نجاشی، ص۳۹۹.
  36. ↑ خوئی، معجم الرجال، ج۱۶، ص۹.
  37. ↑ طوسی، امالی، ص۵۶ و ۱۶۷.
  38. ↑ صافی گلپایگانی، فروغ ولایت در دعای ندبه، ص۳۴.
  39. ↑ مجلسی، زاد المعاد، ص۳۰۳.
  40. ↑ اباذری، محمود، ادعیه و زیارات مهدوی، ص ۸۱ - ۸۳.
  41. ↑ محمد باقر مجلسی، زاد المعاد، ص ۴۹۱
  42. ↑ سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۲۲۹ - ۲۳۱.
  43. ↑ ر. ک: لطف اللّه صافی گلپایگانی، لطف‌الله، فروغ ولایت در دعای ندبه، سلسله مباحث امامت و مهدویت، پیشگفتار
  44. ↑ سید بن طاووس، مصباح الزائر، ص ۴۴۶.
  45. ↑ مزار محمّد بن مشهدی، کتابی است که درباره زیارتهای وارد شده برای پیامبر گرامی اسلام (ص) و خاندان نورانی آن حضرت نوشته شده است. مرحوم مجلسی در بحار الانوار، از این کتاب با عنوان«مزار کبیر» یاد کرده است.(بحار الانوار، ج ۹۹، ص ۱۱۰) و بنابر آنچه علامه طهرانی در الذریعه بیان کرده است(الذریعه، شیخ آقابزرگ تهرانی، ج ۲۰، ص ۳۲۴) و همچنین از خاتمهی مستدرک الوسایل ظاهر میشود، این کتاب، یکی از مدارک مرحوم نوری برای«مستدرک الوسایل» بوده است.(مستدرک الوسایل، ج ۳، صص ۳۶۸- ۳۶۹؛ الذریعة، ج ۲۰- ص ۳۲۴) از عبارتی که در مقدمهی مزار کبیر آمده است، چنین آشکار میگردد که مرحوم مشهدی فقط روایاتی را که به سند قابل اعتماد و از راویان موثق به دست آورده، نقل کرده است.
  46. ↑ محمّد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج ۹۹، صص ۱۰۴- ۱۱۰.
  47. ↑ سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۲۲۹ - ۲۳۱.
  48. ↑ سلیمیان، خدامراد، پرسمان مهدویت، ص ۱۹۶- ۱۹۸.
  49. ↑ الذریعة، ج ۱، ص ۱۹۴.
  50. ↑ زاد المعاد، ص ۴۸۶.
  51. ↑ با دعای ندبه در پگاه جمعه، مهدی‌پور، ص ۶۳.
  52. ↑ همان، ص ۱۶۶.
  53. ↑ تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۴۱۱.
  54. ↑ رضوانی، علی ‎اصغر، موعودشناسی و پاسخ به شبهات، ص ۴۸۷.
  55. ↑ المزار، ص ۵۷۳، دعای ۱۰۷
  56. ↑ مصباح الزائر، ص ۴۴۶؛ اقبال الاعمال، ص ۲۹۵-۲۹۹
  57. ↑ زاد المعاد، ص ۴۸۸
  58. ↑ موعودشناسی و پاسخ به شبهات، ص ۴۹۰.
  59. ↑ مصباح الزائر، ص۴۳۰؛ المزار الکبیر، ص۵۶۷؛ بحار الانوار، ج۶۴، ص۳۶
  60. ↑ مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ص ۳۰۹.
برگرفته از «https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=سند_دعای_ندبه_چیست؟_(پرسش)&oldid=1214787»