شغل پیامبر خاتم: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۴ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۵

مقدمه

نخستین آگاهی ما درباره شغل پیامبر اکرم (ص) پیش از بعثت، برآمده از روایتی است که ابن اسحاق از ابوهریره نقل کرده است. بر اساس این روایت، رسول خدا (ص) در تاریخی نامعلوم به شغل شبانی پرداخته است. ابوهریره به نقل از پیامبر گوید: "هیچ پیامبری نبوده مگر آنکه گوسفند چرانده است". سپس گوید: از آن حضرت سؤال شد: شما نیز شبانی کرده‌اید؟ حضرت فرمود: "من نیز شبانی کرده‌ام"^[۱]. در روایت دیگری نیز آمده است: چون میان ساربانان و چوپانان بگو مگویی شد و ساربانان بر چوپانان تکبر کردند ^[۲] گوید: به ما چنین رسیده و خدا عالم است. حضرت فرمود: خداوند، موسی را به پیامبری برانگیخت، در حالی که گوسفند چرانی می‌کرد و داوود را مبعوث کرد و او نیز چوپان بود. من نیز وقتی به پیامبری رسیدم، چوپان گوسفندان خاندان خود در اجیاد (از محلات جنوبی مکه) بودم"^[۳]

حدیث شبانی کردن رسول خدا (ص) از طریق ابوهریره، در منابع گوناگون اهل سنت نقل شده است^[۴]، اما ابوهریره در برخی کتب تراجم، تضعیف شده و به دروغگویی متهم است^[۵].

گذشته از اتهام ابوهیره، شغل شبانی نزد اهل مکه شغل مناسبی نبود^[۶] و برخی ابن مسعود را با گفتن "يا رويعي الغنم" تحقیر می‌کردند^[۷]. از این‌رو، نسبت شغل چوپانی به رسول خدا (ص) پیش از بعثت، محل تردید و بی‌وجه است.

برخی، چوپانی پیامبر برای مکیان و سپری کردن او با گوسفندان را، تمرینی برای مدارا کردن با سرکشان، و فقر مالی ابوطالب را انگیزه این شبانی دانسته‌اند^[۸]. برخی نیز گفته‌اند: خداوند برای همه پیامبران مقرر کرده است در بخشی از زندگانی خود چوپانی کنند تا تواضع، شجاعت، مدارا و صبر با دیگران و کمک به افراد جامعه را از گوسفندان یاد بگیرند^[۹].

جعفر مرتضی عاملی^[۱۰] در پاسخ به کسانی که شبانی حضرت را تمرینی برای مدارا با مردم دانسته‌اند می‌نویسد: آیا در روحیه پیامبر، ظلم و غضب وجود داشت که نیازمند به تهذیب و اعتدال باشد؟ و بر فرض پذیرفتن، آیا مدرسه‌ای بهتر از این نبود؟ بعد از همه اینها، آیا این سخن، با قصه شکافتن سینه که نزد این طایفه مقبول است، منافات ندارد؟ مگر ظلم و خشونت، سهم شیطان نبود و جبرئیل با عمل جراحی، آن را از ریشه قطع نکرد؟ و آیا بر اساس روایات، مگر او از کودکی فرشته‌ای نداشت که وی را راهنمایی و اصلاح کند. جواد علی پس از نقل شبانی حضرت در قبیله بنی سعد و مکه می‌گوید: دست‌مزد او، قراریطی بود که اهل مکه به وی می‌پرداختند. بر اساس این گزارش، حضرت برای هر گوسفند، یک قیراط می‌گرفت که کمتر از درهم است^[۱۱].

جعفر مرتضی عاملی^[۱۲] ضمن تردید در داستان شبانی پیامبر گوید: قراریط، به مقداری از درهم و دینار تفسیر شده که با آن اشیای ناچیز خریداری می‌شد. بنابراین، ما تردید داریم که حضرت، در ازای چنین مزدی که حتی پیرزنان هم بدان رغبتی نشان نمی‌دهند، برای غیر خاندان خویش چوپانی کرده باشد. افزون بر اینکه یعقوبی^[۱۳] گفته است: پیامبر هرگز اجیر کسی نشد. آنچه بیشتر موجب تردید در این روایات می‌شود این است که پس از نقل داستان چوپانی آن حضرت، گفته می‌شود وی گوسفندان را به رفیق خود سپرد و برای تماشای جشن عروسی که در آن رقص و آواز بود به مکه رفت^[۱۴].

بنابراین، نمی‌توان روایت قابل اعتباری در منابع، در وجه انتساب چوپانی به آن حضرت به دست آورد و با اطمینان شغل چوپانی را درباره ایشان پذیرفت.

بر اساس برخی قرائن و روایات، رسول خدا (ص) پیش از بعثت به بازرگانی اشتغال داشته است و با توجه به توانگری و مهارت آن حضرت در تجارت و امانتداری او در مسائل مالی بوده که حضرت خدیجه نیز وی را همراه کاروان تجاری خویش به شام خدایه فرستاد. روایت و سخن ملاقات حضرت سائب بن سائب در فتح مکه با رسول خدا (ص) و سخن آن حضرت درباره سائب که فرمود: «مَرْحَباً بِأَخِي وَشَرِيكِي لَا يُدَارِي، وَلَا يُمَارِي »^[۱۵]؛ نیز مؤید همین معناست که آن حضرت پیش از بعثت، تنها به تجارت پرداخته است.^[۱۶]

جستارهای وابسته

منابع

محمدی، رمضان، مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱

پانویس

↑ ابن هشام، ج۱، ص۱۷۶.
↑ ابن سعد، ج۱، ص:۱۰۱.
↑ بیهقی، سنن، ج۶، ص۳۹۶؛ ابن سعد، ج۱، ص۱۰۲.
↑ بخاری، ج۳، ص۴۸؛ زیلعی، ج۵، ص۲۸۰؛ بیهقی، سنن، ج۶، ص۱۱۸؛ هیثمی، ج۸، ص۲۹۱.
↑ ر. ک: ابوریه، شیخ المضیره ابوهریره، ص۴۴.
↑ ذهبی، سیر، ج۲، ص۶۳۲.
↑ واقدی، ج۱، ص۹۰؛ ابن هشام، ج۲،ص۲۸۹.
↑ زرگری نژاد، ص۱۸۲.
↑ ابوفارس، سیره، ص۱۱۴.
↑ جعفر مرتضی عاملی، ج۱، ص۱۳۷.
↑ ابن حجر، فتح، ج۴، ص۳۶۳.
↑ جعفر مرتضی عاملی، ج۱، ص۱۳۷.
↑ یعقوبی، ج۲، ص۲۱.
↑ ابن اسحاق، ص۷۹؛ طبری، ج۲، ص۳۴.
↑ ابن ابی شبیه، ج۸، ص۵۴۲؛ احمد بن حنبل، ج۳، ص۴۲۵.
↑ محمدی، رمضان، مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱، ص:۳۸-۳۹.

[1] ابن هشام، ج۱، ص۱۷۶.

[2] ابن سعد، ج۱، ص:۱۰۱.

[3] بیهقی، سنن، ج۶، ص۳۹۶؛ ابن سعد، ج۱، ص۱۰۲.

[4] بخاری، ج۳، ص۴۸؛ زیلعی، ج۵، ص۲۸۰؛ بیهقی، سنن، ج۶، ص۱۱۸؛ هیثمی، ج۸، ص۲۹۱.

[5] ر. ک: ابوریه، شیخ المضیره ابوهریره، ص۴۴.

[6] ذهبی، سیر، ج۲، ص۶۳۲.

[7] واقدی، ج۱، ص۹۰؛ ابن هشام، ج۲،ص۲۸۹.

[8] زرگری نژاد، ص۱۸۲.

[9] ابوفارس، سیره، ص۱۱۴.

[10] جعفر مرتضی عاملی، ج۱، ص۱۳۷.

[11] ابن حجر، فتح، ج۴، ص۳۶۳.

[12] جعفر مرتضی عاملی، ج۱، ص۱۳۷.

[13] یعقوبی، ج۲، ص۲۱.

[14] ابن اسحاق، ص۷۹؛ طبری، ج۲، ص۳۴.

[15] ابن ابی شبیه، ج۸، ص۵۴۲؛ احمد بن حنبل، ج۳، ص۴۲۵.

[16] محمدی، رمضان، مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱، ص:۳۸-۳۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-==مقدمه==
+{{مدخل مرتبط
-نخستین [[آگاهی]] ما درباره شغل [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[پیش از بعثت]]، برآمده از روایتی است که [[ابن اسحاق]] از [[ابوهریره]] نقل کرده است. بر اساس این [[روایت]]، رسول خدا{{صل}} در [[تاریخی]] نامعلوم به شغل [[شبانی]] پرداخته است. ابوهریره به نقل از [[پیامبر]] گوید: "هیچ پیامبری نبوده مگر آنکه گوسفند چرانده است". سپس گوید: از آن [[حضرت]] سؤال شد: شما نیز شبانی کرده‌اید؟ حضرت فرمود: "من نیز شبانی کرده‌ام"<ref>ابن هشام، ج۱، ص۱۷۶.</ref>. در روایت دیگری نیز آمده است: چون میان ساربانان و چوپانان بگو مگویی شد و ساربانان بر چوپانان [[تکبر]] کردند <ref>ابن سعد، ج۱، ص:۱۰۱.</ref> گوید: به ما چنین رسیده و خدا عالم است. حضرت فرمود: [[خداوند]]، [[موسی]] را به پیامبری برانگیخت، در حالی که گوسفند چرانی می‌کرد و [[داوود]] را [[مبعوث]] کرد و او نیز چوپان بود. من نیز وقتی به پیامبری رسیدم، چوپان گوسفندان [[خاندان]] خود در اجیاد (از محلات جنوبی [[مکه]]) بودم"<ref>بیهقی، سنن، ج۶، ص۳۹۶؛ ابن سعد، ج۱، ص۱۰۲.</ref>
+| موضوع مرتبط = پیامبر خاتم
+| عنوان مدخل  =
+| مداخل مرتبط = [[شغل پیامبر خاتم در تاریخ اسلامی]]
+| پرسش مرتبط  =
+}}
-[[حدیث]] شبانی کردن رسول خدا{{صل}} از طریق ابوهریره، در منابع گوناگون [[اهل سنت]] نقل شده است<ref>بخاری، ج۳، ص۴۸؛ زیلعی، ج۵، ص۲۸۰؛ بیهقی، سنن، ج۶، ص۱۱۸؛ هیثمی، ج۸، ص۲۹۱.</ref>، اما [[ابوهریره]] در برخی کتب تراجم، [[تضعیف]] شده و به [[دروغگویی]] متهم است<ref>ر.ک: ابوریه، شیخ المضیره ابوهریره، ص۴۴.</ref>.
+== مقدمه ==
+نخستین [[آگاهی]] ما درباره شغل [[پیامبر اکرم]] {{صل}} [[پیش از بعثت]]، برآمده از روایتی است که [[ابن اسحاق]] از [[ابوهریره]] نقل کرده است. بر اساس این [[روایت]]، رسول خدا {{صل}} در [[تاریخی]] نامعلوم به شغل [[شبانی]] پرداخته است. ابوهریره به نقل از [[پیامبر]] گوید: "هیچ پیامبری نبوده مگر آنکه گوسفند چرانده است". سپس گوید: از آن [[حضرت]] سؤال شد: شما نیز شبانی کرده‌اید؟ حضرت فرمود: "من نیز شبانی کرده‌ام"<ref>ابن هشام، ج۱، ص۱۷۶.</ref>. در روایت دیگری نیز آمده است: چون میان ساربانان و چوپانان بگو مگویی شد و ساربانان بر چوپانان [[تکبر]] کردند <ref>ابن سعد، ج۱، ص:۱۰۱.</ref> گوید: به ما چنین رسیده و خدا عالم است. حضرت فرمود: [[خداوند]]، [[موسی]] را به پیامبری برانگیخت، در حالی که گوسفند چرانی می‌کرد و [[داوود]] را [[مبعوث]] کرد و او نیز چوپان بود. من نیز وقتی به پیامبری رسیدم، چوپان گوسفندان [[خاندان]] خود در اجیاد (از محلات جنوبی [[مکه]]) بودم"<ref>بیهقی، سنن، ج۶، ص۳۹۶؛ ابن سعد، ج۱، ص۱۰۲.</ref>
-گذشته از [[اتهام]] ابوهیره، شغل [[شبانی]] نزد [[اهل مکه]] شغل مناسبی نبود<ref>ذهبی، سیر، ج۲، ص۶۳۲.</ref> و برخی [[ابن مسعود]] را با گفتن {{عربی|"يا رويعي الغنم"}} [[تحقیر]] می‌کردند<ref>واقدی، ج۱، ص۹۰؛ ابن هشام، ج۲،ص۲۸۹.</ref>. از این‌رو، نسبت شغل [[چوپانی]] به [[رسول خدا]]{{صل}} [[پیش از بعثت]]، [[محل]] تردید و بی‌وجه است.
+[[حدیث]] شبانی کردن رسول خدا {{صل}} از طریق ابوهریره، در منابع گوناگون [[اهل سنت]] نقل شده است<ref>بخاری، ج۳، ص۴۸؛ زیلعی، ج۵، ص۲۸۰؛ بیهقی، سنن، ج۶، ص۱۱۸؛ هیثمی، ج۸، ص۲۹۱.</ref>، اما [[ابوهریره]] در برخی کتب تراجم، [[تضعیف]] شده و به [[دروغگویی]] متهم است<ref>ر. ک: ابوریه، شیخ المضیره ابوهریره، ص۴۴.</ref>.
+گذشته از [[اتهام]] ابوهیره، شغل [[شبانی]] نزد [[اهل مکه]] شغل مناسبی نبود<ref>ذهبی، سیر، ج۲، ص۶۳۲.</ref> و برخی [[ابن مسعود]] را با گفتن {{عربی|"يا رويعي الغنم"}} [[تحقیر]] می‌کردند<ref>واقدی، ج۱، ص۹۰؛ ابن هشام، ج۲،ص۲۸۹.</ref>. از این‌رو، نسبت شغل [[چوپانی]] به [[رسول خدا]] {{صل}} [[پیش از بعثت]]، محل تردید و بی‌وجه است.
 برخی، چوپانی [[پیامبر]] برای مکیان و سپری کردن او با گوسفندان را، تمرینی برای [[مدارا کردن]] با سرکشان، و [[فقر مالی]] [[ابوطالب]] را [[انگیزه]] این شبانی دانسته‌اند<ref>زرگری نژاد، ص۱۸۲.</ref>. برخی نیز گفته‌اند: [[خداوند]] برای همه [[پیامبران]] مقرر کرده است در بخشی از زندگانی خود چوپانی کنند تا [[تواضع]]، [[شجاعت]]، [[مدارا]] و [[صبر]] با دیگران و کمک به افراد [[جامعه]] را از گوسفندان یاد بگیرند<ref>ابوفارس، سیره، ص۱۱۴.</ref>.
@@ خط ۱۴: / خط ۲۱: @@
 بنابراین، نمی‌توان [[روایت]] قابل اعتباری در منابع، در وجه انتساب چوپانی به آن حضرت به دست آورد و با [[اطمینان]] شغل چوپانی را درباره ایشان پذیرفت.
-بر اساس برخی قرائن و روایات، [[رسول خدا]]{{صل}} [[پیش از بعثت]] به بازرگانی اشتغال داشته است و با توجه به [[توانگری]] و مهارت آن حضرت در [[تجارت]] و [[امانتداری]] او در [[مسائل مالی]] بوده که [[حضرت خدیجه]] نیز وی را همراه کاروان تجاری خویش به [[شام]] خدایه فرستاد. روایت و سخن [[ملاقات]] حضرت [[سائب بن سائب]] در [[فتح مکه]] با رسول خدا{{صل}} و سخن آن حضرت درباره سائب که فرمود: {{متن حدیث|مَرْحَباً بِأَخِي وَشَرِيكِي لَا يُدَارِي، وَلَا يُمَارِي
+بر اساس برخی قرائن و روایات، [[رسول خدا]] {{صل}} [[پیش از بعثت]] به بازرگانی اشتغال داشته است و با توجه به [[توانگری]] و مهارت آن حضرت در [[تجارت]] و [[امانتداری]] او در [[مسائل مالی]] بوده که [[حضرت خدیجه]] نیز وی را همراه کاروان تجاری خویش به [[شام]] خدایه فرستاد. روایت و سخن [[ملاقات]] حضرت [[سائب بن سائب]] در [[فتح مکه]] با رسول خدا {{صل}} و سخن آن حضرت درباره سائب که فرمود: {{متن حدیث|مَرْحَباً بِأَخِي وَشَرِيكِي لَا يُدَارِي، وَلَا يُمَارِي
-}}<ref>ابن ابی شبیه، ج۸، ص۵۴۲؛ احمد بن حنبل، ج۳، ص۴۲۵.</ref>؛ نیز مؤید همین معناست که آن حضرت پیش از بعثت، تنها به تجارت پرداخته است.<ref>[[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله"، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص:۳۸-۳۹.</ref>
+}}<ref>ابن ابی شبیه، ج۸، ص۵۴۲؛ احمد بن حنبل، ج۳، ص۴۲۵.</ref>؛ نیز مؤید همین معناست که آن حضرت پیش از بعثت، تنها به تجارت پرداخته است.<ref>[[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص:۳۸-۳۹.</ref>
+== جستارهای وابسته ==
+{{مدخل وابسته}}
+* [[نام پیامبر خاتم]] ([[نام‌های پیامبر خاتم]])
+* [[کنیه‌های پیامبر خاتم]]
+* [[کنیه پیامبر خاتم]]
+* [[القاب پیامبر خاتم]] ([[لقب‌های پیامبر خاتم]])
+* [[تبار پیامبر خاتم]] ([[نسب پیامبر خاتم]])
+* [[خاندان پیامبر خاتم]]
+* [[پدر پیامبر خاتم]] ([[عبدالله بن عبدالمطلب]])
+* [[مادر پیامبر خاتم]] ([[آمنه بنت وهب]])
+* [[برادران پیامبر خاتم]]
+* [[خواهران پیامبر خاتم]]
+* [[ازدواج پیامبر خاتم]]
+* [[همسران پیامبر خاتم]]
+* [[کنیزان پیامبر خاتم]]
+* [[فرزندان پیامبر خاتم]]
+* [[همسران فرزندان پیامبر خاتم]]
+* [[سرگذشت تاریخی پیامبر خاتم]] ([[سرگذشت زندگی پیامبر خاتم]]):
+** [[پیامبر خاتم از ولادت تا بعثت]]
+*** [[ازدواج پیامبر خاتم]]
+** [[پیامبر خاتم از بعثت تا هجرت]]
+*** [[دعوت پنهانی پیامبر خاتم]]
+*** [[هجرت به حبشه]]
+*** [[محاصره شعب ابی‌طالب]]
+** [[پیامبر خاتم از هجرت تا رحلت]]
+*** [[هجرت به مدینه]]
+*** [[اسلام در مدینه]]
+*** [[سال اول هجرت]]
+*** [[سال دوم هجرت]]
+*** [[سال سوم هجرت]]
+*** [[سال چهارم هجرت]]
+*** [[سال پنجم هجرت]]
+*** [[سال ششم هجرت]]
+*** [[سال هفتم هجرت]]
+*** [[سال هشتم هجرت]]
+*** [[سال نهم هجرت]]
+*** [[سال دهم هجرت]]
+** [[رحلت یا شهادت پیامبر خاتم]]
+* [[بیعت با پیامبر خاتم]]
+* [[جنگ‌های پیامبر خاتم]]
+* [[عصر پیامبر خاتم]]
+* [[شرایط سیاسی و اجتماعی عصر پیامبر خاتم]]
+* [[شرایط دینی و فرهنگی عصر پیامبر خاتم]]
+* [[شمایل پیامبر خاتم]]
+* [[صفات ظاهری پیامبر خاتم]] ([[سیمای پیامبر خاتم]])
+* [[امامت پیامبر خاتم]] ([[ولایت پیامبر خاتم]])
+* [[نصب الهی پیامبر خاتم]]
+* [[صفات پیامبر خاتم]] ([[ویژگی‌های پیامبر خاتم]]):
+** [[محبوبیت پیامبر خاتم]]
+* [[صفات امامت در پیامبر خاتم]]
+* [[علم لدنی پیامبر خاتم]]:
+** [[علم پیامبر خاتم در حدیث]]
+** [[جایگاه علمی پیامبر خاتم]]
+** [[انواع دانش‌های پیامبر خاتم]]
+** [[علم غیب پیامبر خاتم]] ([[پیشگویی پیامبر خاتم]])
+* [[عصمت پیامبر خاتم]]:
+** [[عصمت پیامبر خاتم در حدیث]]
+* [[افضلیت پیامبر خاتم]]
+* [[فضایل پیامبر خاتم]]:
+** [[پذیرفته شدن دعاهای پیامبر خاتم]]
+* [[مناقب پیامبر خاتم]]:
+** [[پیامبر خاتم در قرآن]]
+** [[پیامبر خاتم در حدیث]]
+* [[معجزات پیامبر خاتم]]:
+* [[دیدگاه‌هایی درباره شخصیت پیامبر خاتم]]
+* [[سیره پیامبر خاتم]]:
+** [[ویژگی‌های عملی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره عبادی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره عرفانی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره اخلاقی پیامبر خاتم]]:
+*** [[ویژگی‌های اخلاقی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره اعتقادی پیامبر خاتم]]:
+*** [[مکتب فکری پیامبر خاتم]]
+*** [[ویژگی‌های اعتقادی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره علمی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره تبلیغی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره تربیتی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره خانوادگی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره اجتماعی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره سیاسی پیامبر خاتم]]:
+*** [[ویژگی‌های سیاسی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره اقتصادی پیامبر خاتم]]
+** [[سیره قضایی پیامبر خاتم]]:
+*** [[داوری‌های پیامبر خاتم]]
+** [[سیره نظامی و جنگی پیامبر خاتم]]:
+*** [[ویژگی‌های جنگی پیامبر خاتم]]
+* [[مأموریت پیامبر خاتم]]
+* [[نقش‌های ویژه پیامبر خاتم]]
+* [[کارگزاران پیامبر خاتم]]
+* [[صحابه پیامبر خاتم]] ([[یاران پیامبر خاتم]])
+* [[یاران پیامبر خاتم]]
+* [[مخالفان پیامبر خاتم|مخالفان]] یا [[دشمنان پیامبر خاتم]]:
+* [[دشمنی با پیامبر خاتم]]
+** [[ویژگی‌های دشمنان پیامبر خاتم]]
+** [[نیرنگ‌های دشمنان پیامبر خاتم]]
+** [[زیان‌های دشمنی با پیامبر خاتم]]
+** [[انگیزه‌های دشمنی با پیامبر خاتم]]
+* [[وظایف امت نسبت به پیامبر خاتم]]:
+** [[شناخت شخصیت و جایگاه پیامبر خاتم]]
+** [[شناخت حقوق پیامبر خاتم]]
+** [[شناخت سیره و معارف پیامبر خاتم]]
+** [[ایمان به پیامبر خاتم]] ([[کفر به دشمنان او|کفر به دشمنان پیامبر خاتم]])
+** [[پذیرش ولایت پیامبر خاتم]] ([[بیزاری از دشمنان پیامبر خاتم|بیزاری از دشمنان او]])
+** [[محبت به پیامبر خاتم]] ([[بغض به دشمنان پیامبر خاتم|بغض به دشمنان او]]):
+*** [[دوست داشتن پیامبر خاتم]]
+*** [[برکات دوست داشتن پیامبر خاتم]]
+*** [[ویژگی‌های دوستداران پیامبر خاتم]]
+*** [[غلو در دوست داشتن پیامبر خاتم]]
+** [[مودت پیامبر خاتم]] ([[عداوت با دشمنان پیامبر خاتم|عداوت با دشمنان او]])
+** [[تمسک به پیامبر خاتم]]
+** [[اعتصام به پیامبر خاتم]]
+** [[تبعیت از پیامبر خاتم]]
+** [[اطاعت از پیامبر خاتم]]
+** [[معیت با پیامبر خاتم]]
+** [[وفاداری در بیعت با پیامبر خاتم]]
+** [[اجابت دعوت پیامبر خاتم]]
+* [[مظلومیت پیامبر خاتم]]
+** [[پس از شهادت پیامبر خاتم]]
+* [[پرسش و پاسخ دوران پیامبر خاتم]]
+{{پایان مدخل‌ وابسته}}
+== منابع ==
+{{منابع}}
+# [[پرونده:IM009657.jpg|22px]] [[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی (کتاب)|'''مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱''']]
+{{پایان منابع}}
+== پانویس ==
+{{پانویس}}
+[[رده:تاریخ پیامبر خاتم]]