فتنه در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخهها
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-</div>\n<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> +</div>)) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۱۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | |||
| موضوع مرتبط = فتنه | |||
| عنوان مدخل = فتنه | |||
| مداخل مرتبط = [[فتنه در قرآن]] - [[فتنه در نهج البلاغه]] - [[فتنه در معارف مهدویت]] - [[فتنه در فقه سیاسی]] - [[فتنه در جامعهشناسی اسلامی]] - [[فتنه در فقه اسلامی]] - [[فتنه در معارف و سیره نبوی]] - [[فتنه در معارف و سیره علوی]] - [[فتنه در معارف و سیره حسینی]] | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
'''[[فتنه]]''' به معنای [[ابتلا]] و [[اختبار]] از سنتهای قطعی الهی [[امتحان]] و ابتلای همه انسانهاست که با واژههای متعددی از جمله {{متن قرآن|فِتْنَةً}} در [[قرآن کریم]] بیان شده است. | |||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
اصل آن "فتن" به معنای [[ابتلا]] و [[اختبار]]<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۴۷۱.</ref> یا آنچه موجب اختلال و [[اضطراب]] میشود<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۹، ص۲۳.</ref>. عمل ذوب کردن طلا در [[آتش]] برای [[تعیین]] عیار آن و جداکردن ناخالصیها را "فتن" میگویند<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۶۲۳.</ref>. | اصل آن "فتن" به معنای [[ابتلا]] و [[اختبار]]<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۴۷۱.</ref> یا آنچه موجب اختلال و [[اضطراب]] میشود<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۹، ص۲۳.</ref>. عمل ذوب کردن طلا در [[آتش]] برای [[تعیین]] عیار آن و جداکردن ناخالصیها را "فتن" میگویند<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۶۲۳.</ref>. | ||
{{متن قرآن|أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ}}<ref>«آیا مردم پنداشتهاند همان بگویند ایمان آوردهایم وانهاده میشوند و آنان را نمیآزمایند؟» سوره عنکبوت، آیه ۲.</ref>. | در این زمینه در [[قرآن کریم]] آمده است: {{متن قرآن|أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ}}<ref>«آیا مردم پنداشتهاند همان بگویند ایمان آوردهایم وانهاده میشوند و آنان را نمیآزمایند؟» سوره عنکبوت، آیه ۲.</ref>. | ||
از [[سنتهای قطعی الهی]] [[امتحان]] و ابتلای همه انسانهاست که با واژههای متعددی از جمله {{متن قرآن|فِتْنَةً}} در [[قرآن کریم]] بیان شده است. [[آیات]] بسیاری دراینباره وارد شده است؛ مانند {{متن قرآن|أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ}}<ref>«آیا مردم پنداشتهاند همان بگویند ایمان آوردهایم وانهاده میشوند و آنان را نمیآزمایند؟» سوره عنکبوت، آیه ۲.</ref> و {{متن قرآن|وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً}}<ref>«هر کسی (مزه) مرگ را میچشد و شما را با بد و نیک میآزماییم و به سوی ما بازگردانده میشوید» سوره انبیاء، آیه ۳۵.</ref>. | از [[سنتهای قطعی الهی]] [[امتحان]] و ابتلای همه انسانهاست که با واژههای متعددی از جمله {{متن قرآن|فِتْنَةً}} در [[قرآن کریم]] بیان شده است. [[آیات]] بسیاری دراینباره وارد شده است؛ مانند: {{متن قرآن|أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ}}<ref>«آیا مردم پنداشتهاند همان بگویند ایمان آوردهایم وانهاده میشوند و آنان را نمیآزمایند؟» سوره عنکبوت، آیه ۲.</ref> و {{متن قرآن|وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً}}<ref>«هر کسی (مزه) مرگ را میچشد و شما را با بد و نیک میآزماییم و به سوی ما بازگردانده میشوید» سوره انبیاء، آیه ۳۵.</ref>. | ||
[[فتنه]] در حالت اسنادی (متعدی به عن) یا در حالتی که به فعل [[انسان]] اسناد داده میشود، به معنای [[خدعه]] و [[غافل]] کردن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۸۴.</ref> و | [[فتنه]] در حالت اسنادی (متعدی به عن) یا در حالتی که به فعل [[انسان]] اسناد داده میشود، به معنای [[خدعه]] و [[غافل]] کردن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۸۴.</ref> و آزارگری است: {{متن قرآن|وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ}}<ref>«و در میان آنان بنابر آنچه خداوند فرو فرستاده است داوری کن و از خواستههای آنان پیروی مکن و از آنان بپرهیز مبادا تو را در برخی از آنچه خداوند به سوی تو فرو فرستاده است به فتنه اندازند و اگر رو برتابند بدان که خداوند جز این نمیخواهد که آنان را به برخی ا» سوره مائده، آیه ۴۹.</ref>، {{متن قرآن|وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ}}<ref>«و با آنان نبرد کنید تا آشوبی بر جا نماند و دین، یکجا از آن خداوند باشد پس اگر (از کفر و شرک) باز ایستند بیگمان خداوند از آنچه میکنند آگاه است» سوره انفال، آیه ۳۹.</ref>، {{متن قرآن|وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ}}<ref>«و هر جا بر آنان دست یافتید، بکشیدشان و از همانجا که بیرونتان راندند بیرونشان برانید و (بدانید که) آشوب (شرک) از کشتار بدتر است و نزد مسجد الحرام با آنان به کارزار نیاغازید مگر در آنجا با شما به جنگ برخیزند در آن صورت اگر به کارزار با شما دست یازیدند» سوره بقره، آیه ۱۹۱.</ref>.<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۸۵.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۴۳۹.</ref> | ||
== | ==فتنه== | ||
«فتنه»،: [[آشوب]]، [[بینظمی]] و [[هرج و مرج]]. | |||
از دیدگاه [[اسلام]] بحرانزدایی و [[مبارزه]] با [[فتنهگران]] یکی از اساسیترین راههای کمک به کنترل و حذف [[جنگ]] است. | |||
فتنه به معنای مصدری، عبارت است از [[سازمان]] دادن به یک سلسله عملیات [[کور]] و ناشناخته به منظور رسیدن به اهداف پنهانی و غافلگیرانه که در اصطلاح [[سیاسی]] معاصر از آن به [[بحران]] تعبیر میشود. فتنه به معنای اسم مصدری، به جریانهایی گفته میشود که از ترکیب پیچیده از [[اعمال]] به ظاهر کور و ناشناخته شکل گرفته و اهداف پنهانی و غافلگیرانهای را به دنبال دارد. | |||
[[قرآن]] [[فتنهها]] و بحرانها را زاییدۀ مقاصد شوم سران [[استکبار]] و [[الحاد]] قلمداد میکند و برای فرونشاندن و یا جلوگیری از [[تولد]] و به ثمر نشستن فتنهها، حتی جنگ را اجتنابناپذیر میشمارد و با دستور {{متن قرآن|وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ}}<ref>«و با آنان نبرد کنید تا آشوبی برجا نماند» سوره بقره، آیه ۱۹۳.</ref> در واقع جنگ محدود را برای [[جلوگیری از جنگ]] گسترده و نامحدودی که از [[طبیعت]] سران [[فتنهانگیز]] به وجود میآید تجویز میکند. | |||
قرآن به یک نمونه از فتنههایی که منجر به جنگ میشود، اشاره کرده و عاملان آن را افشا میکند: {{متن قرآن|وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا}}<ref>«و (این کافران) پیاپی با شما جنگ میکنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref> اینان که پیوسته با شما میجنگند، هدفشان آن است که شما را تا آنجا که میتوانند از [[آیین]] خود بازگردانند و برای رسیدن به این [[هدف]] سعی میکنند با ایجاد محیط [[ناامن]] و جوّ آشفته، [[حق و باطل]] از هم شناخته نشوند و [[دینداری]] و [[حفظ]] [[ارزشها]] دشوار شود و نیز [[انسانها]] از [[اندیشیدن]] به ارزشها باز بمانند و چنان با [[مشکلات]] دست به گریبان باشند که از مصونیت و [[خدا]] [[غفلت]] کنند و جز [[پیروی]] از آنان راهی در پیش روی نداشته باشند<ref>فقه سیاسی، ج۵، ص۱۶۸.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۲۸۰.</ref> | |||
== | == منابع == | ||
{{ | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:1379779.jpg|22px]] [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']] | |||
# [[پرونده:1100701.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:مدخل]] | |||
[[رده: مدخل]] | |||
[[رده:فتنه]] | [[رده:فتنه]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۱۳
این مدخل زیرشاخهٔ بحث فتنه است. فتنه از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: فتنه در قرآن - فتنه در نهج البلاغه - فتنه در معارف مهدویت - فتنه در فقه سیاسی - فتنه در جامعهشناسی اسلامی - فتنه در فقه اسلامی - فتنه در معارف و سیره نبوی - فتنه در معارف و سیره علوی - فتنه در معارف و سیره حسینی - پرسش مرتبط نداردفتنه به معنای ابتلا و اختبار از سنتهای قطعی الهی امتحان و ابتلای همه انسانهاست که با واژههای متعددی از جمله ﴿فِتْنَةً﴾ در قرآن کریم بیان شده است.
مقدمه
اصل آن "فتن" به معنای ابتلا و اختبار[۱] یا آنچه موجب اختلال و اضطراب میشود[۲]. عمل ذوب کردن طلا در آتش برای تعیین عیار آن و جداکردن ناخالصیها را "فتن" میگویند[۳].
در این زمینه در قرآن کریم آمده است: ﴿أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ﴾[۴].
از سنتهای قطعی الهی امتحان و ابتلای همه انسانهاست که با واژههای متعددی از جمله ﴿فِتْنَةً﴾ در قرآن کریم بیان شده است. آیات بسیاری دراینباره وارد شده است؛ مانند: ﴿أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ﴾[۵] و ﴿وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً﴾[۶].
فتنه در حالت اسنادی (متعدی به عن) یا در حالتی که به فعل انسان اسناد داده میشود، به معنای خدعه و غافل کردن[۷] و آزارگری است: ﴿وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ﴾[۸]، ﴿وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ﴾[۹]، ﴿وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ﴾[۱۰].[۱۱].[۱۲]
فتنه
«فتنه»،: آشوب، بینظمی و هرج و مرج. از دیدگاه اسلام بحرانزدایی و مبارزه با فتنهگران یکی از اساسیترین راههای کمک به کنترل و حذف جنگ است. فتنه به معنای مصدری، عبارت است از سازمان دادن به یک سلسله عملیات کور و ناشناخته به منظور رسیدن به اهداف پنهانی و غافلگیرانه که در اصطلاح سیاسی معاصر از آن به بحران تعبیر میشود. فتنه به معنای اسم مصدری، به جریانهایی گفته میشود که از ترکیب پیچیده از اعمال به ظاهر کور و ناشناخته شکل گرفته و اهداف پنهانی و غافلگیرانهای را به دنبال دارد. قرآن فتنهها و بحرانها را زاییدۀ مقاصد شوم سران استکبار و الحاد قلمداد میکند و برای فرونشاندن و یا جلوگیری از تولد و به ثمر نشستن فتنهها، حتی جنگ را اجتنابناپذیر میشمارد و با دستور ﴿وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ﴾[۱۳] در واقع جنگ محدود را برای جلوگیری از جنگ گسترده و نامحدودی که از طبیعت سران فتنهانگیز به وجود میآید تجویز میکند. قرآن به یک نمونه از فتنههایی که منجر به جنگ میشود، اشاره کرده و عاملان آن را افشا میکند: ﴿وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا﴾[۱۴] اینان که پیوسته با شما میجنگند، هدفشان آن است که شما را تا آنجا که میتوانند از آیین خود بازگردانند و برای رسیدن به این هدف سعی میکنند با ایجاد محیط ناامن و جوّ آشفته، حق و باطل از هم شناخته نشوند و دینداری و حفظ ارزشها دشوار شود و نیز انسانها از اندیشیدن به ارزشها باز بمانند و چنان با مشکلات دست به گریبان باشند که از مصونیت و خدا غفلت کنند و جز پیروی از آنان راهی در پیش روی نداشته باشند[۱۵].[۱۶]
منابع
پانویس
- ↑ ابنفارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۴۷۱.
- ↑ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۹، ص۲۳.
- ↑ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۶۲۳.
- ↑ «آیا مردم پنداشتهاند همان بگویند ایمان آوردهایم وانهاده میشوند و آنان را نمیآزمایند؟» سوره عنکبوت، آیه ۲.
- ↑ «آیا مردم پنداشتهاند همان بگویند ایمان آوردهایم وانهاده میشوند و آنان را نمیآزمایند؟» سوره عنکبوت، آیه ۲.
- ↑ «هر کسی (مزه) مرگ را میچشد و شما را با بد و نیک میآزماییم و به سوی ما بازگردانده میشوید» سوره انبیاء، آیه ۳۵.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۸۴.
- ↑ «و در میان آنان بنابر آنچه خداوند فرو فرستاده است داوری کن و از خواستههای آنان پیروی مکن و از آنان بپرهیز مبادا تو را در برخی از آنچه خداوند به سوی تو فرو فرستاده است به فتنه اندازند و اگر رو برتابند بدان که خداوند جز این نمیخواهد که آنان را به برخی ا» سوره مائده، آیه ۴۹.
- ↑ «و با آنان نبرد کنید تا آشوبی بر جا نماند و دین، یکجا از آن خداوند باشد پس اگر (از کفر و شرک) باز ایستند بیگمان خداوند از آنچه میکنند آگاه است» سوره انفال، آیه ۳۹.
- ↑ «و هر جا بر آنان دست یافتید، بکشیدشان و از همانجا که بیرونتان راندند بیرونشان برانید و (بدانید که) آشوب (شرک) از کشتار بدتر است و نزد مسجد الحرام با آنان به کارزار نیاغازید مگر در آنجا با شما به جنگ برخیزند در آن صورت اگر به کارزار با شما دست یازیدند» سوره بقره، آیه ۱۹۱.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۸۵.
- ↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۴۳۹.
- ↑ «و با آنان نبرد کنید تا آشوبی برجا نماند» سوره بقره، آیه ۱۹۳.
- ↑ «و (این کافران) پیاپی با شما جنگ میکنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.
- ↑ فقه سیاسی، ج۵، ص۱۶۸.
- ↑ عمید زنجانی، عباس علی، دانشنامه فقه سیاسی ج۲، ص ۲۸۰.