پرش به محتوا

مقام شهادت: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۹۸ بایت حذف‌شده ،  ‏۲ ژوئن ۲۰۱۹
جز
جایگزینی متن - '{{عربی|اندازه=120%' به '{{عربی'
جز (جایگزینی متن - '}} }}' به '}}')
جز (جایگزینی متن - '{{عربی|اندازه=120%' به '{{عربی')
خط ۲۵: خط ۲۵:
*ب- معصومند و ذرّه‌ای لغزش و خطا در شهادتشان نیست<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص:۵۲۴.</ref>.
*ب- معصومند و ذرّه‌ای لغزش و خطا در شهادتشان نیست<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص:۵۲۴.</ref>.
*ج- اهمّیّت و لیاقت آن افراد، با عظمتِ روز قیامت، تناسب دارد<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص:۵۲۴.</ref>.
*ج- اهمّیّت و لیاقت آن افراد، با عظمتِ روز قیامت، تناسب دارد<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص:۵۲۴.</ref>.
*این ویژگی‌ها تنها در [[امامان معصوم]]{{عم}} است. در حدیثی که ذیل آیه ۴۱ از سوره نساء آمده است:"این آیه درباره امّت [[محمد]]{{صل}} نازل شده که در هر قرنی برای آنان امامی از ما خواهد بود تا گواهی بر آنان باشد و [[محمد]]{{صل}} بر همه ما گواه است"<ref>{{عربی|اندازه=120%|« نَزَلَتْ فِي أُمَّةِ مُحَمَّدٍ {{صل}} خَاصَّةً فِي‏ كُلِ‏ قَرْنٍ‏ مِنْهُمْ‏ إِمَامٌ‏ مِنَّا شَاهِدٌ عَلَيْهِمْ وَ مُحَمَّدٌ{{ص}} شَاهِدٌ عَلَيْنَا‏ ‏»}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۹۰، ح۱.</ref><ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص:۵۲۵.</ref>.
*این ویژگی‌ها تنها در [[امامان معصوم]]{{عم}} است. در حدیثی که ذیل آیه ۴۱ از سوره نساء آمده است:"این آیه درباره امّت [[محمد]]{{صل}} نازل شده که در هر قرنی برای آنان امامی از ما خواهد بود تا گواهی بر آنان باشد و [[محمد]]{{صل}} بر همه ما گواه است"<ref>{{عربی|« نَزَلَتْ فِي أُمَّةِ مُحَمَّدٍ {{صل}} خَاصَّةً فِي‏ كُلِ‏ قَرْنٍ‏ مِنْهُمْ‏ إِمَامٌ‏ مِنَّا شَاهِدٌ عَلَيْهِمْ وَ مُحَمَّدٌ{{ص}} شَاهِدٌ عَلَيْنَا‏ ‏»}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۹۰، ح۱.</ref><ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص:۵۲۵.</ref>.
*در روایات فراوانی آمده است که: "ما امامان، امّت وسط هستیم"<ref>تفسیر صافی، ج۱، ص۱۹۷ (ذیل آیه ۱۴۳ از سوره بقره).</ref><ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص:۵۲۵.</ref>.
*در روایات فراوانی آمده است که: "ما امامان، امّت وسط هستیم"<ref>تفسیر صافی، ج۱، ص۱۹۷ (ذیل آیه ۱۴۳ از سوره بقره).</ref><ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص:۵۲۵.</ref>.
*بنابر این، با پذیرش این باور حق، باید رفتاری داشته باشیم و به گونه‌ای عمل کنیم که در محشر، در محضر خداوند، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} شرمنده نباشیم ان شاء الله<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص:۵۲۵.</ref>.
*بنابر این، با پذیرش این باور حق، باید رفتاری داشته باشیم و به گونه‌ای عمل کنیم که در محشر، در محضر خداوند، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} شرمنده نباشیم ان شاء الله<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص:۵۲۵.</ref>.
خط ۴۰: خط ۴۰:
*[[امامان معصوم]]{{عم}} نیز شاهد اعمال امّت‌اند و می‌بینند که امّتشان چگونه عمل می‌کنند. دلیل این امر هم قرآن کریم است: {{متن قرآن| وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ }} <ref> بگو: عمل کنید که خداوند و رسولش و مؤمنان به زودی اعمالتان را می‌بینند و به زودی به سوی کسی باز می‌گردید که پنهان و آشکار را می‌داند و شما را به آنچه عمل می‌کردید، خبر می‌دهد؛ سوره توبه، آیه: ۱۰۵.</ref>
*[[امامان معصوم]]{{عم}} نیز شاهد اعمال امّت‌اند و می‌بینند که امّتشان چگونه عمل می‌کنند. دلیل این امر هم قرآن کریم است: {{متن قرآن| وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ }} <ref> بگو: عمل کنید که خداوند و رسولش و مؤمنان به زودی اعمالتان را می‌بینند و به زودی به سوی کسی باز می‌گردید که پنهان و آشکار را می‌داند و شما را به آنچه عمل می‌کردید، خبر می‌دهد؛ سوره توبه، آیه: ۱۰۵.</ref>
*بی‌تردید، مقصود از "مؤمنان" در آیه، همه مؤمنان نیستند؛ چرا که همه آنان این شأنیّت را ندارند که در کنار خدا و رسول قرار گیرند، مراد از "مؤمنون"، «[[امامان معصوم]]{{عم}}» هستند که در کنار خدا و [[رسول]]{{صل}} قرار می‌گیرند.
*بی‌تردید، مقصود از "مؤمنان" در آیه، همه مؤمنان نیستند؛ چرا که همه آنان این شأنیّت را ندارند که در کنار خدا و رسول قرار گیرند، مراد از "مؤمنون"، «[[امامان معصوم]]{{عم}}» هستند که در کنار خدا و [[رسول]]{{صل}} قرار می‌گیرند.
[[یعقوب بن شعیب]] می‌گوید: "از [[امام صادق]]{{ع}} از تفسیر این آیه "یعنی مراد از مؤمنون" پرسیدم، حضرت فرمود: مراد، [[امامان]]{{عم}} هستند<ref> {{عربی|اندازه=120%|« هُمُ‏ الْأَئِمَّةُ ‏»}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح۲.</ref>.
[[یعقوب بن شعیب]] می‌گوید: "از [[امام صادق]]{{ع}} از تفسیر این آیه "یعنی مراد از مؤمنون" پرسیدم، حضرت فرمود: مراد، [[امامان]]{{عم}} هستند<ref> {{عربی|« هُمُ‏ الْأَئِمَّةُ ‏»}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح۲.</ref>.
*در روایت نقل شده است که: "شخصی خدمت [[امام رضا]]{{ع}} عرض کرد: برای من و خانواده‌ام دعایی بفرما، فرمود: مگر من دعا نمی‌کنم؟! به خدا سوگند! اعمال شما هر شب و روز بر من عرضه می‌شود<ref>{{عربی|« وَ اللَّهِ‏ إِنَ‏ أَعْمَالَكُمْ‏ لَتُعْرَضُ‏ عَلَيَ‏ فِي‏ كُلِ‏ يَوْمٍ‏ وَ لَيْلَةٍ‏»}}.</ref>.
*در روایت نقل شده است که: "شخصی خدمت [[امام رضا]]{{ع}} عرض کرد: برای من و خانواده‌ام دعایی بفرما، فرمود: مگر من دعا نمی‌کنم؟! به خدا سوگند! اعمال شما هر شب و روز بر من عرضه می‌شود<ref>{{عربی|« وَ اللَّهِ‏ إِنَ‏ أَعْمَالَكُمْ‏ لَتُعْرَضُ‏ عَلَيَ‏ فِي‏ كُلِ‏ يَوْمٍ‏ وَ لَيْلَةٍ‏»}}.</ref>.
*راوی این حدیث می‌گوید: "این سخن [[امام]]{{ع}} قدری بر من گران آمد، [[امام]]{{ع}} متوجّه شد و به من فرمود: آیا کتاب خداوند عزّوجلّ را نمی‌خوانی که می‌گوید: {{متن قرآن| وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ}}؟! به خدا سوگند! منظور از مؤمنان، [[علی ابن ابی‌ طالب]]{{ع}} و [[امامان]] دیگر از فرزندان او می‌باشند"<ref>{{عربی|اندازه=120%|« أ ما تقرأ كتاب اللّه عزّ و جلّ:  {{متن قرآن| وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ}} ؟ قال: هو و اللّه‏ عليّ‏ ابن‏ أبي‏ طالب{{ع}}‏"}}؛ اصول کافی، ج1، ص:۲۱۹، ح۴.</ref>.
*راوی این حدیث می‌گوید: "این سخن [[امام]]{{ع}} قدری بر من گران آمد، [[امام]]{{ع}} متوجّه شد و به من فرمود: آیا کتاب خداوند عزّوجلّ را نمی‌خوانی که می‌گوید: {{متن قرآن| وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ}}؟! به خدا سوگند! منظور از مؤمنان، [[علی ابن ابی‌ طالب]]{{ع}} و [[امامان]] دیگر از فرزندان او می‌باشند"<ref>{{عربی|« أ ما تقرأ كتاب اللّه عزّ و جلّ:  {{متن قرآن| وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ}} ؟ قال: هو و اللّه‏ عليّ‏ ابن‏ أبي‏ طالب{{ع}}‏"}}؛ اصول کافی، ج1، ص:۲۱۹، ح۴.</ref>.
*این عرض اعمال، زمینه‌ساز "شهادت" است، براین اساس، [[امامان معصوم]]{{عم}} شاهد بر اعمال امّت‌اند آن چنان که حضرت [[امام صادق]]{{ع}} فرمود:"ما شاهدان خدا بر خلق او هستیم ... ما گواهان بر مردم هستیم"<ref>{{عربی|اندازه=120%|"نَحْنُ شُهَدَاءُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ ...  وَ نَحْنُ الشُّهَدَاءُ عَلَى النَّاسِ"}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۹۰و ۱۹۱، ح۲ و ح۴.</ref>.
*این عرض اعمال، زمینه‌ساز "شهادت" است، براین اساس، [[امامان معصوم]]{{عم}} شاهد بر اعمال امّت‌اند آن چنان که حضرت [[امام صادق]]{{ع}} فرمود:"ما شاهدان خدا بر خلق او هستیم ... ما گواهان بر مردم هستیم"<ref>{{عربی|"نَحْنُ شُهَدَاءُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ ...  وَ نَحْنُ الشُّهَدَاءُ عَلَى النَّاسِ"}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۹۰و ۱۹۱، ح۲ و ح۴.</ref>.
*"عرض اعمال"، هم بر [[پیامبر]]{{صل}} است، هم بر [[امامان معصوم]]{{عم}} آن چنان که شهادت، نسبت به همه آنان است.
*"عرض اعمال"، هم بر [[پیامبر]]{{صل}} است، هم بر [[امامان معصوم]]{{عم}} آن چنان که شهادت، نسبت به همه آنان است.
*از حضرت [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود:"تمام اعمال مردم هر روز صبح بر [[پیامبر]] عرضه می‌شود؛ اعمال نیکان و بدان؛ بنابراین، مراقب باشید و این مفهوم گفتار خداوند است که می‌فرماید: {{متن قرآن|اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ}} این را فرمود و ساکت شد" <ref>{{عربی|اندازه=120%|"تُعْرَضُ‏ الْأَعْمَالُ‏ عَلَى‏ رَسُولِ‏ اللَّهِ‏ {{صل}} أَعْمَالُ الْعِبَادِ كُلَّ صَبَاحٍ أَبْرَارُهَا وَ فُجَّارُهَا فَاحْذَرُوهَا وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى‏ {{متن قرآن| اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ‏ }}  وَ سَكَت‏‏"}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح۱.</ref>.
*از حضرت [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود:"تمام اعمال مردم هر روز صبح بر [[پیامبر]] عرضه می‌شود؛ اعمال نیکان و بدان؛ بنابراین، مراقب باشید و این مفهوم گفتار خداوند است که می‌فرماید: {{متن قرآن|اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ}} این را فرمود و ساکت شد" <ref>{{عربی|"تُعْرَضُ‏ الْأَعْمَالُ‏ عَلَى‏ رَسُولِ‏ اللَّهِ‏ {{صل}} أَعْمَالُ الْعِبَادِ كُلَّ صَبَاحٍ أَبْرَارُهَا وَ فُجَّارُهَا فَاحْذَرُوهَا وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى‏ {{متن قرآن| اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ‏ }}  وَ سَكَت‏‏"}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح۱.</ref>.
*در روایت دیگری از [[امام باقر]]{{ع}} می‌خوانیم:"تمامی اعمال شما بر پیامبرتان هر عصر پنجشنبه عرضه می‌شود؛ بنابراین، از این‌که عمل زشتی از شما بر پیامبر عرضه شود، شرم کنید"<ref>{{عربی|اندازه=120%|"أن‏ الأعمال‏ تعرض‏ على‏ نبيكم‏ كل عشية خميس، فليستحي أحدكم أن يعرض على نبيه العمل القبيح"}}؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص:۱۵۸.</ref>.
*در روایت دیگری از [[امام باقر]]{{ع}} می‌خوانیم:"تمامی اعمال شما بر پیامبرتان هر عصر پنجشنبه عرضه می‌شود؛ بنابراین، از این‌که عمل زشتی از شما بر پیامبر عرضه شود، شرم کنید"<ref>{{عربی|"أن‏ الأعمال‏ تعرض‏ على‏ نبيكم‏ كل عشية خميس، فليستحي أحدكم أن يعرض على نبيه العمل القبيح"}}؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص:۱۵۸.</ref>.
*[[امام صادق]]{{ع}} فرمود:"شما را چه شده است که با [[رسول خدا]] بد می‌کنید؟! مردی گفت: چطور با او بد می‌کنیم؟ حضرت فرمود: کردار شما بر او عرضه می‌شود و چون گناهی در آن بیند، بدش می‌آید، پس به رسول خدا بدی نکنید و او را شاد کنید"{{عربی|"مَا لَكُمْ تَسُوؤُونَ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}}؟فَقِيلَ‏: كَيْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ: أَمَا تَعْلَمُونَ‏ أَنَ‏ أَعْمَالَكُمْ‏ تُعْرَضُ‏ عَلَيْهِ‏؟ فَإِذَا رَأَى فِيهَا مَعْصِيَةً سَاءَهُ ذَلِكَ، فَلَا تَسُوؤُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}}َ سُرُّوهُ"}}؛<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح ۳.</ref>.
*[[امام صادق]]{{ع}} فرمود:"شما را چه شده است که با [[رسول خدا]] بد می‌کنید؟! مردی گفت: چطور با او بد می‌کنیم؟ حضرت فرمود: کردار شما بر او عرضه می‌شود و چون گناهی در آن بیند، بدش می‌آید، پس به رسول خدا بدی نکنید و او را شاد کنید"{{عربی|"مَا لَكُمْ تَسُوؤُونَ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}}؟فَقِيلَ‏: كَيْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ: أَمَا تَعْلَمُونَ‏ أَنَ‏ أَعْمَالَكُمْ‏ تُعْرَضُ‏ عَلَيْهِ‏؟ فَإِذَا رَأَى فِيهَا مَعْصِيَةً سَاءَهُ ذَلِكَ، فَلَا تَسُوؤُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}}َ سُرُّوهُ"}}؛<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح ۳.</ref>.


==فلسفه شهودهای متفاوت==
==فلسفه شهودهای متفاوت==
*'''اینک سؤال این است که''' با آن همه شهودی که خداوند دارد، چه نیازی به شهادت [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} است؟ خداوند<ref>{{عربی|اندازه=120%| {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ}}؛ سوره حج، آیه: ۱۷.</ref>؛ فرشتگان<ref>{{عربی|اندازه=120%| {{متن قرآن|وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ}}؛ سوره ق، آیه:۲۱.</ref>؛ زمین<ref>{{عربی|اندازه=120%| {{متن قرآن|يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها}}؛ سوره زلزال، آیه:۴.</ref>؛ زمان<ref>در حدیث نقل شده است که: هر روزِ جدید، به انسان خطاب می‌کند: {{عربی|اندازه=120%|" أَنَا يَوْمٌ‏ جَدِيدٌ وَ أَنَا عَلَيْكَ‏ شَهِيدٌ ... أَشْهَدْ لَكَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَة"}}؛ تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص:۱۱۲.</ref>؛ اعضای بدن<ref>{{عربی|اندازه=120%| {{متن قرآن|تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُم}}؛ سوره نور، آیه:۲۴.</ref> همه شاهد هستند، آیا این شهود در روز قیامت کفایت نمی‌کنند؟
*'''اینک سؤال این است که''' با آن همه شهودی که خداوند دارد، چه نیازی به شهادت [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} است؟ خداوند<ref>{{عربی| {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ}}؛ سوره حج، آیه: ۱۷.</ref>؛ فرشتگان<ref>{{عربی| {{متن قرآن|وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ}}؛ سوره ق، آیه:۲۱.</ref>؛ زمین<ref>{{عربی| {{متن قرآن|يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها}}؛ سوره زلزال، آیه:۴.</ref>؛ زمان<ref>در حدیث نقل شده است که: هر روزِ جدید، به انسان خطاب می‌کند: {{عربی|" أَنَا يَوْمٌ‏ جَدِيدٌ وَ أَنَا عَلَيْكَ‏ شَهِيدٌ ... أَشْهَدْ لَكَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَة"}}؛ تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص:۱۱۲.</ref>؛ اعضای بدن<ref>{{عربی| {{متن قرآن|تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُم}}؛ سوره نور، آیه:۲۴.</ref> همه شاهد هستند، آیا این شهود در روز قیامت کفایت نمی‌کنند؟
*'''پاسخ این است که:''' تکثّر شهود، اثر تربیتی مؤثّرتری دارد؛ زیرا انسان به گونه‌ای است که هرچه بیشتر حضور شاهدان را حس کند، برای تربیت و تقوایش مؤثرتر است، کسی که در تلویزیون برای میلیون‌ها نفر صحبت می‌کند؛ چون همه او را می‌بینند، وقتی عطسه‌ای، یا اشتباهی می‌کند، بیشتر خجالت می‌کشد، درست مثل این‌ کارکنان مؤسّسه‌ای بدانند هر روزه، یا هر هفته، گزارش تمام جزئیّات اعمال آنان به مقامات بالاتر داده می‌شود و آنان همه از تمام جزئیات اعمال آنان باخبر می‌گردند.
*'''پاسخ این است که:''' تکثّر شهود، اثر تربیتی مؤثّرتری دارد؛ زیرا انسان به گونه‌ای است که هرچه بیشتر حضور شاهدان را حس کند، برای تربیت و تقوایش مؤثرتر است، کسی که در تلویزیون برای میلیون‌ها نفر صحبت می‌کند؛ چون همه او را می‌بینند، وقتی عطسه‌ای، یا اشتباهی می‌کند، بیشتر خجالت می‌کشد، درست مثل این‌ کارکنان مؤسّسه‌ای بدانند هر روزه، یا هر هفته، گزارش تمام جزئیّات اعمال آنان به مقامات بالاتر داده می‌شود و آنان همه از تمام جزئیات اعمال آنان باخبر می‌گردند.
==منابع==
==منابع==