←مقدمه
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-{{ویرایش غیرنهایی}} +)) |
(←مقدمه) |
||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
از این جهت که فرد مؤثر در این فرقه (حسن بن صالح بن حی) میباشد به فرقه او [[صالحیه]] گفته شده است و در واقع بتریه فرقهای غیر از [[صالحیه]] نیست.<ref>رجال ابن داود، ص ۴۴۰.</ref> | از این جهت که فرد مؤثر در این فرقه (حسن بن صالح بن حی) میباشد به فرقه او [[صالحیه]] گفته شده است و در واقع بتریه فرقهای غیر از [[صالحیه]] نیست.<ref>رجال ابن داود، ص ۴۴۰.</ref> | ||
[[علی بن اسماعیل اشعری]] <ref>علی بن اسماعیل اشعری، کتاب مقالات الاسلامیّین واختلاف المصلّین، ص ۶۸.</ref> حسن بن صالح بن حیّ را از [[پیشوایان]] بُتریّه شمرده است. [[ابن ندیم]] <ref>ابن ندیم، کتاب الفهرست، ترجمه و تحقیق محمدرضا تجدد، ص ۳۳۳.</ref> او را از بزرگان و علمای "شیعه زیدیّه" خوانده و ولادت او را در ۱۰۰ و [[وفات]] او را در ۱۶۸ در حال [[اختفا]] گفته است. بنابه نوشته ابن ندیم <ref>ابن ندیم، کتاب الفهرست، ترجمه و تحقیق محمدرضا تجدد، ص ۳۳۳.</ref>، او [[فقیه]] و [[متکلم]] و مؤلّف چند کتاب بود، از جمله: "کتاب التوحید"؛ کتاب امامة"؛ "وُلدِ علیّ من فاطمة"، "کتاب الجامع فی الفقه". و دو [[برادر]] داشت: علیّ بن صالح و صالح بن صالح. | |||
[[طبری]] <ref>[[محمد بن جریر طبری]]، [[تاریخ]] الرسل والملوک، [[سلسله]] سوم، ص ۲۵۱۶ـ۲۵۱۷.</ref> میگوید "حیّ" نام صالح بوده است و از قول یکی از [[محدّثان]] نقل میکند که نام کامل او حسن بن صالح بن صالح بن مسلم بن حیّان است و [[مردم]] او را ابن حیّ میخوانند و در [[حقیقت]] "ابن حیّان" است. بنا به این قول "حیّ" کوتاه شده حیّان است. به گفته طبری <ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل والملوک، سلسله سوم، ص ۲۵۱۶ـ۲۵۱۷.</ref>، کنیه حسن بن صالح ابوعبدالله است و او مردی [[زاهد]] و [[فاضل]] و فقیه بوده و به [[دوستی اهل بیت]] [[گرایش]] داشته، و [[منکران]] آن [[خاندان]] را سخت منکر بوده است. [[حدیث]] بسیار [[روایت]] کرده و در روایت "ثِقه" بوده است. او دختر خود را به [[عیسی بن زید بن علیّ بن حسین]] داد. [[مهدی]]، خلیفه [[عباسی]]، عیسی بن زید و حسن بن صالح را [[طلب]] کرد و در به دست آوردن ایشان سخت کوشید اما موفّق نشد. او با عیسی بن زید به مدّت هفت سال در یک جا پنهان بود و عیسی شش ماه پیش از او [[وفات]] یافت. [[حسن]] از [[مردم کوفه]] بود و در همان [[شهر]] در ۱۶۷ وفات یافت و سنّ او ۶۲ یا ۶۳ سال بوده است. اگر [[تولد]] [[حسن بن صالح]] به گفته [[ابن ندیم]]، در ۱۰۰ و وفات او در ۱۶۷ یا ۱۶۸ اتفاق افتاده است، سنّ او باید از ۶۳ سال [[متجاوز]] باشد. | |||
[[ابوالفرج اصفهانی]] <ref>علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطّالبیّین، ص ۲۶۸ـ۲۸۴.</ref> در شرح حال عیسی بن زید بن علی مطالبی درباره مناسبات حسن بن صالح با عیسی بن زید ذکر کرده است که از آن چنین برمیآید که آن دو سالی با هم به [[سفر]] [[حج]] رفتهاند و در آنجا از [[سفیان ثوری]] [[محدّث]] معروف مسئله مورد اختلافی را پرسیدهاند. ابوالفرج اصفهانی وفات حسن بن صالح را دو ماه پس از [[مرگ]] عیسی بن زید گفته است. | |||
ذَهَبی <ref>محمد بن احمد ذهبی، میزان الاعتدال فی نقدالرجال، ج ۱، ص ۴۹۶ به بعد.</ref>، حسن بن صالح را در عداد [[محدثین]] آورده و او را به "[[فقیه]]" [[وصف]] کرده و نام کامل او را ابوعبدالله حسن بن صالح بن حیّ هَمْدانی ثوری ـ و به گفته بعضی حسن بن صالح بن صالح بن حیّبن مسلم بن حیّان ـ گفته است. ذهبی او را از اَعلام میشمارد و میگوید که از [[سَماک بن حرب]] و [[قیس بن مسلم]] و جمعی دیگر [[روایت]] کند و [[یحیی بن آدم]] و [[احمد بن یونس]] و [[علیّ بن جعد]] و جمعی دیگر از او روایت کنند. و اضافه میکند که او کمی دارای "[[بدعت]] [[تشیّع]]" بود و به [[نماز جمعه]] نمیرفت. ذهبی گفتار [[محدّثان]] و ناقدان [[حدیث]] را درباره او ذکر کرده است که بعضی او را توثیق و بعضی او را به [[جهت]] [[نماز جمعه]] و [[عقیده]] به [[قیام با شمشیر]] (بر ضدّ [[خلافت]]) تخطئه کردهاند. از جمله توثیق کنندگان او [[احمد بن حنبل]] و [[ابونُعَیم اصفهانی]] هستند. [[ذهبی]] نیز [[تولد]] او را در ۱۰۰، امّا وفاتش را در ۱۶۹ ذکر کرده است. | |||
[[ابن حجر عسقلانی]] <ref>ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ج ۲، ص ۲۸۵ـ۲۸۹.</ref> درباره حسن بن صالح بن حیّ مطالب زیادی ذکر کرده است. او نیز "حیّ" را همان "حیّان" میداند و [[نسب]] او را از حیّان (حیّان بن شُفَّی بن هُنَیّبن رافع الهَمْدانی الثَّوْری) میآورد و از قول بُخاری میگوید که "حیّ" [[لقب]] است. به گفته ابن حجر عسقلانی به نقل از ابونُعَیم و بُخاری و دیگران، [[سال]] [[وفات]] او ۱۶۷ است نه ۱۶۹. [[ابن حجر]] از عقیده "[[قیام به سیف]]" که مایه [[طعن]] او نزد بعضی از [[محدّثان]] است [[دفاع]] کرده و گفته است که مقصود از "[[خروج با شمشیر]]" [[قیام]] بر [[والیان]] و ائمه [[ستمکار]] است؛ و این عقیده علمای [[سلف]] بوده است. امّا چون مضرّات آن را از فواید آن بیشتر دیدند این عقیده را ترک کردند. ولی این عقیده سبب طعن کسی که [[عدالت]] او [[ثابت]] شده است و به [[حفظ]] [[روایت]] و [[اتقان]] و [[ورع]] کامل متصف است (یعنی حسن بن صالح) نمیشود. اما اینکه او به نماز جمعه نمیرفته برای آن بوده است که [[نماز]] را پشت سر [[فاسق]] جایز نمیدیده و [[ولایت امام]] فاسق را درست نمیدانسته است. به هرحال، ابن حجر او را "[[امام]] [[مجتهد]]" میداند. حسن بن صالح در کتب [[امامیه]]، به [[جهت]] [[زیدی]] بُتْری بودنش، مطرود است. [[شیخ طوسی]] در کتاب تهذیب <ref>محمد بن حسن طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۱، ص ۴۰۸.</ref> در "باب المیاه و احکامها" روایتی نقل میکند که [[راوی]] آن حسن بن صالح است، و میگوید که این شخص "زیدی بُتری" است و هر روایتی که مختصّ او باشد متروک العمل است <ref>[[ابوالقاسم خوئی]]، معجم رجال الحدیث، ج ۴، ص ۳۶۲.</ref>. [[نجاشی]] از شخصی به نام [[حسن بن صالح]] احول نام برده که از [[مردم کوفه]]، و صاحب [[کتابی]] بوده است. بعضی او را با همین حسن بن صالح بن [[حیّ]] یکی دانستهاند <ref>برای اطلاع بیشتر درباره دیگر [[رجال]] و زعمای [[بتریّه]] [[رجوع]] کنید به کتب رجال [[شیعه]].</ref>.<ref>[[عباس زریاب خویی|زریاب خویی، عباس]]، [[بتریه (مقاله)|مقاله «بتریه»]]، [[دانشنامه جهان اسلام (کتاب)|دانشنامه جهان اسلام]]، ج۱، ص: ۴۷۶.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||