عهد: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۱

معناشناسی

پیمان^[۱]، تعهد و التزام مَوثق^[۲]، اصل آن به معنای حفظ کردن چیزی (احتفاظ)^[۳] یا التزام خاص به امری در مقابل شخصی. عهد به عقد، وصیت و قسم و... حاصل می‌شود و بر عهده شخص متعهد استقرار می‌یابد و وظیفه او حفظ عهد است^[۴] و در اصطلاح، جامع برای همه پیمان‌ها و تعهدات انسانی و الهی است و انواع پیمان‌ها مانند الّ، ذمّه و عقود مانند نکاح، بیع و... را شامل می‌شود^[۵].

عهد در قرآن

قرآن از واژه‌هایی چون میثاق، عهد، یمین و ذمه در مورد معاهدات و لزوم پایبندی به آن استفاده می‌کند. و پایبندی به آن را واجب و لازم می‌شمارد^[۶]. این در حالی است که یکی از اصول مهم اخلاقی انسان و اسلام رعایت عهد و پیمان و از برجسته‌ترین اصول تتمیم مکارم پیامبر است که در قرآن بارها به آن تأکید و ارشاد شده است^[۷]. حتی گفته شده معیار خوبی به این نیست که به سمت مکه بروید و به سمت خدا روی بگردانید، بلکه معیار ایمان به خدا و وفای به عهد است^[۸] و حتی پیمان‌شکنان ملامت و تهدید شده^[۹] تا جایی که با تعبیرهایی چون ضرورت رعایت^[۱۰] و ایجاد خسران در ترک آن را مطرح می‌کند^[۱۱]. یا رابطه‌ای میان رعایت عهد و تقوا قائل می‌شود^[۱۲] یا می‌گوید کسانی که نقض عهد می‌کنند، تقوا ندارند^[۱۳]. البته عهد جنبه‌های فردی و اجتماعی و سیاسی دارد. عهدی که انسان با خود می‌گذارد، یا با خدای خود دارد^[۱۴] و یا خانواده و یا جامعه. اما شاید مهم‌ترین آنها عهد با پیامبران در پس ایمان به خدا و رسول است. فهم بسیاری از رفتارهای پیامبر در شناخت جایگاه عهد در اسلام و معاهدات ایشان در غزوات و در تعامل با مردم مکه و مدینه در همین اصل اخلاقی است. نمونه روشن آن در آیات آغازین سوره توبه تا آیه ۱۲ است که نشان می‌دهد که اعلام برائت و جنگ با مشرکین، جنبه عقیدتی و به دلیل شرک آنان نبوده، و جنبه اخلاقی و نقض عهد آنان داشته که بارها آن را یادآور شده و آنان نظام امنیت جامعه را تهدید نموده‌اند^[۱۵].

عهد در سیاست

در صحنه سیاست داخلی و سیاست خارجی و روابط بین‌المللی، مسئله‌ای مهم‌تر از پایبندی به پیمان‌ها و قراردادها و عهدنامه‌ها نیست؛ زیرا در صورت عدم پایبندی گروه‌ها، اشخاص حقیقی یا حقوقی و دولت‌ها به قراردادهای فیمابین، همه مراودات و ارتباطات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مختل و نظام تعاملات اجتماعات بشری گسسته خواهد شد^[۱۶].^[۱۷]

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

↑ بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۹.
↑ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۹۱.
↑ حامد ناجی، «عهد»، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۱۴۹۹.
↑ خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۱، ص۱۰۲.
↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۴۹۵-۴۹۶.
↑ سوره مائده، آیه ۸۹؛ سوره نحل، آیه ۹۱؛ سوره توبه، آیه ۱۰.
↑ سوره اسراء، آیه ۳۴.
↑ سوره بقره، آیه ۱۷۷.
↑ سوره نحل، آیه ۹۱.
↑ سوره مؤمنون، آیه ۸ و سوره معارج، آیه۳۲.
↑ سوره بقره، آیه ۲۷.
↑ سوره آل عمران، آیه ۷۶.
↑ سوره انفال، آیه ۵۶.
↑ سوره رعد، آیه ۲۰.
↑ سعیدیان‌فر و ایازی، فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲، ص ۷۵۶.
↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۴۳۰-۴۳۱.
↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۴۹۵-۴۹۶.

[1] بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۹.

[2] حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۹۱.

[3] حامد ناجی، «عهد»، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۱۴۹۹.

[4] خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۱، ص۱۰۲.

[5] نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۴۹۵-۴۹۶.

[6] سوره مائده، آیه ۸۹؛ سوره نحل، آیه ۹۱؛ سوره توبه، آیه ۱۰.

[7] سوره اسراء، آیه ۳۴.

[8] سوره بقره، آیه ۱۷۷.

[9] سوره نحل، آیه ۹۱.

[10] سوره مؤمنون، آیه ۸ و سوره معارج، آیه۳۲.

[11] سوره بقره، آیه ۲۷.

[12] سوره آل عمران، آیه ۷۶.

[13] سوره انفال، آیه ۵۶.

[14] سوره رعد، آیه ۲۰.

[15] سعیدیان‌فر و ایازی، فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲، ص ۷۵۶.

[16] نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۴۳۰-۴۳۱.

[17] نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۴۹۵-۴۹۶.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

@@ خط ۲: / خط ۲: @@
 == معناشناسی ==
-[[پیمان]]<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۹.</ref>، [[تعهد]] و [[التزام]] مَوثق<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۹۱.</ref>، اصل آن به معنای [[حفظ]] کردن چیزی (احتفاظ)<ref>حامد ناجی، «عهد»، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۱۴۹۹.</ref> یا التزام خاص به امری در مقابل شخصی. [[عهد]] به [[عقد]]، [[وصیت]] و قسم و... حاصل می‌شود و بر عهده شخص [[متعهد]] استقرار می‌یابد و [[وظیفه]] او حفظ عهد است<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۱، ص۱۰۲.</ref> و در اصطلاح، جامع برای همه [[پیمان‌ها]] و تعهدات [[انسانی]] و [[الهی]] است و انواع پیمان‌ها مانند الّ، [[ذمّه]] و عقود مانند [[نکاح]]، بیع و... را شامل می‌شود<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۴۹۵-۴۹۶.</ref>.
+[[پیمان]]<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۹.</ref>، [[تعهد]] و [[التزام]] مَوثق<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۹۱.</ref>، اصل آن به معنای [[حفظ]] کردن چیزی (احتفاظ)<ref>حامد ناجی، «عهد»، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۱۴۹۹.</ref> یا التزام خاص به امری در مقابل شخصی. عهد به [[عقد]]، [[وصیت]] و قسم و... حاصل می‌شود و بر عهده شخص [[متعهد]] استقرار می‌یابد و [[وظیفه]] او حفظ عهد است<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۱، ص۱۰۲.</ref> و در اصطلاح، جامع برای همه [[پیمان‌ها]] و تعهدات [[انسانی]] و [[الهی]] است و انواع پیمان‌ها مانند الّ، ذمّه و عقود مانند [[نکاح]]، بیع و... را شامل می‌شود<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۴۹۵-۴۹۶.</ref>.
 == عهد در قرآن ==
 {{اصلی|عهد در قرآن}}
-[[قرآن]] از واژه‌هایی چون [[میثاق]]، [[عهد]]، [[یمین]] و [[ذمه]] در مورد معاهدات و [[لزوم]] پایبندی به آن استفاده می‌کند. و پایبندی به آن را [[واجب]] و لازم می‌شمارد<ref>سوره مائده، آیه ۸۹؛ سوره نحل، آیه ۹۱؛ سوره توبه، آیه ۱۰.</ref>. این در حالی است که یکی از اصول مهم [[اخلاقی]] [[انسان]] و [[اسلام]] رعایت [[عهد]] و [[پیمان]] و از برجسته‌ترین اصول تتمیم مکارم [[پیامبر]] است که در [[قرآن]] بارها به آن تأکید و [[ارشاد]] شده است<ref>سوره اسراء، آیه ۳۴.</ref>. حتی گفته شده معیار خوبی به این نیست که به سمت [[مکه]] بروید و به سمت [[خدا]] روی بگردانید، بلکه معیار [[ایمان به خدا]] و [[وفای به عهد]] است<ref>سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref> و حتی [[پیمان‌شکنان]] ملامت و [[تهدید]] شده<ref>سوره نحل، آیه ۹۱.</ref> تا جایی که با تعبیرهایی چون [[ضرورت]] رعایت<ref>سوره مؤمنون، آیه ۸ و سوره معارج، آیه۳۲.</ref> و ایجاد [[خسران]] در ترک آن را مطرح می‌کند<ref>سوره بقره، آیه ۲۷.</ref>. یا رابطه‌ای میان رعایت [[عهد]] و [[تقوا]] قائل می‌شود<ref>سوره آل عمران، آیه ۷۶.</ref> یا می‌گوید کسانی که نقض [[عهد]] می‌کنند، [[تقوا]] ندارند<ref>سوره انفال، آیه ۵۶.</ref>. البته [[عهد]] جنبه‌های فردی و [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] دارد. عهدی که [[انسان]] با خود می‌گذارد، یا با خدای خود دارد<ref>سوره رعد، آیه ۲۰.</ref> و یا [[خانواده]] و یا [[جامعه]]. اما شاید مهم‌ترین آنها [[عهد]] با [[پیامبران]] در پس [[ایمان به خدا]] و [[رسول]] است. فهم بسیاری از رفتارهای پیامبر در [[شناخت]] [[جایگاه]] [[عهد]] در [[اسلام]] و معاهدات ایشان در [[غزوات]] و در تعامل با [[مردم]] [[مکه]] و [[مدینه]] در همین اصل [[اخلاقی]] است. نمونه روشن آن در [[آیات]] آغازین [[سوره توبه]] تا [[آیه]] ۱۲ است که نشان می‌دهد که [[اعلام برائت]] و [[جنگ]] با [[مشرکین]]، جنبه [[عقیدتی]] و به [[دلیل]] [[شرک]] آنان نبوده، و جنبه [[اخلاقی]] و نقض [[عهد]] آنان داشته که بارها آن را یادآور شده و آنان [[نظام]] [[امنیت جامعه]] را [[تهدید]] نموده‌اند<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲]]، ص ۷۵۶.</ref>.
+[[قرآن]] از واژه‌هایی چون [[میثاق]]، عهد، [[یمین]] و [[ذمه]] در مورد معاهدات و [[لزوم]] پایبندی به آن استفاده می‌کند. و پایبندی به آن را [[واجب]] و لازم می‌شمارد<ref>سوره مائده، آیه ۸۹؛ سوره نحل، آیه ۹۱؛ سوره توبه، آیه ۱۰.</ref>. این در حالی است که یکی از اصول مهم [[اخلاقی]] [[انسان]] و [[اسلام]] رعایت عهد و [[پیمان]] و از برجسته‌ترین اصول تتمیم مکارم [[پیامبر]] است که در [[قرآن]] بارها به آن تأکید و [[ارشاد]] شده است<ref>سوره اسراء، آیه ۳۴.</ref>. حتی گفته شده معیار خوبی به این نیست که به سمت [[مکه]] بروید و به سمت [[خدا]] روی بگردانید، بلکه معیار [[ایمان به خدا]] و [[وفای به عهد]] است<ref>سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref> و حتی [[پیمان‌شکنان]] ملامت و [[تهدید]] شده<ref>سوره نحل، آیه ۹۱.</ref> تا جایی که با تعبیرهایی چون [[ضرورت]] رعایت<ref>سوره مؤمنون، آیه ۸ و سوره معارج، آیه۳۲.</ref> و ایجاد [[خسران]] در ترک آن را مطرح می‌کند<ref>سوره بقره، آیه ۲۷.</ref>. یا رابطه‌ای میان رعایت عهد و [[تقوا]] قائل می‌شود<ref>سوره آل عمران، آیه ۷۶.</ref> یا می‌گوید کسانی که نقض عهد می‌کنند، [[تقوا]] ندارند<ref>سوره انفال، آیه ۵۶.</ref>. البته عهد جنبه‌های فردی و [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] دارد. عهدی که [[انسان]] با خود می‌گذارد، یا با خدای خود دارد<ref>سوره رعد، آیه ۲۰.</ref> و یا [[خانواده]] و یا [[جامعه]]. اما شاید مهم‌ترین آنها عهد با [[پیامبران]] در پس [[ایمان به خدا]] و [[رسول]] است. فهم بسیاری از رفتارهای پیامبر در [[شناخت]] [[جایگاه]] عهد در [[اسلام]] و معاهدات ایشان در [[غزوات]] و در تعامل با [[مردم]] [[مکه]] و [[مدینه]] در همین اصل [[اخلاقی]] است. نمونه روشن آن در [[آیات]] آغازین [[سوره توبه]] تا [[آیه]] ۱۲ است که نشان می‌دهد که [[اعلام برائت]] و [[جنگ]] با [[مشرکین]]، جنبه [[عقیدتی]] و به [[دلیل]] [[شرک]] آنان نبوده، و جنبه [[اخلاقی]] و نقض عهد آنان داشته که بارها آن را یادآور شده و آنان [[نظام]] [[امنیت جامعه]] را [[تهدید]] نموده‌اند<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲]]، ص ۷۵۶.</ref>.
 == عهد در سیاست ==