پرش به محتوا

خرق عادت: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
 
خط ۳۶: خط ۳۶:


=== معجزه به معنای فعل النبی ===
=== معجزه به معنای فعل النبی ===
تقریباً تمامی [[فلاسفه اسلامی]] [[معجزات]] را فعل [[انبیا]] توصیف می‌کنند. حکمایی چون فارابی<ref>ر.ک: ابونصر فارابی، فصوص الحکم، ص۳۲.</ref>، ابن سینا<ref>ر.ک: ابن سینا، الاشارات و التنبیهات، ج۲، نمط دهم، ص١۴١ و ١۴٢.</ref>، [[ابن رشد اندلسی]]<ref>ر.ک: ابن رشد اندلسی، تهافت التهافت، ص۲۸۸.</ref>، شیخ اشراق<ref>ر.ک: شهاب الدین سهروردی، مجموعه مصنفات، ج۳، ص۷۷.</ref>، [[ملاصدرا]]<ref>ملاصدرا، الشواهد الربوبیة، ص٣۴١.</ref> و حاجی سبزواری<ref>ر.ک: ملاهادی سبزواری، مجموعه رسائل، ص۲۰۰ و ۲۰۱.</ref> در عبارات مختلف معجزه را از طریق تکامل نفس در قوای متعدد [[پیامبران]] تبیین و [[اثبات]] کرده‌اند. همچنین گروه اندکی از [[متکلمان]] هم با حکما هم‌نوا شده‌اند. معمر، از مشایخ [[معتزله]]، صراحتاً می‌گوید که معجزات، [[فعل خداوند]] نیستند<ref>ر.ک: عبد القاهر بغدادی، اصول الدین، ص١٧۶.</ref>. همچنین [[فخر رازی]] در المباحث المشرقیه معجزات فعلی مانند شفای بیماران و ایجاد طوفان و [[زلزله]] را به [[نفوس]] پیامبران استناد می‌دهد<ref>ر.ک: فخر رازی، المباحث المشرقیه فی علم الطبیعیات و الالهیات، ج۲، ص۴٢۴. البته او در آثار دیگری نظر اول را برگزیده و فاعل مباشر معجزه را خداوند می‌داند (ر.ک: المحصل، ص٣۶١؛ المطالب العالیه، ج۸، ص۹۹).</ref>. [[ادله]] این گروه عبارت‌اند از:
تقریباً تمامی فلاسفه اسلامی [[معجزات]] را فعل [[انبیا]] توصیف می‌کنند. حکمایی چون فارابی<ref>ر.ک: ابونصر فارابی، فصوص الحکم، ص۳۲.</ref>، ابن سینا<ref>ر.ک: ابن سینا، الاشارات و التنبیهات، ج۲، نمط دهم، ص١۴١ و ١۴٢.</ref>، [[ابن رشد اندلسی]]<ref>ر.ک: ابن رشد اندلسی، تهافت التهافت، ص۲۸۸.</ref>، شیخ اشراق<ref>ر.ک: شهاب الدین سهروردی، مجموعه مصنفات، ج۳، ص۷۷.</ref>، [[ملاصدرا]]<ref>ملاصدرا، الشواهد الربوبیة، ص٣۴١.</ref> و حاجی سبزواری<ref>ر.ک: ملاهادی سبزواری، مجموعه رسائل، ص۲۰۰ و ۲۰۱.</ref> در عبارات مختلف معجزه را از طریق تکامل نفس در قوای متعدد [[پیامبران]] تبیین و [[اثبات]] کرده‌اند. همچنین گروه اندکی از [[متکلمان]] هم با حکما هم‌نوا شده‌اند. معمر، از مشایخ [[معتزله]]، صراحتاً می‌گوید که معجزات، [[فعل خداوند]] نیستند<ref>ر.ک: عبد القاهر بغدادی، اصول الدین، ص١٧۶.</ref>. همچنین [[فخر رازی]] در المباحث المشرقیه معجزات فعلی مانند شفای بیماران و ایجاد طوفان و [[زلزله]] را به [[نفوس]] پیامبران استناد می‌دهد<ref>ر.ک: فخر رازی، المباحث المشرقیه فی علم الطبیعیات و الالهیات، ج۲، ص۴٢۴. البته او در آثار دیگری نظر اول را برگزیده و فاعل مباشر معجزه را خداوند می‌داند (ر.ک: المحصل، ص٣۶١؛ المطالب العالیه، ج۸، ص۹۹).</ref>. [[ادله]] این گروه عبارت‌اند از:
# '''استحاله تأثیر مجرد بر مادی''': مطابق اصل سنخیت و [[علیت]] هرگونه تأثیر و فعل و [[انفعال]] در عالم مادی می‌بایست با علیت و سببیت مادی انجام گیرد، و مجرد محض نمی‌تواند در [[عالم ماده]] مؤثر و علت واقع شود. به دیگر سخن امر طبیعی، علت و فاعل طبیعی و مادی می‌خواهد و چون [[اعجاز]] نه تنها در قلمرو مادی، بلکه خود فعل و انفعال مادی به وصف خرق عادت است، از این‌رو فاعل و علت مباشر بودن [[خداوند]] که مجرد محض است محال می‌باشد<ref>محمدحسن قدردان، قراملکی، معجزه در قلمرو عقل و دین، ص۱۰۸ و ۱۰۹.</ref>. [[صدرالمتألهین]] با رد استناد مستقیم [[افعال]] طبیعی و جزئی به خداوند که مختار [[اشاعره]] است در تحلیل آن به عدم سنخیت مجرد با ماده اشاره کرده و می‌نویسد: {{عربی|وَ الْأَوَّلُ مُحَالٌ بِالْبَرَاهِينِ الْقَطْعِيَّةِ وَ الْأَدِلَّةِ النَّقْلِيَّةِ، لِأَنَّ ذَاتَهُ تَعَالَى أَجَلُّ مِنْ أَنْ يَفْعَلَ فِعْلًا جُزْئِيًّا مُتَغَيِّرًا مُسْتَحِيلًا كَائِنًا فَاسِدًا، وَ مَنْ نَسَبَ إِلَيْهِ تَعَالَى هَذِهِ الْانْفِعَالَاتِ وَ التَّجَدُّدَاتِ، فَهُوَ مِنَ الَّذِينَ لَمْ يَعْرِفُوا حَقَّ الرُّبُوبِيَّةِ وَ مَعْنَى الْإِلَهِيَّةِ وَ {{متن قرآن|مَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ}}}}<ref>ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الأربعة، ج۸، ص١١٨.</ref>. [[محقق لاهیجی]] هم بعد از تبیین اعجاز از طریق نفس [[نبوی]] در تعلیل عدم استناد مباشر آن به خداوند می‌گوید: «لیکن چون حدوث امور مذکوره محتاج به تحریک ماده و تصرف در طبایع است و مباشرت تحریک و تصرف مذکور لایق به جناب [[مقدس]] کبریا نه؛ لهذا محققین احداث امور مذکوره را بی‌واسطه نسبت به جلال کبریایی ندهند و حدوث این امور را نیز چون سایر حوادث مستند به وسایط سازند»<ref>عبدالرزاق لاهیجی، گوهر مراد، ص٣٣۴.</ref>. از معاصرین کسانی مانند [[علامه طباطبایی]]<ref>سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۸۱ و ۸۲.</ref>، [[آیت‌الله سبحانی]]<ref>جعفر سبحانی، الالهیات، ج۳، ص٧۶، پاورقی.</ref> و [[آیت‌الله]] [[جوادی آملی]]<ref>عبدالله جوادی آملی، علی بن موسی الرضا و الفلسفة الالهیة، ص١٣٩.</ref> همین نظر را دارند<ref>ر.ک: محمدحسن قدردان قراملکی، معجزه در قلمرو عقل و دین، ص۱۰۹ و ۱۱۰.</ref>.
# '''استحاله تأثیر مجرد بر مادی''': مطابق اصل سنخیت و [[علیت]] هرگونه تأثیر و فعل و انفعال در عالم مادی می‌بایست با علیت و سببیت مادی انجام گیرد، و مجرد محض نمی‌تواند در [[عالم ماده]] مؤثر و علت واقع شود. به دیگر سخن امر طبیعی، علت و فاعل طبیعی و مادی می‌خواهد و چون [[اعجاز]] نه تنها در قلمرو مادی، بلکه خود فعل و انفعال مادی به وصف خرق عادت است، از این‌رو فاعل و علت مباشر بودن [[خداوند]] که مجرد محض است محال می‌باشد<ref>محمدحسن قدردان، قراملکی، معجزه در قلمرو عقل و دین، ص۱۰۸ و ۱۰۹.</ref>. [[صدرالمتألهین]] با رد استناد مستقیم [[افعال]] طبیعی و جزئی به خداوند که مختار [[اشاعره]] است در تحلیل آن به عدم سنخیت مجرد با ماده اشاره کرده و می‌نویسد: {{عربی|وَ الْأَوَّلُ مُحَالٌ بِالْبَرَاهِينِ الْقَطْعِيَّةِ وَ الْأَدِلَّةِ النَّقْلِيَّةِ، لِأَنَّ ذَاتَهُ تَعَالَى أَجَلُّ مِنْ أَنْ يَفْعَلَ فِعْلًا جُزْئِيًّا مُتَغَيِّرًا مُسْتَحِيلًا كَائِنًا فَاسِدًا، وَ مَنْ نَسَبَ إِلَيْهِ تَعَالَى هَذِهِ الْانْفِعَالَاتِ وَ التَّجَدُّدَاتِ، فَهُوَ مِنَ الَّذِينَ لَمْ يَعْرِفُوا حَقَّ الرُّبُوبِيَّةِ وَ مَعْنَى الْإِلَهِيَّةِ وَ {{متن قرآن|مَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ}}}}<ref>ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الأربعة، ج۸، ص١١٨.</ref>. [[محقق لاهیجی]] هم بعد از تبیین اعجاز از طریق نفس [[نبوی]] در تعلیل عدم استناد مباشر آن به خداوند می‌گوید: «لیکن چون حدوث امور مذکوره محتاج به تحریک ماده و تصرف در طبایع است و مباشرت تحریک و تصرف مذکور لایق به جناب [[مقدس]] کبریا نه؛ لهذا محققین احداث امور مذکوره را بی‌واسطه نسبت به جلال کبریایی ندهند و حدوث این امور را نیز چون سایر حوادث مستند به وسایط سازند»<ref>عبدالرزاق لاهیجی، گوهر مراد، ص٣٣۴.</ref>. از معاصرین کسانی مانند [[علامه طباطبایی]]<ref>سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۸۱ و ۸۲.</ref>، [[آیت‌الله سبحانی]]<ref>جعفر سبحانی، الالهیات، ج۳، ص٧۶، پاورقی.</ref> و [[آیت‌الله]] [[جوادی آملی]]<ref>عبدالله جوادی آملی، علی بن موسی الرضا و الفلسفة الالهیة، ص١٣٩.</ref> همین نظر را دارند<ref>ر.ک: محمدحسن قدردان قراملکی، معجزه در قلمرو عقل و دین، ص۱۰۹ و ۱۱۰.</ref>.
# '''قاعدة الواحد''': طبق این قاعده که مورد پذیرش بیشتر [[فلاسفه]] و عرفاست، از فاعل و علت بسیط محض که منحصر در [[ذات باری تعالی]] است تنها به طور مستقیم یک فعل و معلول می‌تواند صادر شود و بقیه معلولات، معلول صادر نخستین‌اند و بدین‌سان به علت الاولی مستند می‌شوند. دستاورد قاعده فوق نه تنها استحاله استناد [[اعجاز]] به طور مستقیم به [[خداوند]] است، بلکه تمامی عالم امکان به غیر معلول اول از قلمرو فعل مباشر خداوند خارج خواهد شد<ref>محمدحسن قدردان قراملکی، «چیستی و فاعل معجزه از دیدگاه متکلمان و فلاسفه»، معرفت، ش ۵۱، ص۵۵.</ref>.
# '''قاعدة الواحد''': طبق این قاعده که مورد پذیرش بیشتر [[فلاسفه]] و عرفاست، از فاعل و علت بسیط محض که منحصر در [[ذات باری تعالی]] است تنها به طور مستقیم یک فعل و معلول می‌تواند صادر شود و بقیه معلولات، معلول صادر نخستین‌اند و بدین‌سان به علت الاولی مستند می‌شوند. دستاورد قاعده فوق نه تنها استحاله استناد [[اعجاز]] به طور مستقیم به [[خداوند]] است، بلکه تمامی عالم امکان به غیر معلول اول از قلمرو فعل مباشر خداوند خارج خواهد شد<ref>محمدحسن قدردان قراملکی، «چیستی و فاعل معجزه از دیدگاه متکلمان و فلاسفه»، معرفت، ش ۵۱، ص۵۵.</ref>.
# '''[[قرآن]]''': ظواهر برخی از [[آیات]] که اعجاز را به فعل پیامبر استناد می‌دهد، چنین می‌نمایاند که [[پیامبران]] در [[خلق]] خوارق عادات نقش تکوینی داشته‌اند؛ هرچند [[قدرت]] و تصرف فوق با اتکا به [[اذن]] و نیروی الهی انجام می‌گیرد. آیات مربوطه به [[معجزات]] [[حضرت عیسی]]{{ع}} بارزترین نمونه‌های این آیات‌اند<ref>{{متن قرآن|وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}} «و به پیامبری به سوی بنی اسرائیل (می‌فرستد، تا بگوید) که من برای شما نشانه‌ای از پروردگارتان آورده‌ام؛ من برای شما از گل، (اندامواره‌ای) به گونه پرنده می‌سازم و در آن می‌دمم، به اذن خداوند پرنده‌ای خواهد شد و به اذن خداوند نابینای مادرزاد و پیس را شفا خواهم داد و به اذن خداوند مردگان را زنده خواهم کرد و شما را از آنچه می‌خورید یا در خانه می‌انبارید آگاه خواهم ساخت، این نشانه‌ای برای شماست اگر مؤمن باشید» سوره آل عمران، آیه ۴۹؛ {{متن قرآن|إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ}} «یاد کن که خداوند فرمود: ای عیسی پسر مریم! نعمت مرا بر خود و بر مادرت به یاد آور هنگامی که تو را با روح القدس پشتیبانی کردم که در گهواره و در میانسالی با مردم سخن می‌گفتی و هنگامی که به تو کتاب و حکمت و تورات و انجیل آموختم و هنگامی که با اذن من از گل، همگون پرنده می‌ساختی و در آن می‌دمیدی و به اذن من پرنده می‌شد و نابینای مادرزاد و پیس را با اذن من شفا می‌دادی و هنگامی که با اذن من مرده را (از گور) برمی‌خیزاندی و هنگامی که بنی اسرائیل را از (آزار) تو باز داشتم آنگاه که برای آنان برهان‌ها (ی روشن) آوردی و کافران از ایشان گفتند: این (کارها) جز جادویی آشکار نیست» سوره مائده، آیه ۱۱۰.</ref>.<ref>[[سید محمد حسن صالح|صالح، سید محمد حسن]]، [[ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات (کتاب)|ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات]]، ص ۱۱۴.</ref>
# '''[[قرآن]]''': ظواهر برخی از [[آیات]] که اعجاز را به فعل پیامبر استناد می‌دهد، چنین می‌نمایاند که [[پیامبران]] در [[خلق]] خوارق عادات نقش تکوینی داشته‌اند؛ هرچند [[قدرت]] و تصرف فوق با اتکا به [[اذن]] و نیروی الهی انجام می‌گیرد. آیات مربوطه به [[معجزات]] [[حضرت عیسی]]{{ع}} بارزترین نمونه‌های این آیات‌اند<ref>{{متن قرآن|وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}} «و به پیامبری به سوی بنی اسرائیل (می‌فرستد، تا بگوید) که من برای شما نشانه‌ای از پروردگارتان آورده‌ام؛ من برای شما از گل، (اندامواره‌ای) به گونه پرنده می‌سازم و در آن می‌دمم، به اذن خداوند پرنده‌ای خواهد شد و به اذن خداوند نابینای مادرزاد و پیس را شفا خواهم داد و به اذن خداوند مردگان را زنده خواهم کرد و شما را از آنچه می‌خورید یا در خانه می‌انبارید آگاه خواهم ساخت، این نشانه‌ای برای شماست اگر مؤمن باشید» سوره آل عمران، آیه ۴۹؛ {{متن قرآن|إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ}} «یاد کن که خداوند فرمود: ای عیسی پسر مریم! نعمت مرا بر خود و بر مادرت به یاد آور هنگامی که تو را با روح القدس پشتیبانی کردم که در گهواره و در میانسالی با مردم سخن می‌گفتی و هنگامی که به تو کتاب و حکمت و تورات و انجیل آموختم و هنگامی که با اذن من از گل، همگون پرنده می‌ساختی و در آن می‌دمیدی و به اذن من پرنده می‌شد و نابینای مادرزاد و پیس را با اذن من شفا می‌دادی و هنگامی که با اذن من مرده را (از گور) برمی‌خیزاندی و هنگامی که بنی اسرائیل را از (آزار) تو باز داشتم آنگاه که برای آنان برهان‌ها (ی روشن) آوردی و کافران از ایشان گفتند: این (کارها) جز جادویی آشکار نیست» سوره مائده، آیه ۱۱۰.</ref>.<ref>[[سید محمد حسن صالح|صالح، سید محمد حسن]]، [[ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات (کتاب)|ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات]]، ص ۱۱۴.</ref>
۱۲۹٬۵۶۲

ویرایش