دهری: تفاوت میان نسخه‌ها

گرچه در [[تفاسیر]] ذیل بسیاری از [[آیات]] تبیین مبدأ و معاد، به نام و بیان [[عقاید]] دهریه تصریح گشته،<ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۱۸ـ۱۹؛ الکشاف، ج ۴، ص۲۹۱؛ مجمع‌البیان، ج ۹، ص۱۱۸ـ۱۱۹؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۰، ص۲۲. </ref> در قرآن تنها در یک [[آیه]] (جاثیه / ۴۵، ۲۴) واژه دهر [[ذکر]] و در آن اعتقاد [[فرقه]] یاد شده گزارش شده و در دو آیه دیگر (انعام / ۶، ۲۹ و مؤمنون / ۲۳، ۳۷) بی‌تصریح به واژه دهر، شبیه تعبیر در آیه مذکور آمده؛ [[ولی]] در هر دو آیه بر [[انکار معاد]] [[تکیه]] شده است: «و قالوا ما هِیَ اِلاّ حَیاتُنَا الدُّنیا نَموتُ و نَحیا و ما یُهلِکُنا اِلاَّالدَّهرُ و ما لَهُم بِذلِکَ مِن عِلمٍ اِن هُم اِلاّ یَظُنّون؛ و گفتند غیر از زندگانی دنیای ما ـ چیز دیگری ـ نیست می‌میریم و زنده می‌شویم و ما را جز [[طبیعت]] هلاک نمی‌کند؛ [[ولی]] به این مطلب هیچ دانشی ندارند و جز طریق [[گمان]] نمی‌پیمایند». (جاثیه / ۴۵، ۲۴) <ref>نمونه، ج ۲۱، ص۲۶۹ـ۲۷۰. </ref> بر پایه [[روایات]] نیز دهریه دو گروه از زنادقه‌اند و اعتقادشان، یعنی [[انکار]] [[مبدأ و معاد]]، از اقسام پنج گانه کفری است که در [[قرآن]]، کفرِ [[جحود]] به [[ربوبیت]] شمرده شده و با استناد به ذیل [[آیه]] ۲۴ جاثیه / ۴۵ اعتقادشان ساختگی، دور از تحقیق، بی‌اساس و بر پایه [[تقلید]] معرفی گشته است؛<ref>الصافی، ج ۵، ص۷؛ المیزان، ج ۱، ص۵۳؛ المنیر، ج ۲۵، ص۲۷۹ ـ ۲۸۱. </ref> البته با اینکه آیه یاد شده محور مباحث مربوط به دهریه در روایات <ref>الصافی، ج ۵، ص۷. </ref> و [[تفاسیر]] است <ref>مجمع‌البیان، ج ۹، ص۱۱۸ ـ ۱۱۹؛ الکشاف، ج ۴، ص۲۹۱؛ التفسیر الکبیر، ج ۲۷، ص۲۶۹ ـ ۲۷۰. </ref> و جمله «ما هِیَ اِلاّ حَیاتُنَا الدُّنیا» درباره [[انکار معاد]] * و «ما یُهلِکُنا اِلاَّالدَّهر» ناظر به انکار مبدأ دانسته شده است،<ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۷، ص۲۶۹ـ۲۷۰؛ نمونه، ج ۲۱، ص۲۶۹ـ۲۷۰. </ref> برخی به استناد [[سیاق]]، آن را [[نقل]] قول [[مشرکان]] و [[بت پرستان]] در [[ارتباط]] با انکار معاد دانسته و معتقدند آنان به [[خدا]] [[ایمان]] داشته و [[بت‌ها]] را [[شفیعان]] درگاه وی می‌دانستند،<ref>المیزان، ج ۱۸، ص۱۷۴؛ نمونه، ج ۲۱، ص۲۶۹ـ۲۷۰. </ref> زیرا در [[آیات]] پیشین، از [[کلام]] دهری‌هایی که وجود و عدم حوادث را به دهر نسبت داده و [[منکر]] مبدأ و معاد هر دویند، ذکری نیست. <ref>المیزان، ج ۱۸، ص۱۷۴. </ref> به هر روی، با توجه به اینکه دهریانی که [[سخن]] آنان در زمینه انکار معاد در آیه ۲۴ جاثیه / ۴۵ نقل شده است، به [[بعث]] پس از [[مرگ]] [[اقرار]] ندارند، برخی در آیه ـ هماهنگ با بعضی [[روایات]] <ref>الصافی، ج ۵، ص۷؛ نورالثقلین، ج ۵، ص۳. </ref> ـ به تقدیم «نحیا» بر «نَموتُ» [[معتقد]] شده <ref> تفسیر قمی، ج ۱، ص۸؛ التبیان، ج ۹، ص۲۶۰. </ref> و برخی دیگر احتمالات دیگری را یاد کرده و گفته‌اند: مراد [[آیه]] از «نَموتُ و نَحیا» [[مرگ]] خود آنها و زنده شدن اولادشان؛ یا مرگ برخی از آنان و زنده شدن عدّه‌ای دیگر است؛<ref>التبیان، ج ۹، ص۲۶۰؛ جامع البیان، ج ۱۳، ص۱۹۷. </ref> یا مقصود آن است که آنان در صلب پدرانشان نطفه‌ای مُرده بوده و پس از آن زنده شده‌اند؛ یا (بدون توجه به تقدیم و تأخیر) می‌خواهند چنین بگویند که ایشان در معرض مرگ و [[حیات]] بوده و مرادشان حیات در [[دنیا]] و مرگ * پس از آن است، در حالی که به [[زندگی]] پس از مرگ [[اعتقادی]] ندارند. <ref>الکشاف، ج ۴، ص۲۹۱. </ref> بر اساس احتمال دیگری، چون [[خدا]] نخست حیات را در آیه یاد کرده: «ما هِیَ اِلاّ حَیاتُنَا الدُّنیا» پس از آن فرموده است: «نَموتُ و نَحیا»؛ یعنی حیات پیش‌گفته درباره کسانی که مُرده‌اند در معرض مرگ و نابودی قرار گرفته و در مورد کسانی که هنوز زنده‌اند، حادثه مذکور رخ نداده است<ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۷، ص۲۶۹ـ۲۷۰. </ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[دهری (مقاله)|مقاله «دهری»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳.</ref>