اجتهاد علمی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۱) |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{امامت}} | {{امامت}} | ||
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[اجتهاد علمی در قرآن]] - [[اجتهاد علمی در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد علمی در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد علمی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} | |||
'''اجتهاد:''' [[استنباط]] [[احکام]] و [[وظایف عملی]] از [[ادله]] و اصول است. | '''اجتهاد:''' [[استنباط]] [[احکام]] و [[وظایف عملی]] از [[ادله]] و اصول است. | ||
نسخهٔ ۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۵۴
اجتهاد علمی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: اجتهاد علمی در قرآن - اجتهاد علمی در فقه اسلامی - اجتهاد علمی در فقه سیاسی - اجتهاد علمی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط ندارداجتهاد: استنباط احکام و وظایف عملی از ادله و اصول است.
مفهومشناسی
اجتهاد در لغت بهمعنای سختکوشی است[۱] و در اصطلاح از دو زاویه به آن نگریسته میشود[۲]:
- اجتهاد بهمعنای عام: میان فقهای شیعه و اهل سنت برای اجتهاد تعاریف مختلفی شده است؛ برخی آن را بهکارگیری نهایت کوشش برای تحصیل ظن و گمان به حکم شرعی[۳] یا تحصیل حجت بر حکم شرعی یا تعیین وظیفه عملی دانستهاند[۴]. برخی دیگر اجتهاد را تلاشی علمی و روشمند جهت استنباط و استخراج حجت و دلیل بر انجام وظایف شرعی مربوط به موضوعات، از اصول و قواعد و منابع شرعی و عقلی میدانند[۵]. کاربرد واژه اجتهاد در ملکۀ استنباط حکمشرعی و توان بر استنباط، بسیار رایج است[۶]. کلمه مجتهد با همین نگرش، بر فقیه اطلاق میشود؛ بنابراین مجتهد کسی است که دارای ملکه استنباط باشد؛ هر چند مشغول استنباط نباشد. اجتهاد، چه از نوع ملکه استنباط و چه بهمعنای فعلیت آن، به دو قسم"اجتهاد مطلق و تجزّی در اجتهاد" تقسیم میشود[۷][۸].
- اجتهاد بهمعنای خاص: تنها در میان فقیهان اهل سنت مطرح است. این اصطلاح مرادف با رأی و عبارت از نوعی تشریع و جعل قانون از سوی فقیه در موارد فقدان نص و مصداق روشن آن قیاس است[۹]؛ شافعی آن را مرادف قیاس میداند[۱۰]. شیعه به جهت غنای فرهنگی و برخوردار بودن از روایات امامان(ع) که ابواب گوناگون فقه را پوشش داده، خود را از اجتهاد بهمعنای خاص بینیاز میداند، ولی اجتهاد بهمعنای عام را که در عصر معصومان نیز میان اصحاب رواج داشته میپذیرد[۱۱].[۱۲]
لازمۀ اجتهاد، فراگیری برخی از علوم است که مقدمه آن نیز شایستگی و استعداد تعقّل و تدبّر صحیح و عالمانه است. بهطور کلی اجتهاد به معنای صاحبنظر شدن در امر دین است[۱۳]. اجتهاد “نیروی محرّکه اسلام” است[۱۴].[۱۵]
اجتهاد و خاتمیت
بهدلیل آنکه اجتهاد مفهومی نسبی و متکامل است و در هر عصر و زمانی بینش و درک مخصوصی ایجاب میکند که البته این نسبیّت از دو چیز ناشی میشود: قابلیت و استعداد پایانناپذیر منابع اسلامی برای کشف و تحقیق، و تکامل طبیعی علوم و افکار بشری؛ لذا میتوان آن را یکی از دلایل خاتمیت دانست[۱۶]. علمای امّت در عصر خاتمیّت که عصر علم است، قادرند با معرفت به اصول کلی اسلام و شناخت شرایط زمان و مکان، کلیّات را با شرایط و مقتضیّات زمانی و مکانی تطبیق دهند و حکم الهی را استخراج و استنباط نمایند[۱۷].[۱۸]
اجتهاد در قرآن
اهمیت اجتهاد
تاریخ اجتهاد
مقدمات اجتهاد
وجوب تحصیل اجتهاد
حجیت فتوای مجتهد
منابع اجتهاد
قرآن مجید
سنّت "قول، فعل یا تقریر معصوم(ع)"
اجماع
عقل
قیاس و استحسان
مصالح مرسله
قاعده استصلاح
سد و فتح ذرایع
شریعت گذشته
مذهب صحابی
اجتهاد پیامبر(ص)
دلایل جایز نبودن اجتهاد پیامبر(ص)
آیات قرآن
عقل
ادلّه معتقدان به اجتهاد پیامبر(ص) و نقد آن
اجتهاد در برابر نص
نقش اجتهاد و جایگاه منابع آن
منابع اصلی اجتهاد
منابع
پانویس
- ↑ التحقیق، ج۲، ص۱۲۸، «جهد».
- ↑ یوسفی مقدم، محمد صادق، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.
- ↑ موسوعة الفقه، ج۳، ص۵؛ المنار، ج۵، ص۲۰۴؛ الاحکام، آمدی، ج۴، ص۱۶۲.
- ↑ مصباح الاصول، ج۳، ص۴۳۴.
- ↑ آشنایی با علوم اسلامی، ج۳، ص۱۸؛ مجموعه آثار، ج۳، ص۱۹۶، «ختم نبوت».
- ↑ کفایةالاصول، ص۴۶۳؛ زبدةالاصول، ص۱۵۹؛ خلاصة القوانین، ص۱۷۵.
- ↑ کفایةالاصول، ص۴۶۴؛ الفصول، ج۲، ص۱۱۷ـ۱۱۹؛ الاصول العامه، ص۵۸۲.
- ↑ یوسفی مقدم، محمد صادق، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.
- ↑ الاصول العامه، ص۳۸۵.
- ↑ الرساله، ص۴۷۷.
- ↑ معارجالاصول، ص۱۷۹ـ۱۸۰.
- ↑ یوسفی مقدم، محمد صادق، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.
- ↑ مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۱۰۲.
- ↑ اسلام و مقتضیات زمان، جلد دوم، ص۱۵.
- ↑ زکریایی، محمد علی، فرهنگ مطهر، ص ۵۹.
- ↑ مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج۳، ص۲۰۲.
- ↑ مجموعه آثار، ج۲، ص۱۸۵.
- ↑ زکریایی، محمد علی، فرهنگ مطهر، ص ۵۹.