صدق در کلام اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صدق است. صدق از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: صدق در لغت - صدق در قرآن - صدق در حدیث - صدق در نهج البلاغه - صدق در کلام اسلامی - صدق در معارف و سیره نبوی - صدق در معارف دعا و زیارات - صدق در معارف و سیره علوی - صدق در معارف و سیره فاطمی - صدق در معارف و سیره سجادی - صدق در جامعهشناسی اسلامی - صدق در خانواده - صدق در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
صدق، در لغت به معنای راستگویی و در مقابل کذب و دروغگویی است و در اصطلاح به معنای مطابق بودن خبر با واقع و مقصود از صدق الهی این است که اخباری را که خداوند درباره مبدأ و معاد و آفرینش عالم و همه حوادث گذشته و آینده در کلام پیامبران خود بیان فرموده، مطابق با واقع و راست[۱] و ذات مقدس پروردگار از دروغگویی منزه و پاک است[۲].
همچنین، «صدق الهی» از صفات خداوند است و به همین اعتبار یکی از نامهای او «صادق» است[۳].
دلایل صادق بودن خداوند
- بهترین و استوارترین دلیل این است که دروغ و کذب (که ضد صدق است) از نظر هر عقل سلیمی زشت است و خداوند چون حکیم است، هیچ کار زشتی انجام نمیدهد؛ بنابراین، از هرگونه دروغگویی، پاک و منزه[۴] و محال است که دروغ بگوید و هرگاه دروغ گفتن خداوند محال باشد، راستگویی او ضروری میشود؛ پس همه اخبار الهی راست و مطابق واقع است.
- اگر دروغگویی بر خداوند روا باشد اعتماد و اطمینان نسبت به وعدهها و آنچه گفته حاصل نمیشود، در نتیجه اساس دین و دینداری متزلزل میشود پس صدق برای خداوند ضروری است[۵].
- صدق، کمال و ضد آن یعنی کذب، نقص است و پروردگار عالم چون جامع همه صفات کمال است، صفت راستگویی را نیز دارد و از و دروغگویی پاک است[۶].[۷]
صدق الهی، از صفات فعل است یا ذات؟
در این باره باید دید که ما «کلام» را جزء چه صفات فعلی میدانیم یا ذاتی. اگر «کلام» را از صفات فعلی بدانیم پیرو آن «صدق» نیز در زمره اوصاف فعلی جای خواهد گرفت و چنانچه «کلام» را صفت ذات بدانیم «صدق» نیز صفت ذاتی خداوند است، ولی همانطور که در بحث کلام الهی اثبات شد، حق، این است که کلام جزء صفات فعلی خداوند است؛ پس، صدق نیز صفت فعل است[۸].
نکته: چنانکه در دلیل دوم اشاره شد، این صفت در واقع مبنای اصلی اعتماد انسانها بر دعوت پیامبران است و ازاینرو اهمیت فوقالعادهای در زندگی آنها دارد؛ زیرا اگر احتمال دروغ در کلام الهی وجود داشته باشد دیگر به هیچ وجه نمیتوان اعتبار و حقانیت وحی را ثابت کرد و در نتیجه، اعتبار تمام معارف و حقایقی که از وحی الهی و کتابهای آسمانی به دست میآید، مخدوش میشود[۹]. به همین دلیل متکلمان ضرورت صدق الهی را به گونهای که شبههای باقی نماند اثبات کردهاند[۱۰].
منابع
پانویس
- ↑ طیب، عبدالحسین، کلم طیب، ص۶۵.
- ↑ سبحانی، جعفر، الهیات و معارف اسلامی، ص۱۷۰.
- ↑ هاشمی و توحیدی اقدم، مقاله «صدق الهی»، فرهنگنامه کلام اسلامی، ص ۲۷۱.
- ↑ علامه حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ص۲۹۰.
- ↑ طیب، عبدالحسین، کلم طیب، ص۶۵.
- ↑ شبر، سید عبدالله، حق الیقین، ج۱، ص۳۴.
- ↑ هاشمی و توحیدی اقدم، مقاله «صدق الهی»، فرهنگنامه کلام اسلامی، ص ۲۷۱.
- ↑ سعیدیمهر، محمد، کلام اسلامی، ج۱، ص۲۷۹.
- ↑ سعیدیمهر، محمد، کلام اسلامی، ج۱، ص۲۷۰.
- ↑ هاشمی و توحیدی اقدم، مقاله «صدق الهی»، فرهنگنامه کلام اسلامی، ص ۲۷۲.