بحث:میمونه بنت حارث در تاریخ اسلامی
میمونه در دایره المعارف صحابه پیامبر
او دختر حارث بن حزن هلالی، خواهر امفضل و خواهر مادری اسماء بنت عمیس است. نام او بره بود و پیامبر (ص) او را میمونه نامید[۱]. میمونه در جاهلیت، همسر مسعود بن عمرو ثقفی بود و پس از جدایی از وی، به همسری ابورهم درآمد و پس از آنکه همسر دومش نیز از دنیا رفت؛ آنگاه افتخار همسری رسول خدا (ص) نصیبش شد. میمونه آخرین زنی است که رسول خدا (ص) با او ازدواج کرد و این ازدواج در ماه شوال سال هفتم هجری و در هنگام بازگشت از عمرة القضاء صورت گرفت[۲].[۳]
پیامبر (ص) و خواستگاری از میمونه
قبل از آنکه پیامبر (ص) و یارانش به قصد به جا آوردن عمره، از مدینه به سوی مکه حرکت کنند، پیامبر (ص) اوس بن خولی و ابو رافع را مأمور کردند تا به مکه رفته و میمونه را برای رسول خدا (ص) خواستگاری کنند. میمونه اختیار کار را به عباس، همسر خواهرش واگذار کرد، و پس از آنکه پیامبر (ص) به مکه آمد و عمره را به جا آورد، عباس او را به عقد پیامبر (ص) در آورد[۴] و مهریه او را چهار صد درهم قرار داد[۵].
با توجه به پیمان قبلی رسول خدا (ص) با مردم مکه ایشان اجازه نداشت بیش از سه روز در مکه بماند، لذا زفاف با میمونه در مکه صورت نگرفت، بلکه پس از خارج شدن پیامبر (ص) از مکه و در اولین منزل، یعنی بیست و دو کیلومتری مکه و در محلی به نام سرف صورت گرفت[۶] و پیامبر (ص) ولیمه عروسی داد[۷]. حادثه عجیب اینکه میمونه ۵۴ سال بعد (سال ۶۱ هجری) به حج رفت و در بازگشت از مکه در همین مکان در ۸۱ سالگی از دنیا رفت و ابن عباس بر او نماز گزارد و در همان قبهای که زفاف او با پیامبر (ص) صورت گرفته بود، به خاک سپرده شد[۸].[۹]
میمونه بنت حارث هلالیه
میمونه دختر حارث بن حزن هلالیه، امالمؤمنین، یکی از همسران پیامبر اکرم(ص) است. پدرش حارث بن حزن بن بجیر بن هزم از خاندان عامر بن صعصعه است. مادرش هند دختر عوف بن زهیر بن حارث بن حماطة بن جرش است، جرش را ابنجریش هم گفتهاند[۱۰].
میمونه نخست همسر مسعود بن عمرو بن عمیر ثقفی بود. سپس مسعود او را طلاق داد و همسر ابورهم بن عبدالعزی که از خاندان عامر بن لؤی بود، شد. پس از مرگ او، در ماه شوال سال هفتم هجری و هنگام عمرة القضاء[۱۱]، عباس بن عبدالمطلب عموی پیامبر اکرم(ص)، میمونه را که خواهر تنی همسرش لبابه مکنّی به امالفضل بود، با مهر پانصد درهم به عقد رسول الله(ص) درآورد[۱۲].
این ازدواج در منطقه سرف روی داد که در ده مایلی مکه است[۱۳]. نام اصلی میمونه، بره بوده و رسول الله(ص) آن را به میمونه تغییر داد[۱۴]. اصولاً پیامبر اکرم(ص) این نام را ناخوش میداشت.
وی آخرین بانویی است که پیامبر اکرم(ص) تزویج کرد[۱۵].
بنا به نقل واقدی رسول الله(ص) پیش از آنکه برای عمره احرام ببندد، میمونه را برای خود عقد کرد و در منطقه سرف با او عروسی کرد[۱۶].
میمونه سه خواهر مادری داشت که پیامبر اکرم(ص) به نام اخوات مؤمنات از آنان یاد میکرد[۱۷]. میمونه در مراسم حج تا هنگامی که رمی جمره عقبه را انجام میداد، «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» میگفت[۱۸]. او با روسری بزرگ و پیراهن بلند بدون اینکه روپوش دیگری بر تن کند، نماز میگزارد[۱۹].
پیامبر اکرم(ص) انجام دادن کار چوپانی را برای زنان تجویز میکرد. زمانی که میمونه زنی از کنیزان خود را آزاد کرد، آن حضرت به او فرمود: اگر او را به خانوادهات میدادی تا برایشان گوسفند بچراند، بهتر بود[۲۰].
رسول الله(ص) از درآمد خیبر به او نیز همچون دیگر همسرانش هشتاد شتروار خرما و بیست شتروار جو و گندم مقرر فرمود[۲۱].
میمونه از محبان امیرالمؤمنین علی(ع) بود و به پیامبر اکرم(ص) عرض کرد که من آموختهام که علی(ع) را به دوستی شما دوست بدارم. رسول الله(ص) فرمود: راست میگویی؛ زیرا خداوند قلب تو را با ایمان انباشته و امتحان کرده است[۲۲].
مامقانی در ادامه این حدیث مینویسد: این سخن رسول الله(ص) درباره میمونه، دلیل توثیق و اعتبار اوست؛ زیرا کسی را که خداوند دل او را با ایمان آزمایش کرده است، غیر از شخص عادل و صادقی نمیتواند باشد.
طبرانی به سند خود از جری بن سمره نقل میکند که شخصی وارد مدینه شد و به خانه میمونه رفت. میمونه پرسید: از کجا میآیی؟ از کوفه. از کدام قبیلهای؟ از بنیعامر و چون فتنه مردم را دیدم، ترسیدم گمراه شوم. آیا با امیرالمؤمنین علی(ع) بیعت کردهای؟ آری! برگرد و از صف امیرالمؤمنین جدا مشو. به خدا قسم هر که با علی(ع) باشد، گمراه نخواهد شد[۲۳].
میمونه به سال ۶۱ هجری و در روزگار حکومت یزید بن معاویه پس از بازگشت از سفر حج در سرف درگذشت[۲۴].
او به هنگام وفات هشتاد و یا هشتاد و یک سال سن داشت و با آن حال زنی چابک بوده است. اگرچه گفته شده او آخرین کس از همسران رسول الله(ص) است که در گذشته است[۲۵]، اما بنا به قول معروف امسلمه آخرین همسر پیامبر اکرم(ص) بود که پس از شهادت امام حسین(ع) زنده بود و در سوگ او بسیار گریست و در اواخر سال ۶۱ و یا اوایل سال ۶۲ هجری در گذشته است[۲۶].
بنا به روایتی تاریخ وفات میمونه سال ۵۱ هجری در زمان حکومت معاویة بن ابیسفیان بود[۲۷]. این قول قابل قبول میباشد.
فرزند خواهرش ابنعباس، عبدالرحمان بن خالد بن ولید و یزید بن اصم و همچنین عبیدالله خولانی که از کوچکی در خانه آنان به سر میبرد، وارد قبر او شدند. ابنعباس بر جنازهاش نماز گزارد[۲۸].
میمونه از راویان احادیث پیامبر اکرم(ص) است و هفتاد و شش حدیث از آن حضرت در باب غسل و مسائل مربوط به حیض و نفاس نقل کرده است. برخی از عالمان اهل سنت او را در زمره فقیهان آورده و رأی فقهی وی را گزارش کرده و گاه پذیرفتهاند[۲۹].
افرادی از جمله ابنعباس از او حدیث نقل کرده است. ابنعباس گوید: من و پسرخالهام خالد بن ولید در خدمت رسول خدا(ص) به خانه خالهام میمونه همسر رسول الله(ص) رفتیم، او ظرف شیری برای ما آورد. پیامبر اکرم(ص) مقداری از آن را نوشید و من در سمت راست آن حضرت نشسته بودم و خالد در سمت چپ نشسته بود. پیامبر اکرم(ص) ظرف شیر را به من داد و فرمود: نوبت نوشیدن توست و اگر خواستی چیزی هم به خالد بده. من گفتم: ای رسول خدا! من برای نوشیدن آنچه از شما باقی مانده است، هیچکس را بر خود ترجیح نمیدهم. آنگاه رسول خدا(ص) فرمود: به هرکس خداوند خوراکی ارزانی فرمود، باید بگوید: بار خدایا! در این خوراک ما را برکت ده و بهتر از آن به ما ارزانی فرمای؛ و به هر کس خداوند شیر عنایت کند، باید بگوید: خدایا! در این آشامیدنی برکت ده و از آن برای ما افزون کن! سپس فرمود: هیچچیز غیر از شیر، خوردن و آشامیدن را کفایت نمیکند[۳۰].[۳۱]
پانویس
- ↑ الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۸، ص۱۳۷؛ الاستیعاب، ابن عبد البر، ج۴، ص۱۸۰۵؛ اسد الغابه، ابن اثیر، ج۵، ص۴۲۰.
- ↑ الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۸، ص۱۳۲؛ التبیان، شیخ طوسی، ج۸، ص۳۳۴؛ اسدالغابه، ابن اثیر، ج۵، ص۵۵۰.
- ↑ عباسی، حبیب، مقاله «میمونه همسر رسول خدا»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم، ج۷، ص۳۷۱.
- ↑ المغازی، واقدی، ج۲، ص۷۳۸.
- ↑ السیرة النبویه، ابن هشام، ج۴، ص۱۴.
- ↑ المغازی، واقدی، ج۲، ص۷۴۰-۷۴۱؛ الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۸، ص۱۳۲؛ المستدرک، حاکم نیشابوری، ج۴، ص۳۰.
- ↑ السیرة النبویة، ابن هشام، ج۴، ص۱۴؛ فروع کافی، کلینی، ج۵، ص۳۶۸.
- ↑ تاریخ الاسلام، ذهبی، ج۴، ص۳۱۹؛ الاصابه، ابن حجر، ج۸، ص۳۲۴؛ سیر أعلام النبلاء، ذهبی، ج۲، ص۲۴۵.
- ↑ عباسی، حبیب، مقاله «میمونه همسر رسول خدا»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم، ج۷، ص۳۷۱-۳۷۲.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۳۵؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۹۱۵؛ اسد الغابه، ج۶، ص۲۷۲.
- ↑ عمرة القضاء: عمرهای که رسول خدا(ص) به جای عمرهای که در صلح حدیبیه از آن حضرت و یارانش قضا شده بود، همراه همه شرکتکنندگان در حدیبیه در ماه ذیالقعده سال هفتم هجری بجا آوردند.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۳۵؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۳۲۳؛ اسد الغابه، ج۶، ص۲۷۲.
- ↑ ر.ک: معجم البلدان، (ذیل واژه).
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۴۰؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۳۲۲؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۹۱۶.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۳۵؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۳۲۳.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۳۶.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۴۱؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۳۲۳؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۹۱۵. هند دختر عوف بن زهیر چهار دختر به نامهای اسماء، میمونه، سلمی و لبابه داشت که آنان را به ترتیب به نکاح جعفر بن ابیطالب، پیامبر اکرم(ص)، حمزه و عباس بن عبدالمطلب در آورده بود.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۴۲؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۶۱۹.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۴۳.
- ↑ صحیح بخاری، ج۲، ص۲۳۴؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۱۵۷؛ المعجم الکبیر، ج۲۳، ص۴۳۸؛ ج۲۴.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۴۴.
- ↑ تنقیح المقال، ج۳، ص۸۳؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۶۲۰.
- ↑ المعجم الکبیر، ج۲۴، ص۲۶-۲۷؛ المستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص۳۰؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۶۳۰.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۳۶؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۱۵۷؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۹۱۵؛ اسد الغابه، ج۶، ص۲۷۳.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۴۴؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۱۵۷.
- ↑ المغازی، ج۱، ص۳۴۱؛ الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴۱؛ انساب الاشراف، ج۲، ص۳۶۲؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۴۵-۲۴۶؛ سیر اعلام النبلاء، ج۲، ص۲۰۱-۲۰۲؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۹۲۱؛ صفة الصفوة، ج۲، ص۴۲.
- ↑ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۳۲۴؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۹۱۸؛ اسد الغابه، ج۶، ص۲۷۴.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۴۳؛ تاریخ طبری، ج۴، ص۱۲۹۵؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۹۱۸؛ اسد الغابه، ج۵، ص۵۵۰؛ نهایة الارب، ج۳، ص۱۶۹.
- ↑ برای نمونه: ر.ک: سیر اعلام النبلاء، ج۲، ص۲۰۳.
- ↑ شمائل النبی، ص۱۲۵-۱۲۶.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان پیامبر اکرم و زنان با پیامبر اکرم، ص ۱۵۳.