الف باب

این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

الف باب در تاریخ اسلامی | الف باب در حدیث | الف باب در کلام اسلامی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل الف باب (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

الف باب عنوان روایاتی است که اشاره به تعلیم پیامبر به امیرالمؤمنین(علیه السلام) در آخر حیاتشان دارد و در آن پیامبر هزار باب علم را به ایشان تعلیم دادند.

مقدمه

• دربارۀ علوم گستردۀ علی(ع) حدیث و سخن بسیار است، یکی از آنها تعلیم هزار باب علم از سوی پیامبر خدا(ص) به آن حضرت است که با تعابیر مختلفی نقل شده است، مثل اینکه: پیامبر خدا به من هزار حرف یا کلمه آموخت که هرحرفی هزار حرف و کلمه را می‌گشاید، امام باقر(ع) فرمود: إنّ النّبیّ حدّث علیّا ألف کلمة، کلّ کلمة یفتح ألف کلمة، این روایات و روایات مشابه آن، نشان‌دهندۀ وسعت علومی است که آن حضرت از پیامبر فراگرفته و بحق، شهر علم پیامبر خدا را، در بود

الف باب منبعی برای علم معصوم

• یکی از منابع علمی امامان(علیهم السلام) وراثت از پیامبر(صلی الله علیه و آله) است، به این معنی که پیامبر تمام معارف و شرایع را به امیرالمؤمنین(علیه السلام) آموخت و این معارف و آگاهی از ایشان، نسل اندر نسل به فرزندانشان رسیده است. در این زمینه روایاتی وجود دارد با عنوان روایات الف باب که به طرق متعدد نقل شده، و یکی از مجاری و راه های وراثت علوم امامان(علیهم السلام) را تبیین می کند.

"الف باب" در حدیث

• در حدیثی ابوبصیر می گوید: «دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي‏ قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) سِتْراً بَيْنَهُ‏ وَ بَيْنَ‏ بَيْتٍ‏ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَلَّمَ عَلِيّاً(علیه السلام) بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَلِيّاً(علیه السلام) أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم... .»
• امیرالمؤمنین(علیه السلام) هم فرمودند: «اِنَّ رَسُولَ اللهِ(صلی الله علیه و آله) عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ» و روایات دیگری که در این زمینه وارد شده است.

• روایات الف باب مشتمل بر نکات متعددی است مانند:

1. از این روایات روشن می شود، تعلیم به صورت دفعی بوده و پیامبر(صلی الله علیه و آله) همۀ علوم را به علی(علیه السلام) به خاطر وراثت آموزش داده است. ایشان در بیماری پایان عمرشان، علی(علیه السلام) را فراخواند و در مدت کوتاه هزار حدیث و یا هزار باب و در از دانش را به آن بزرگوار آموخت که هر کدام از آن‌ها خود هزار در را می‌گشاید: «يَفْتَحُ كُلُّ حَدِيثٍ أَلْفَ بَاب»
2. عدد هزار در این احادیث خواه عدد تعداد باشد یا تکثیر، دلیل بر گسترش فوق‌العاده ابواب علمی است که پیامبر(صلی الله علیه و آله) به آن حضرت آموخت، و نیز اشاره به آن است که این ابواب مشتمل بر یک سلسله اصول کلی بود که از آنها صدها یا هزاران باب دیگر گشوده می‌شد. این منبع دانش در کنار کتاب جامعه دو منبع اصلی آگاهی کامل امام از حلال و حرام الهی است. هرچند باید ادعا نمود طبق روایات، تعلیمات پیامبر(صلی الله علیه و آله) به امام علی(علیه السلام) منحصر به این امور نبوده بلکه علومی گسترده را شامل می شود.
3. درباره اینکه ابواب مترتب بر هر بابی از هزار باب چگونه محقق شده است، چهار دیدگاه مشهور از قدما مطرح است: الف) توسط خود پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)؛ ب) با تفکر و جستجوی حضرت علی(علیه السلام)؛ج) با تفکر و جستجوی حضرت علی(علیه السلام)؛ د) شیوه حکم نمودن را به صورت اجمالی تعلیم داده است.

پرسش‌های وابسته

• رابطه الف باب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)
• رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)

جستارهای وابسته

• علم معصوم
• علم غیب معصوم

منبع‌شناسی جامع الف باب

• کتاب‌شناسی الف باب؛
• مقاله‌شناسی الف باب؛
• پایان‌نامه‌شناسی الف باب.

منابع

• محدثی، جواد، فرهنگ غدیر.

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید: