روح القدس در حدیث
اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
روح القدس در قرآن - روح القدس در حدیث - روح القدس در کلام اسلامی - روح القدس در فلسفه اسلامی - روح القدس در معارف مهدویت
در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل علم معصوم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
روایاتی دربارۀ روح القدس
روایات گوناگونی بیانگر آن است که روح القدس حقیقتی همراه اهل بیت(ع) بوده است که با آن حقایق بسیاری را درک میکردهاند. محمد بن حسن الصفار در کتاب بصائرالدرجات در ضمن شش باب و بیش از ۵۰ حدیث به این موضوع پرداخته است. در کتاب کافی، بابی وجود دارد با عنوان «ذِکرُ الْأَرْوَاحِ الَّتِی فِی الْأَئِمَّةِ»[۱]، روایات آن بیان میکنند که در پیامبران و اوصیای آنان روحی به نام روح القدس قرار داده شده است که به وسیله آن گرفتار خواب و غفلت و سرگرمی نمیشوند و آنان از این طریق، علوم الهی را دریافت میکنند[۲]. برخی از این روایات عبارتاند:
- یکی از اصحاب امام صادق(ع) از ایشان سؤال کرد: "آیا شده است که از چیزی سؤال کنند و علم آن نزد شما نباشد؟ حضرت فرمودند: "گاه چنین بوده است!" راوی عرض کرد: در این هنگام چه میکنید؟ امام فرمودند "روح القدس به ما تلقین میکند"[۳].[۴]
- در روایت دیگری امام باقر(ع) دربارۀ آیه ﴿كَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا مَا كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ وَلَكِنْ جَعَلْنَاهُ نُورًا نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشَاءُ﴾[۵] میفرماید: "از آن زمان که خداوند آن روح را بر پیامبرش نازل کرد به آسمان بازنگشت و او در ماست"[۶]. این تعبیر نشان میدهد این روح که یکی از منابع اصلی علم و دانش پیامبر و ائمه معصومین(ع) بوده غیر از جبرییل بوده و حقیقتی است در درون وجود آنها که از پیامبر به امام و از هر امام به امام بعد منتقل شده است[۷].
- مفضل بن عمر میگوید: امام صادق(ع) فرمودند: "روح القدس نمیخوابد و غفلت نمیکند و لهو و سهو و خطا ندارد و روح القدس ثابت است و امام به واسطه آن شرق و غرب و خشکی و دریای زمین را میبیند". عرض کردم: فدایت شوم امام میتواند آنچه را که در بغداد است با دست بگیرد؟ حضرت فرمودند: «بله تا آنچه را که زیر عرش است میتواند"[۸].[۹]
- امام صادق(ع) در تفسیر آیۀ ﴿وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولَئِكَ الْمُقَرَّبُونَ﴾[۱۰] فرمودند: "آنها پیشگامان رسولان الهی و بندگان خاص خدایند که خداوند در آنها پنج روح قرار داده و یکی از آنها روح القدس است که به وسیلۀ آن مطالب را درک میکنند"[۱۱].[۱۲]
- همچنین ابابصیر از امام صادق(ع) دربارۀ آیه ﴿وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا﴾[۱۳] سؤال کرد، امام فرمودند: "روح آفریدهای است که به خدا قسم از جبرئیل و میکائیل بزرگتر است. او همراه رسول خدا(ص) بوده و به او از عوالم مختلف خبر میداده و او را تأیید و تصدیق میکرده است. اکنون همان روح با ائمۀ اطهار است و به آنها خبر میدهد و آنها را تأیید و تصدیق میکند"[۱۴].[۱۵]
- ابوحمزه نقل میکند: از امام صادق(ع) درباره علمشان پرسیدم که آیا آن را همچون علوم دیگر افراد از دهان مردم فرا میگیرند یا در کتابی است که در نزد آنان است و آن را میخوانند و علومی را میآموزند؟ امام (ع) فرمودند: "مسأله از آنچه میپنداری بالاتر و مهمتر است! آیا آیه قرآن را نشنیدهای که میفرماید: «ای پیامبر ما بودیم که "روح" را که از امر ماست به سویت فرستادیم و تو پیش از آن نسبت به کتاب و ایمان چیزی نمیدانستی؟»[۱۶] (...) پس آن هنگام که خداوند روح را به سوی پیامبر فرستاد، از طریق آن آگاهی و فهم کسب نمود و این روح امری است که خداوند به هرکس که مشیتاش تعلق گیرد اعطا مینماید و هرگاه به بندهای اعطا نفرماید، او را فهم و آگاهی تعلیم دهد"[۱۷].[۱۸]
- مفضل بن عمر از امام صادق(ع) از علم امام نسبت به آنچه در اقطار زمین است، در حالی که امام در میان خانه است و پرده هم جلو او افتاده پرسید. امام(ع) فرمود: "ای مفضل به راستی خداوند در پیامبر(ص) پنج روح نهاده، روح حیات، روح توانایی، روح شهوت، روح ایمان و روح القدس که به وسیلۀ آن تحمل نبوت کند و چون پیامبر در گذرد، روح القدس از او منتقل شود و متعلق به امام گردد. روح القدس نه بخوابد، نه غفلت کند، نه به بازی سرگرم شود، نه به خود ببالد و مغرور شود، نه فریب خورد و نه دستخوشِ دروغ گردد، ولی آن چهار روح دیگر بخوابند، غفلت کنند، به بازی سرگرم شوند، بر خود ببالند و فریب خورند و امام همه چیز را با روح القدس درک میکند"[۱۹].[۲۰]
- در حدیثی از امام صادق(ع) سؤال شد که پیامبر(ص) وقتی امیرمؤمنان(ع) را به یمن فرستاد تا میان آنها قضاوت کند، آن حضرت دربارۀ قضاوتهای خویش میفرماید: "با هیچ قضیهای مواجه نشدم جز اینکه به حکم داود و حکم رسول خدا(ص) دربارۀ آن قضاوت کردم". سؤال این است، این مدعا در حالی که قرآن کاملا نازل نشده بود، چگونه ممکن است؟ چگونه این امر ممکن است در حالی که همه قرآن نازل نشده بود و رسول خدا(ص) کنار او نبود؟ فرمود: "روح القدس به او میرساند"[۲۱].[۲۲]
- امام صادق(ع) در پاسخ به سؤال عمار ساباطی که پرسید: اگر شما حکومت مییافتید چگونه حکم میکردید؟ فرمودند: "به حکم خدا و حکم داوود حکم میکنیم و چون موضوعی به ما مراجعه شود که حکم آن نزد ما حاضر نباشد، روح القدس به ما القا میکند"[۲۳].[۲۴]
- امام صادق(ع) فرمودند: "روح القدس مخصوص رسول خدا(ص) و امامان(ع) است"[۲۵].
- امیرالمؤمنین(ع) دربارۀ این روحالقدس در خطبه قاصعه میفرماید: "از همان لحظهای که پیامبر اکرم(ص) را از شیر گرفتند، خداوند بزرگترین فرشتۀ خود را مأمور تربیت پیامبر اکرم کرد تا شب و روز راههای بزرگواری و راستی و نیکوترین اخلاق جهان راهنمایی کند"[۲۶].[۲۷]
- امام باقر(ع) در روایتی فرمودند: «إِنَ اللَّهَ خَلَقَ الْأَنْبِیَاءَ وَ الْأَئِمَّةَ عَلَی خَمْسَةِ أَرْوَاحٍ رُوحِ الْقُوَّةِ وَ رُوحِ الْإِیمَانِ وَ رُوحِ الْحَیَاةِ وَ رُوحِ الشَّهْوَةِ وَ رُوحِ الْقُدُسِ فَرُوحُ الْقُدُسِ مِنَ اللَّهِ وَ سَائِرُ هَذِهِ الْأَرْوَاحِ یُصِیبُهَا الْحَدَثَانِ فَرُوحُ الْقُدُسِ لَا یَلْهُو وَ لَا یَتَغَیَّرُ وَ لَا یَلْعَبُ وَ بِرُوحِ الْقُدُسِ عَلِمُوا یَا جَابِرُ مَا دُونَ الْعَرْشِ إِلَی مَا تَحْتَ الثَّرَی»[۲۸].[۲۹]
- امام صادق(ع) فرمودند: «فِی الْأَنْبِیَاءِ وَ الْأَوْصِیَاءِ خَمْسَةُ أَرْوَاحٍ رُوحُ الْبَدَنِ وَ رُوحُ الْقُدُسِ وَ رُوحُ الْقُوَّةِ وَ رُوحُ الشَّهْوَةِ وَ رُوحُ الْإِیمَانِ وَ فِی الْمُؤْمِنِینَ أَرْبَعَةُ أَرْوَاحٍ أَفْقَدُهَا رُوحُ الْقُدُسِ وَ رُوحُ الْبَدَنِ وَ رُوحُ الشَّهْوَةِ وَ رُوحُ الْإِیمَانِ وَ فِی الْکُفَّارِ ثَلَاثَةُ أَرْوَاحٍ رُوحُ الْبَدَنِ وَ رُوحُ الْقُوَّةِ وَ رُوحُ الشَّهْوَةِ ثُمَّ قَالَ رُوحُ الْإِیمَانِ یُلَازِمُ الْجَسَدَ مَا لَمْ یَعْمَلْ بِکَبِیرَةٍ فَإِذَا عَمِلَ بِکَبِیرَةٍ فَارَقَهُ الرُّوحُ وَ رُوحُ الْقُدُسِ مَنْ سَکَنَ فِیهِ فَإِنَّهُ لَا یَعْمَلُ بِکَبِیرَةٍ أَبَداً»[۳۰].[۳۱]
ویژگی روح القدس در روایات
ویژگیهای روح القدس و برخی از نکاتی که میتوان از این روایات برداشت کرد عبارتاند از:
- اهل بیت(ع) به سبب زندگی عادی نمیخواهند همواره از روح القدس و بُعد عالی روحشان استفاده کنند بلکه هنگامی که لازم باشد به آن اشراف پیدا کنند، آن را به کار گرفته و از آن استفاده میکنند و این حقیقت مشترک است بین ایشان و رسول خدا(ص) است.
- در تفاوت روح الایمان و روح القدس که در روایات بدان اشاره شده بود گفته شده است: روح ایمان تا هنگامی که گناه کبیره انجام ندهد با بدن ملازم است و زمانی که گناه کبیرهای انجام داد، از بدن مفارقت "غیبت" میکند، اما کسی که روح القدس در او قرار گیرد هرگز گناه کبیره انجام نمیدهد[۳۲].
- برخی از روایات دلالت دارد امام وقتی به امامت میرسد حامل روح القدس میشود ولی از برخی دیگر استفاده میشود پیش از امامت هم دارای چنین "روحی" است مانند روایت فرستاده شدن امیرالمؤمنین(ع) به یمن.
- این روح همواره همراه امام هست و از او غایب نمیشود، زیرا تعبیر به عدم غفلت و عدم سهو و نسیان که در روایات ذکر شده بود را امام به واسطۀ آن پیدا میکند[۳۳].
- در برخی از روایات آمده بود روح القدس بزرگتر از جبرئیل و میکائیل بوده و از جنس فرشتگان نیست زیرا با توجه به سوره قدر که روح به ملائکه عطف شده ثابت میگردد، روح القدس از ملائکه نیست زیرا عطف مقتضی مغایرات است.
- امامان(ع) بسیاری از علوم شگفتانگیز خود را از طریق روح القدس بهدست میآوردهاند[۳۴].
منابع
هاشمی، سید علی، قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه
بیابانی اسکوئی، محمد، امامت.
رضایی اصفهانی، محمد علی، تفسیر قرآن مهر.
غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی.
سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه.
غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمد رضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید.
نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی
بنیسعید لنگرودی، سید محمد جواد، شرب مدام در تبیین علم امام
حسینی، سید جواد، خبرهای غیبی در نهج البلاغه
تحریری، محمد باقر، جلوههای لاهوتی.
مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل.- مهدیفر، حسن، علوم اهل بیت ویژگیها ابعاد و مبادی آن.
- وکیلی، محمد حسن، علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)
- آشتیانی، سید جعفر، روح در قرآن و عهدین
شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن و روایات
شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن (فصل اول)؛- میرترابی حسینی، زهرةالسادات، علم لدنی در قرآن و حدیث
رستمی، محمد زمان، آلبویه، طاهره، علم امام.
نصیری، محمد حسین، گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات.- اقوام کرباسی، اکبر، مؤمن الطاق.
- عرفانی، محمد نظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین
- شیخزاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا
گنجی، حسین، امامشناسی.
شاکر، محمد تقی، قیومزاده، محمود، چیستی روحالقدس و آثار آن
حسینی، سید مجتبی، مقامات اولیاء
مجتبی تونهای، موعودنامه
پانویس
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۷۲.
- ↑ ر.ک: مکارم شیرازی، ناصر، وبگاه رسمی؛ هاشمی، سید علی، قلمرو علم امام از دیدگاه آیات روایات و اصحاب ائمه.
- ↑ «سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ تُسْأَلُونَ عَنِ الشَّيْءِ فَلَا يَكُونُ عِنْدَكُمْ عِلْمُهُ فَقَالَ رُبَّمَا كَانَ ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ كَيْفَ تَصْنَعُونَ قَالَ تَتَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ»؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۴۵۱.
- ↑ ر.ک: مکارم شیرازی، ناصر، وبگاه رسمی؛ تحریری، محمد باقر، جلوههای لاهوتی، ص ۲۱۰؛ سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۱ ـ ۱۴۴؛ شیخزاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص ۶۴ ـ ۶۵؛ نصیری، محمد حسین، گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات.
- ↑ «و بدینگونه ما روحی از امر خویش را به تو وحی کردیم؛ تو نمیدانستی کتاب و ایمان چیست ولی ما آن را نوری قرار دادیم که بدان از بندگان خویش هر که را بخواهیم راهنمایی میکنیم» سوره شوری، آیه ۵۲.
- ↑ «كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص يُخْبِرُهُ وَ يُسَدِّدُهُ وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدَهُ»؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۴۵۵.
- ↑ ر.ک: مکارم شیرازی، ناصر، وبگاه رسمی.
- ↑ «رُوحُ الْقُدُسِ لَا يَنَامُ وَ لَا يَغْفُلُ وَ لَا يَلْهُو وَ لَا يَسْهُو وَ الْأَرْبَعَةُ الْأَرْوَاحُ تَنَامُ وَ تَلْهُو وَ تَغْفُلُ وَ تَسْهُوَ وَ رُوحُ الْقُدُسِ ثَابِتٌ يَرَى بِهِ مَا فِي شَرْقِ الْأَرْضِ وَ غَرْبِهَا وَ بَرِّهَا وَ بَحْرِهَا قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ يَتَنَاوَلُ الْإِمَامُ مَا بِبَغْدَادَ بِيَدِهِ قَالَ نَعَمْ وَ مَا دُونَ الْعَرْشِ»؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۴۵۴.
- ↑ ر.ک: بیابانی اسکوئی، محمد، امامت، ص ۱۳۷ ـ ۱۴۰؛ مهدیفر، حسن، علوم اهل بیت ویژگیها ابعاد و مبادی آن، ص ۱۷۱؛ گنجی، حسین، امامشناسی، ج ۱، ص ۱۵۵.
- ↑ «و (سوم) پیشتازان پیشتاز آنانند که نزدیکان (به خداوند) اند» سوره واقعه، آیه ۱۰ ـ ۱۱.
- ↑ «فَالسَّابِقُونَ هُمْ رُسُلُ اللَّهِ ع وَ خَاصَّةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ جَعَلَ فِيهِمْ خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ أَيَّدَهُمْ بِرُوحِ الْقُدُسِ فَبِهِ عَرَفُوا الْأَشْيَاءَ»؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۷۱.
- ↑ ر.ک: سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۱ ـ ۱۴۴؛ مهدیفر، حسن، علوم اهل بیت ویژگیها ابعاد و مبادی آن، ص ۱۷۱.
- ↑ «و بدینگونه ما روحی از امر خویش را به تو وحی کردیم» سوره شوری، آیه ۵۲.
- ↑ «خَلْقٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص يُخْبِرُهُ وَ يُسَدِّدُهُ وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ»؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۷۳.
- ↑ ر.ک: سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۱ ـ ۱۴۴؛ حسینی، سید مجتبی، مقامات اولیاء، ص ۳۶؛ رستمی، محمد زمان، آلبویه، طاهره، علم امام؛ مهدیفر، حسن، علوم اهل بیت ویژگیها ابعاد و مبادی آن، ص ۱۷۱.
- ↑ سورۀ شوری، آیۀ ۵۲
- ↑ «سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْعِلْمِ أَ هُو عِلْمٌ يَتَعَلَّمُهُ الْعَالِمُ مِنْ أَفْوَاهِ الرِّجَالِ أَمْ فِي الْكِتَابِ عِنْدَكُمْ تَقْرَءُونَهُ فَتَعْلَمُونَ مِنْهُ قَالَ الْأَمْرُ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَ أَوْجَبُ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِيمانُ ثُمَّ قَالَ أَيَّ شَيْءٍ يَقُولُ أَصْحَابُكُمْ فِي هَذِهِ الْآيَةِ أَ يُقِرُّونَ أَنَّهُ كَانَ فِي حَالٍ لَا يَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَ لَا الْإِيمَانُ فَقُلْتُ لَا أَدْرِي جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا يَقُولُونَ فَقَالَ لِي بَلَى قَدْ كَانَ فِي حَالٍ لَا يَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَ لَا الْإِيمَانُ حَتَّى بَعَثَ اللَّهُ تَعَالَى الرُّوحَ الَّتِي ذُكِرَ فِي الْكِتَابِ فَلَمَّا أَوْحَاهَا إِلَيْهِ عَلَّمَ بِهَا الْعِلْمَ وَ الْفَهْمَ وَ هِيَ الرُّوحُ الَّتِي يُعْطِيهَا اللَّهُ تَعَالَى مَنْ شَاءَ فَإِذَا أَعْطَاهَا عَبْداً عَلَّمَهُ الْفَهْمَ»؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ١، ص ٢٧٣، ح ۵.
- ↑ ر.ک: غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمد رضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید، ص ۴۳؛ شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن و روایات، ص ۱۹؛ عرفانی، محمد نظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص ۱۹۲؛ رستمی، محمد زمان، آلبویه، طاهره، علم امام؛ میرترابی حسینی، زهرةالسادات، علم لدنی در قرآن و حدیث، ص ۷۴.
- ↑ «سَأَلْتُهُ عَنْ عِلْمِ الْإِمَامِ بِمَا فِي أَقْطَارِ الْأَرْضِ وَ هُوَ فِي بَيْتِهِ مُرْخًى عَلَيْهِ سِتْرُهُ فَقَالَ يَا مُفَضَّلُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى جَعَلَ فِي النَّبِيِّ ص خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ الْحَيَاةِ فَبِهِ دَبَّ وَ دَرَجَ وَ رُوحَ الْقُوَّةِ فَبِهِ نَهَضَ وَ جَاهَدَ وَ رُوحَ الشَّهْوَةِ فَبِهِ أَكَلَ وَ شَرِبَ وَ أَتَى النِّسَاءَ مِنَ الْحَلَالِ وَ رُوحَ الْإِيمَانِ فَبِهِ آمَنَ وَ عَدَلَ- وَ رُوحَ الْقُدُسِ فَبِهِ حَمَلَ النُّبُوَّةَ فَإِذَا قُبِضَ النَّبِيُّ ص انْتَقَلَ رُوحُ الْقُدُسِ «۱» فَصَارَ إِلَى الْإِمَامِ وَ رُوحُ الْقُدُسِ لَا يَنَامُ وَ لَا يَغْفُلُ وَ لَا يَلْهُو وَ لَا يَزْهُو وَ الْأَرْبَعَةُ الْأَرْوَاحِ تَنَامُ وَ تَغْفُلُ وَ تَزْهُو وَ تَلْهُو وَ رُوحُ الْقُدُسِ كَانَ يَرَى بِهِ»؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۷۲.
- ↑ ر.ک: رستمی، محمد زمان، آلبویه، طاهره، علم امام؛ بیابانی اسکوئی، محمد، امامت، ص ۱۳۷ ـ ۱۴۰.
- ↑ «عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ النَّاس يَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص وَجَّهَ عَلِيّاً ع إِلَى الْيَمَنِ لِيَقْضِيَ بَيْنَهُمْ فَقَالَ عَلِيٌّ فَمَا وَرَدَتْ عَلَيَّ قَضِيَّةٌ إِلَّا حَكَمْتُ فِيهَا بِحُكْمِ اللَّهِ وَ حُكْمِ رَسُولِهِ ص فَقَالَ صَدَقُوا قُلْتُ وَ كَيْفَ ذَاكَ وَ لَمْ يَكُنْ أُنْزِلَ الْقُرْآنُ كُلُّهُ وَ قَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص غَائِباً عَنْهُ فَقَالَ تَتَلَقَّاهُ بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ»؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۴۵۲.
- ↑ ر.ک: بیابانی اسکوئی، محمد، امامت، ص ۱۳۷ ـ ۱۴۰؛ غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی.
- ↑ «قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فَبِمَا تَحْكُمُونَ إِذَا حَكَمْتُمْ فَقَالَ بِحُكْمِ اللَّهِ وَ حُكْمِ دَاوُدَ وَ حُكْمِ مُحَمَّدٍ ص فَإِذَا وَرَدَ عَلَيْنَا مَا لَيْسَ فِي كِتَابِ عَلِيٍّ ع تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ وَ أَلْهَمَنَا اللَّهُ إِلْهَاما»؛ مجلسی، محمد باقر، ج ۲۵، ص ۵۶.
- ↑ ر.ک: رستمی، محمد زمان، آلبویه، طاهره، علم امام.
- ↑ «وَ هُوَ خَاصٌّ لِرَسُولِ اللَّهِ ص وَ الْأَئِمَّةِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ»؛ مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۲۰، ص ۴۷.
- ↑ نهج البلاغه، خ ۱۹۲.
- ↑ ر.ک: گنجی، حسین، امامشناسی، ج ۱، ص ۱۵۵.
- ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ج ۱، ص ۴۵۴، ح ۱۲.
- ↑ ر.ک: تحریری، محمد باقر، جلوههای لاهوتی، ص ۲۱۰؛ رستمی، محمد زمان، آلبویه، طاهره، علم امام؛ بیابانی اسکوئی، محمد، امامت، ص ۱۳۷ ـ ۱۴۰؛ مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل.
- ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۴۴۷.
- ↑ ر.ک: تحریری، محمد باقر، جلوههای لاهوتی، ص ۲۱۰؛ شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن و روایات، ص ۱۹.
- ↑ ر.ک: تحریری، محمد باقر، جلوههای لاهوتی، ص ۲۱۰.
- ↑ ر.ک: بیابانی اسکوئی، محمد، امامت، ص ۱۳۷ ـ ۱۴۰؛ غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی.
- ↑ ر.ک: شیخزاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص ۶۴ ـ ۶۵.