دعا برای فرج
دعا برای فرج امام زمان(ع) یکی از وظایف شیعیان در عصر غیبت است که در روایات بسیاری مورد تاکید قرار گرفته است مانند: «وَ أَکْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِیلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِکَ فَرَجُکُمْ». این نوع از دعا آثار فراوانی به دنبال دارد مانند نجات انسان از فتنههای آخرالزمان؛ انس با مسأله ظهور و فرج امام عصر(ع)؛ آمادگی روحی برای درک ظهور و... .
مقدمه
دعا برای فرج امام زمان(ع) نه تنها منافاتی با حکمتهای غیبت ندارد، بلکه خود میتواند از زمره همین حکمتها به شمار آید. دعا برای فرج امام زمان(ع) بهعنوان یک وظیفه و تکلیف در عصر غیبت، در روایات بسیاری مورد تأکید قرار گرفته است. پیامبر اکرم(ص) و برخی از امامان بزرگوار(ع)، به چنین دعا کردنی امر فرمودهاند و حضرت ولی عصر(ع) نیز نه تنها شیعیان خود را به دعا کردن برای تعجیل فرج فرمان دادهاند، بلکه کثرت دعا را از آنان خواستهاند[۱].
به راستی وقتی امام زمان(ع) میفرماید: "برای نزدیک شدن فرج بسیار دعا کنید". آیا میتوان آن را بیخاصیت خواند؟ در تعبیر زیبایی از ناحیه امام زمان(ع) که در ذیل فرمان برای تعجیل فرج وارد شده، کثرت دعا بهخودیِ خود فرج و گشایش شیعیان به شمار آمده است: «وَ أَکْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِیلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِکَ فَرَجُکُمْ».
این فرمان نشان میدهد که خواستههای شیعه چشمانتظار فرج، در سایه "دعا برای فرج" قابل دسترسی است. آنچه را که او در پی ظهور امام زمان(ع) میتواند بیابد، توسط دعاهای خویش نیز میتواند به دست آورد. به عبارت دیگر امنیت، ایمان، رشد اندیشه، آرامش روحی، کمالات معنوی و بهرههای بیپایان دوران پس از ظهور را به عنایت الهی میتواند در همین دوره غیبت با اتکا به "دعا برای ظهور" کسب نماید و این امر با توجه به قدرت و مشیت خداوند قابل انکار نیست؛ زیرا او خود فرمود: ﴿قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلا دُعَاؤُكُمْ﴾[۲]؛ بگو اگر دعای شما نباشد، پروردگار من به شما عنایتی نمیفرماید.
با توجه به دلالت همین آیه شریفه است که میتوان گفت: عنایت و رحمت و فضل خداوند که نامحدود و بیانتها نیز میتواند باشد، به مدد دعا و خواستن از او دستیافتنی است؛ اگرچه دوران غیبت حضرت مهدی(ع) باشد[۳].
دعا برای فرج و نجات از هلاکت
در برخی روایات، دعا برای فرج وسیلهای برای نجات از هلاکت به شمار آمده است، چنانکه امام حسن عسکری(ع) میفرماید: به خدا فرزندم مهدی را غیبتی است که در آن هیچکس از هلاکت نجات نمییابد، مگر کسی که خدای عزّ و جلّ او را بر اعتقاد نسبت به امامتش ثابتقدم بدارد و او را نسبت به دعا برای تعجیل فرجش توفیق عنایت فرماید[۴].
بیتردید شرایط سخت دوران غیبت بهگونهای است که جز با اعتقاد محکم نسبت به امامت امام مهدی (ع) نمیتوان بر اطاعت و تبعیت او باقی ماند و جز با دعا برای نزدیکی فرج نمیتوان روح امید را در دل زنده نگه داشت و در برابر دشواریهای غیبت مقاومت نمود.
از دیدگاه قرآن و روایات دعا، پشتوانهای برای زندگی و عاملی برای حرکت و پویایی در مسیر خواستههای الهی و وسیلهای برای همجهت ساختن نیازها و خواستههای بشری با اراده و مشیت خداوند است. با چنین نگرشی، دعا برای فرج، خود نوعی تلاش در راستای موانع ظهور به شمار میرود و دعاکننده منتظر با شناختی که از حکمتهای غیبت دارد، به نوعی خودش را در مسیر از بین بردن عوامل طولانی شدن آن، به تکاپو وا میدارد[۵].
دعا برای فرج و آمادگی برای ظهور
دعاکننده برای فرج چون میداند که یکی از عوامل غیبت آماده نبودن شرایط برای حکومت جهانی آن بزرگوار است، میکوشد تا در حد توان خویش در ایجاد چنین زمینهای مؤثر باشد و زمانی که تحقق آن را از عهده خویش و امثال خویش خارج مییابد، به رحمت واسعه خداوند امیدوار میماند.
و چنین است عکس العمل او در برابر خوف امام زمان(ع)، از کشته شدن که بهعنوان عملی دیگر در پیدایش و استمرار غیبت به شمار میآید. دعاکننده برای فرج تا آنجا که میتواند با شناساندن امام زمان(ع) و ایجاد محبوبیت نسبت به او و برانگیزاندن شوق نسبت به قیام و جلوههای ظهور آن بزرگوار در بین مردم میکوشد تا به میزان توانایی خود این عامل را کم تأثیر سازد؛ چنانکه نسبت به هرعامل دیگر نیز چنین جهتگیری و تلاشی در مورد او صادق است و این خود والاترین و تعیینکنندهترین خاصیت برای دعا فرج است. تأثیر دعا در تغییر دادن تقدیرات و قضای الهی غیرقابلانکار است، چنانکه در روایات پیامبر اکرم(ص) آمده است: زیاد دعا کن؛ زیرا دعا قضای الهی را باز میگرداند[۶]. دعا بلای الهی را برمیگرداند[۷]. تقدیر الهی را چیزی جز دعا تغییر نمیدهد[۸].
با توجه به چنین روایاتی، شیعه منتظر در عین تسلیم به خواست خدا، با دعای خویش نسبت به تعجیل فرج، از آفریدگار خویش میخواهد که در تقدیر و قضای خویش نسبت به ظهور آن عدالت موعود تغییری ایجاد فرماید و به لطف و عنایت خود بلای غیبت امام زمان(ع)، را مرتفع گرداند[۹].[۱۰]
آثار دعا برای فرج
کثرت دعا برای فرج امام عصر(ع)، حداقل این آثار را دارد:
- زدودن غفلت و بیتوجهی نسبت به ظهور امام(ع)؛
- دور ماندن از آثار و عواقب این بیتوجهی و غفلت؛
- انس با مسأله ظهور و فرج امام عصر(ع)؛
- انس و عادت نسبت به ذکر و یاد خود آن حضرت و برخورداری از آثار و برکات آن؛
- آمادگی روحی برای درک ظهور؛
- زیاد شدن علاقه و محبت انسان به مولا و امام زمانش؛
- آمادگی برای گام برداشتن عملی در راه بندگی حضرت حق و تقرب به سوی او و ولی اعظم او[۱۱].
دعاهای مرتبط با امام زمان (ع)
در رابطه با امام زمان(ع)، دعاها و زیارتهای فراوانی نقل شده که در کتب ادعیه موجود است و در کتابی به نام صحیفه مهدیه نیز گرد آمده است. به بعضی از این دعاها و زیارتها اشاره میشود:
- دعای ندبه: مهمترین دعاها در عصر غیبت، دعای ندبه است که سفارش فراوانی به خواندن آن شده است. صدرالاسلام همدانی در کتاب تکالیف الأنام میگوید: از خواص دعای ندبه این است که اگر در جایی با حضور قلب و اخلاص تمام و توجه به مضامین عالی آن خوانده شود، عنایت و توجه امام زمان(ع) را به آن مکان جلب میکند، بلکه آن حضرت در آنجا حضور مییابد، چنانکه در بعضی جاها اتفاق افتاده است[۱۲]. علامه مجلسی نیز در کتاب زاد المعاد با سند معتبر از امام صادق(ع) نقل میکند: قرائت دعای ندبه در اعیاد چهارگانه: روز جمعه، عید فطر، عید قربان و عید غدیر مستحب است[۱۳].
- دعا برای ظهور امام زمان در روز جمعه: شیخ طوسی آن را در مصباح المتهجد نقل کرده است: «اللَّهُمَّ اجْعَلْ صَلَاتَكَ وَ صَلَاةَ مَلَائِكَتِكَ وَ رُسُلِكَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد» یا بگوید: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ »[۱۴].
- صلوات ضرّاب اصفهانی؛ «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ، وَ خَاتَمِ النَّبِيِّين... اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلَى وَلِيِّكَ الْمُحْيِي سُنَّتَكَ الْقَائِمِ بِأَمْرِك....» این دعا در چند کتاب از کتابهای معتبر و با سندهای معتبر روایت شده است و همیشه میتوان آن را خواند[۱۵].
- صلوات بر امام زمان: « اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى وَلِيِّكَ وَ ابْنِ أَوْلِيَائِكَ الَّذِينَ فَرَضْتَ طَاعَتَهُم... اللَّهُمَّ انْتَصِرْ بِهِ لِدِينِكَ وَ انْصُرْ بِهِ أَوْلِيَاءَكَ وَ أَوْلِيَاءَهُ...»[۱۶].
- دعای فرج الهی عظم البلاء: مرحوم کفعمی در کتاب البلد الامین دعایی را بر حضرت امام زمان(ع) نقل میکند که آن حضرت این دعا را به مردی زندانی یاد داد و بعد از خواندن، او از زندان آزاد شد: « اللَّهُمَّ عَظُمَ الْبَلَاءُ وَ بَرِحَ الْخَفَاءُ وَ انْكَشَفَ الْغِطَاءُ وَ انْقَطَعَ الرَّجَاءُ...»[۱۷].
- دعای افتتاح: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَفْتَتِحُ الثَّنَاءَ بِحَمْدِكَ وَ أَنْتَ مُسَدِّدٌ لِلصَّوَابِ بِمَنِّك...» علامه مجلسی میگوید: با سند معتبر روایت شده که امام عصر(ع) خطاب به شیعیان فرمود: این دعا را در تمام شبهای ماه مبارک رمضان بخوانید؛ زیرا فرشتگان به آن گوش فرا میدهند و برای خواننده این دعا، طلب بخشش میکنند[۱۸].
- حضرت صادق(ع) در روایتی به یکی از اصحابش فرمود: در زمان غیبت، دعای غریق بخوانید. راوی پرسید: دعای غریق چگونه است؟ حضرت فرمود: اینچنین است: «يَا اللَّهُ يَا رَحْمَانُ يَا رَحِيمُ يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِك»[۱۹].
- زراره از امام صادق(ع) پرسید: اگر من زمان غیبت امام زمان(ع) را درک کردم و در آن زمان واقع شدم، چه کاری انجام دهم؟ حضرت فرمود: ای زراره! اگر این زمان را درک کردی، پیوسته این دعا را بخوان: خدایا! خودت را به من بشناسان، چون اگر خویش را به من نشناسانی پیامبرت را نمیشناسم. خدایا! فرستادهات را به من بشناسان، چون اگر او را به من نشناسانی، حجتت را نمیشناسم، خدایا! حجت خود را به من بشناسان وگرنه گمراه خواهم شد و از دینم منحرف میگردم[۲۰]
- دعای عهد: « اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ وَ رَبَّ الْكُرْسِيِّ الرَّفِيع...»؛ امام صادق(ع) در مورد این دعا میفرماید: هرکس چهل صبح این دعا را بخواند از یاوران حضرت قائم(ع) خواهد بود و اگر پیش از ظهور آن حضرت بمیرد، خداوند او را از قبر بیرون میآورد تا در خدمت آن حضرت باشد و حقتعالی به هرکلمه از این دعا هزار حسنه به او عطا میکند و هزار گناه او را میبخشد [۲۱].
- زیارت آل یاسین: که دارای مضمون عالی و محتوای ارزندهای است. این زیارت مورد تأکید امام زمان(ع) است و خود میفرماید: هرگاه خواستید توجه کنید به وسیله ما به سوی خداوند و به سوی ما- چنانکه خدای تعالی فرموده است- چنین بگویید: الگو:متنن حدیث.
- دعای فرج: « اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّك...»؛ شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان این دعا را در اعمال شب ۲۳ ماه مبارک رمضان ذکر کرده است.
- دعای «اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا تَوْفِيقَ الطَّاعَةِ وَ بُعْدَ الْمَعْصِيَةِ ...»؛ این دعا در مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی آمده است[۲۲].[۲۳]
پرسشهای وابسته
منابع
پانویس
- ↑ «أَكْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِيلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِكَ فَرَجُكُم»؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۴۸۵.
- ↑ سوره نمل، ۴۶.
- ↑ تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۳۲۴-۳۲۶.
- ↑ «وَ اللَّهِ لَيَغِيبَنَّ غَيْبَةً لَا يَنْجُو فِيهَا مِنَ الْهَلَكَةِ إِلَّا مَنْ ثَبَّتَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى الْقَوْلِ بِإِمَامَتِهِ وَ وَفَّقَهُ فِيهَا لِلدُّعَاءِ بِتَعْجِيلِ فَرَجِه»؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۲، ص۳۸۴.
- ↑ تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۳۲۴-۳۲۶.
- ↑ نهج الفصاحة، ص۸۴، حدیث ۴۴۶.
- ↑ نهج الفصاحة، ص۳۳۲، حدیث ۱۵۹۰.
- ↑ نهج الفصاحة، ص۱۲۴، حدیث ۶۲۴.
- ↑ نشریه موعود، شماره ۱۴، ص۵۸.
- ↑ تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۳۲۴-۳۲۶.
- ↑ تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۳۲۴-۳۲۶.
- ↑ الیف الأنام فی غیبة الامام، ص ۱۹۷
- ↑ زاد المعاد، ص ۴۹۱
- ↑ مصباح المتهجد، ص ۲۸۴.
- ↑ مصباح المتهجد، ص ۴۰۶؛ البلد الامین، ص ۱۲۰؛ دلائل الامامة، ص ۵۴۹.
- ↑ مصباح المتهجد، ص ۴۰۵.
- ↑ البلد الامین، ص ۶۰۷؛ مزار شهید، ص ۲۳۱.
- ↑ زاد المعاد، ص ۱۱۰؛ مصباح المتهجد، ص ۵۷۷.
- ↑ برای مطالعه بیشتر ر. ک: اثبات الهداة، ج ۳، ص ۴۷۵، ح ۶؛ مهج الدعوات، ص ۳۹۶.
- ↑ «ِ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِيَّكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي رَسُولَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي رَسُولَكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دِينِي »؛ بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۱۴۶، ح ۷۰؛ جمال الاسبوع، ص ۳۱۴.
- ↑ مفاتیح الجنان، ص ۱۰۶۱؛ زاد المعاد، ص ۴۸۸؛ البلد الامین، ص ۱۲۴.
- ↑ ر.ک: مکیال المکارم در فوائد دعا برای حضرت قائم(ع)، سید محمد تقی موسوی اصفهانی، ج ۲.
- ↑ مهدویت پیش از ظهور، ص ۲۲۵، ۲۲۸.