ابی بن کعب
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. ابی بن کعب از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ابی بن کعب در قرآن - ابی بن کعب در تاریخ اسلامی- ابی بن کعب در علوم قرآنی - ابی بن کعب در تراجم و رجال - پرسش مرتبط ندارد| ابی بن کعب | |
|---|---|
 آرامگاه ابی بن کعب در قبرستان باب الصغیر شام | |
| نام کامل | ابومنذر ابیّ بن کعب بن قیس بن عبید انصاری |
| جنسیت | مرد |
| کنیه | |
| لقب | |
| از قبیله | خزرج |
| از تیره | بنینجار |
| پسر | |
| دختر | ام عمرو بنت ابی بن کعب |
| محل زندگی | بصره |
| درگذشت | سال ۳۵ هجری |
| محل آرامگاه | باب الصغیر شام |
| از اصحاب | |
| حضور در جنگ | |
| فعالیتهای او | |
| علت شهرت | از کاتبان وحی |
| مشخصات حدیثی | |
| راویان از او |
|
آشنایی اجمالی
ابیّ بن کعب بن قیس بن عبید انصاری خزرجی، با کنیه ابوالمنذر، منسوب به بنی نجار از قبیله بزرگ خزرج و از کاتبان وحی، از اصحاب پیامبر(ص) بود[۱]. وی در علم تفسیر، فقه و حدیث سرآمد بود و از فقیهان اصحاب به شمار میرفت[۲]. اُبَیّ از آن حضرت و امام علی(ع) روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان انس بن مالک، جابر عبدی، حسن بصری، سعید بن مسیب، طفیل بن ابی بن کعب، عبدالله بن عباس، عبدالرحمن بن ابی لیلی و ابوهریرة میباشند[۳].
درباره شخصیت اُبَیّ، میان علما و رجالنویسان اختلاف است: برخی چون علامه مجلسی در کتاب الوجیزه وی را راویی مجهول دانستهاند[۴]. در مقابل، بزرگانی چون علامه حلی، ابن داوود و مامقانی بر وثاقت وی تأکید کردهاند[۵]. علامه کاشف الغطا نوشته است: وی صحابی جلیل، سرور قاریان، کاتب وحی، ممدوح نزد اصحاب ما و از مخلصین موالی اهل بیت(ع) بود[۶]. سید مرتضی و سید محسن امین نیز او را از شیعیان امیرمؤمنان(ع) معرفی کردهاند[۷]. همچنین بنابر حدیثی از امام صادق(ع) نقل شده که فرمود: ما به قرائت اُبَیّ قرائت میکنیم[۸]. طبق روایتی که شیخ مفید نقل میکند، گویا اُبَیّ پس از به خلافت رسیدن ابوبکر در مسجد پیامبر(ص) با صدای بلند به مخالفت پرداخته است[۹] و طبرسی نیز در احتجاج روایت کرده که وی به ابوبکر اعتراض نموده و خلافت را حق غیر او دانسته است[۱۰].
تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست، ولی به تصریح ابن حجر و مورخانی چون ابن سعد و واقدی وی اندکی پیش از کشته شدن عثمان به سال ۳۰ یا ۳۲ درگذشته است[۱۱]؛ کتاب فضایل قرآن نیز از آثار اوست[۱۲].[۱۳]
جستارهای وابسته
- خزرج (قبیله)
- بنینجار (قبیله)
- عبدالله بن ابی بن کعب (فرزند)
- طفیل بن ابی بن کعب (فرزند)
- محمد بن ابی بن کعب (فرزند)
- ام عمرو بنت ابی بن کعب (فرزند)
منابع
پانویس
- ↑ رجال الطوسی، ص۲۲، ش۱۵.
- ↑ الاستیعاب، ج۱، ص۶۶؛ الغدیر، ج۳، ص۳۳۲.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۲، ص۲۶۳ - ۲۶۴.
- ↑ الوجیزة فی الرجال، ص۱۶، ش۶۰.
- ↑ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۲، ش۲؛ ابن داوود، الرجال، ص۲۱، ش۴۸.
- ↑ علامه کاشف الغطا نوشته است: "الصحابی الجلیل. کان سید القراء، و کاتباً للوحی. شهد بدراً و العقبة و بایع لرسول الله(ص). ممدوحاً و مثنی علیه عند أصحابنا، و کان رحمه الله تعالی من المخلصین الموالین لأهل البیت(ع)" أصل الشیعة و أصولها، ص۳۲۳.
- ↑ تأسیس الشیعه ۳۲۲؛ اعیان الشیعه ۲/ ۴۵۴.
- ↑ «أَمَّا نَحْنُ، فَنَقْرَأُ عَلی قِرَاءَةِ أُبَیٍّ» الکافی، ج۲، ص۶۳۴، ح۲۷؛ الکافی ۴۴۵/ ۴ و الدرجات الرفیعه ۳۲۳.
- ↑ «أَلَا هَلَکَ أَهْلُ الْعُقْدَةِ وَ اللَّهِ مَا آسَی عَلَیْهِمْ إِنَّمَا آسَی عَلَی مَنْ یُضِلُّونَ مِنَ النَّاسِ فَقِیلَ لَهُ یَا صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ مَنْ هَؤُلَاءِ أَهْلُ الْعُقْدَةِ وَ مَا عُقْدَتُهُمْ فَقَالَ قَوْمٌ تَعَاقَدُوا بَیْنَهُمْ إِنْ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ لَمْ یُوَرِّثُوا أَحَداً مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ لَا وَلَّوْهُمْ مَقَامَهُ أَمَا وَ اللَّهِ لَئِنْ عِشْتُ إِلَی یَوْمِ الْجُمُعَةِ لَأَقُومَنَّ فِیهِمْ مَقَاماً أُبَیِّنُ بِهِ لِلنَّاسِ أَمْرَهُمْ قَالَ فَمَا أَتَتْ عَلَیْهِ الْجُمُعَةُ» الفصول المختارة، ص۹۰؛ و نیز ر.ک: تقریب المعارف، ص۲۶۲.
- ↑ «یَا أَبَا بَکْرٍ لَا تَجْحَدْ حَقّاً جَعَلَهُ اللَّهُ لِغَیْرِکَ وَ لَا تَکُنْ أَوَّلَ مَنْ عَصَی رَسُولَ اللَّهِ(ص) فِی وَصِیِّهِ وَ صَفِیِّهِ وَ صَدَفَ عَنْ أَمْرِهِ- ارْدُدِ الْحَقَّ إِلَی أَهْلِهِ تَسْلَمْ وَ لَا تَتَمَادَ فِی غَیِّکَ فَتَنْدَمَ وَ بَادِرِ الْإِنَابَةَ یَخِفَّ وِزْرُکَ وَ لَا تُخَصِّصْ بِهَذَا الْأَمْرِ الَّذِی لَمْ یَجْعَلْهُ اللَّهُ لَکَ نَفْسَکَ فَتَلْقَی وَبَالَ عَمَلِکَ فَعَنْ قَلِیلٍ تُفَارِقُ مَا أَنْتَ فِیهِ وَ تَصِیرُ إِلَی رَبِّکَ فَیَسْأَلُکَ عَمَّا جَنَیْتَ...» الإحتجاج، ج۱، ص۷۸.
- ↑ ر.ک: الإصابة، ج۱، ص۱۸۰، ش۳۲؛ الطبقات الکبری، ج۳، ص۵۰۲؛ الثقات، ج۳، ص۵؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۷۱، ش۲۸۳ و ص۱۸۸؛ تاریخ خلیفة بن خیاط، ص۱۲۳؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۲۳۶.
- ↑ فهرست ابن ندیم ۳۹ و تأسیس الشیعه ۳۱۹.
- ↑ عزیزی، رستگار، بیات، راویان مشترک ج۲، ص ۱۲.
ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۲۳-۳۰.