جابر بن عبدالله انصاری
(تغییرمسیر از جابر بن عبدالله بن عمرو)
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. جابر بن عبدالله انصاری از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: جابر بن عبدالله انصاری در قرآن - جابر بن عبدالله انصاری در تاریخ اسلامی - جابر بن عبدالله انصاری در معارف و سیره حسینی - جابر بن عبدالله انصاری در علوم قرآنی - جابر بن عبدالله انصاری در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردجابر بن عبدالله انصاری یکی از بزرگان صحابه پیامبر اسلام(ص) است، وی در عقبه دوم به همراه پدر اسلام آورد. پدر او در جنگ احد به شهادت رسید و جابر با کرامت پیامبر(ص)، بدهیهای او را پرداخت کرد. بعد از نزول آیه اطاعت، جابر مأمور رساندن سلام پیامبر اسلام(ص) به امام باقر(ع) شد. جابر راوی حدیث لوح حضرت فاطمه (س) است. او علاقه زیادی به امیرالمؤمنین(ع) و فرزندان آن حضرت داشت و از ایشان به عنوان اولین زائر قبر حسینی یاد میشود. این صحابی بزرگوار سرانجام در سن ۹۴ سالگی در مدینه وفات کرد.
| جابر بن عبدالله انصاری | |
|---|---|
 قبرستان بقیع | |
| نام کامل | جابر بن عبدالله بن عمرو بن حرام انصاری |
| جنسیت | مرد |
| کنیه |
|
| از قبیله | ازد |
| از تیره | خزرج، بنیسلمه |
| پدر | عبدالله بن عمرو خزرجی سلمی |
| مادر | نسیبه بنت عقبة بن عدی |
| همسر | سهیمه |
| پسر | عبدالله، عبدالرحمان، محمد، محمود، حمید |
| دختر | میمونه، ام حبیب |
| خویشاوندان |
|
| تاریخ تولد | ۱۵ یا ۱۶ سال پیش از هجرت |
| درگذشت | ۷۸ هجری، مدینه |
| طول عمر | ۹۴ سال |
| محل آرامگاه | قبرستان بقیع |
| از اصحاب | |
| از طبقه | انصار |
| حضور در جنگ | حمراء الاسد، خیبر، تبوک، ذات الرقاع، بنیمصطلق، صفین |
| فعالیتهای او | شرکت در بیعت عقبه دوم |
| علت شهرت | اولین زائر امام حسین در اولین اربعین حسینی |
| مشخصات حدیثی | |
| راوی از | پیامبر خاتم، امام علی |
| روایات مشهور | حدیث لوح، حدیث ثقلین، حدیث مؤاخات، غدیر خم |
آشنایی اجمالی
جابر بن عبدالله بن عمرو بن حرام بن ثعلبة بن حرام بن کعب بن غنم بن کعب بن سلمة انصاری، معروف به جابر بن عبدالله انصاری[۱]، از فقهاء، مفسران و از اصحاب پیامبر(ص)، امام علی(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) به شمار میآید[۲]. وی از اصفیای یاران امیرمؤمنان(ع) و از شرطة الخمیس بود[۳]. او علاوه بر پیامبر(ص) و حضرت فاطمه(س)، از آن شش بزرگوار و امام صادق(ع) روایت کرده است[۴]. جابر افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون سلمان فارسی، حذیفة بن یمان، انس بن مالک و شعبی[۵] حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان جابر بن یزید[۶]، عبدالله بن عقیل، محمد بن المنکدر و ابوحمزه ثمالی میباشند.
در جلالت و وثاقت جابر تردیدی نیست و بزرگانی چون علامه حلی، ابن داود، علامه مجلسی و آیتالله خویی بر وثاقت وی تأکید کردهاند. علامه مجلسی نوشته است: جابر فردی موثق بود و جلالتش برتر از نیاز به بیان است[۷]. امام صادق(ع) نیز روایاتی را نقل کرده که ایشان جابر را ستوده است. همچنین بنابر حدیثی از امام باقر(ع) نقل شده که فرمود: جابر از رسول خدا حدیث کرد و هرگز دروغگو شمرده نشد[۸]. طبق روایتی که نقل شده، گویا پیامبر اکرم(ص) ادراک محضر امام باقر(ع) را به وی بشارت داده بود[۹] و او نخستین کسی بود که در روز اربعین به زیارت امام حسین(ع) شتافت[۱۰].
تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست و اختلافاتی درباره آن وجود دارد، ولی به تصریح بیشتر ارباب سیر و صاحبان رجال وی به سال ۷۸ در ۹۴ سالگی درگذشته است[۱۱].
جستارهای وابسته
- ازد (قبیله)
- خزرج (قبیله)
- بنیسلمه (قبیله)
- عبدالله بن عمرو بن حرام (پدر)
- نسیبه بنت عقبة بن عدی (مادر)
- سهیمه (همسر)
- عبدالله بن جابر (فرزند)
- عبدالرحمن بن جابر (فرزند)
- محمد بن جابر (فرزند)
- محمود بن جابر (فرزند)
- حمید بن جابر (فرزند)
- میمونه بنت جابر (فرزند)
- امحبیب بنت جابر (فرزند)
- براء بن معرور (دایی)
- جد بن قیس (دایی)
- هند بنت عمرو (عمه)
- عمرو بن جموح (شوهر عمه)
- دانش تفسیر قرآن
- مفسران اهل سنت
منابع
پانویس
- ↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۲، ۳، ۴، ۷، ۸ و ۹؛ رجال الکشی (إختیار معرفة الرجال)، ص۴۰؛ رجال الطوس ص۳۱، (ش ۱۳۴)، ص۵۹، (ش ۴۹۸)، ص۹۳، (ش ۹۲۱)، ص۹۹، (ش ۹۶۴)، ص۱۱۱، (ش ۱۰۸۷) و ص۱۲۹، (ش ۱۳۱۱)؛ الرجال (ابن داود)، ص۷۹، ش۲۸۴؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۳۴، ش۱ و ص۱۹۲؛ الإکمال فی أسماء الرجال، ص۳۳، ش۶۰؛ التحریر الطاووسی، ص۱۱۶، ش۸۳؛ حاوی الأقوال، ج۱، ص۲۵۳، ش۱۴۰؛ منهج المقال، ج۳، ص۱۴۵، (ش ۹۵۹)، و پانوشت ص۱۴۵، (ش ۳۲۴)؛ نقد الرجال، ج۱، ص۳۲۳، ش۸۸۴؛ مجمع الرجال، ج۲، ص۲؛ جامع الرواه، ج۱، ص۱۴۳، ش۱۱۲۳؛ الرجال (الحر العاملی)، ص۷۵، ش۲۵۹؛ الوجیزة فی الرجال، ص۴۲، ش۳۳۰؛ رجال السید بحر العلوم (الفوائد الرجالیة)، ج۲، ص۱۳۵؛ منتهی المقال، ج۲، ص۲۰۹، ش۵۱۴؛ عدة الرجال، ج۲، ص۹؛ تکملة الرجال، ج۱، ص۳۳۲؛ شعب المقال، ص۵۸، ش۱۲۵؛ بهجة الآمال، ج۲، ص۴۸۰؛ تنقیح المقال، ج۱۴، ص۴۵، ش۳۵۶۵؛ طرائف المقال، ج۲، ص۱۳۱، ش۷۹۶۰؛ أعیان الشیعه، ج۴، ص۴۵؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۳۲۷، (ش ۲۰۱۳) و ص۳۳۰، (ش ۲۰۲۶)؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۹۹، ش۲۳۹۷؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۵۱۴، ش۱۳۳۶.
ب. منابع سنی: أنساب الأشراف، ج۱، ص۲۴۸؛ مروج الذهب، ج۳، ص۱۱۵؛ الطبقات الکبری، ج۳، ص۵۷۴؛ المعارف (ابن قتیبة الدینوری)، ص۳۰۷؛ تاریخ خلیفه، ص۲۰۳؛ طبقات خلیفه، ص۱۷۲؛ التاریخ الکبیر، ج۲، ص۲۰۷، ش۲۲۰۸؛ معرفة الثقات، ج۱، ص۲۶۴، ش۲۰۴؛ الأخبار الطوال، ص۳۱۶؛ الأنساب، ج۲، ص۱۹۴؛ اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۳۵۲؛ تاریخ الإسلام، ج۵، ص۳۳۶؛ الوافی بالوفیات، ج۱۱، ص۲۲؛ البدایة و النهایه، ج۳، ص۳۸۵؛ الوفیات، ص۸۱؛ الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۹۲، ش۲۰۱۹؛ الثقات، ج۳، ص۵۱؛ مشاهیر علماء الأمصار، ص۳۰، ش۲۵؛ التعدیل و التجریح، ج۱، ص۴۵۵، ش۱۹۲؛ إکمال الکمال، ج۳، ص۳۳؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۲۰۸، ش۱۰۶۲؛ أسد الغابه، ج۱، ص۲۵۶؛ تهذیب الکمال، ج۴، ص۴۴۳، ش۸۷۱؛ الکاشف، ج۱، ص۲۸۷، ش۷۳۳؛ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۴۳، ش۲۱؛ سیر أعلام النبلاء، ج۳، ص۱۸۹، ش۳۸؛ الإصابه، ج۱، ص۵۴۶، ش۱۰۲۷؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۵۳، ش۸۷۳؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۳۷، ش۶۷؛ شذرات الذهب، ج۱، ص۸۴؛ إسعاف المبطأ برجال الموطأ، ص۲۳؛ الأعلام، ج۲، ص۱۰۴. - ↑ رجال البرقی، ص۲، ۳، ۴، ۷، ۸ و ۹؛ رجال الطوسی، ص۳۱، (ش ۱۳۴)، ص۵۹، (ش ۴۹۸)، ص۹۳، (ش ۹۲۱)، ص۹۹، (ش ۹۶۴)، ص۱۱۱، (ش ۱۰۸۷) و ص۱۲۹، (ش۱۳۱۱).
- ↑ جهت آشنایی با مفهوم شرطة الخمیس ر.ک: رجال، تفسیری، ج۴، ص۳۲۰-۳۲۲.
- ↑ ر.ک: من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۲۳۲؛ أعیان الشیعه، ج۴، ص۴۶.
- ↑ قصص الأنبیاء، ص۲۴۵، ش۲۸۹؛ التشریف بالمنن فی التعریف بالفتن، ص۱۹۷، ش۲۸۲؛ الیقین (ابن طاووس)، ص۴۲۱؛ المصنف (صنعانی)، ج۱، ص۱۶۷، ش۶۴۷؛ الجعفریات، ص۲۰۶.
- ↑ تفسیر القمی، ج۲، ص۲۹۷؛ المحاسن، ج۲، ص۴۱۴، (ح ۱۶۵)، ص۴۲۱، (ح ۲۰۲) و ص۴۴۱، (ح ۳۰۲)؛ المسترشد، ص۲۷۶، (ح ۸۷) و ص۵۹۵، (ح ۲۶۳)؛ الکافی، ج۲، ص۵۷، ح۷؛ کفایة الأثر، ص۶۲؛ من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۱۷۰، ح۵۳۹۰؛ الأمالی (صدوق)، ص۹۶، ح۱؛ الخصال، ج۲، ص۴۱۳، (ح ۲) و ص۴۵۴، (ح ۱)؛ مقتضب الأثر، ص۹؛ کنز الفوائد، ج۱، ص۲۶۳؛ مسند احمد، ج۱، ص۵۲؛ ج۳، ص۴۸؛ صحیح البخاری، ج۲، ص۶۳ و ۹۴؛ ج۳، ص۸۲؛ ج۴، ص۴۰ و ج۵، ص۱۱۳.
- ↑ ثقة، و جلالته أجل من أن یحتاج إلی البیان الوجیزة فی الرجال، ص۴۲، ش۳۳۰.
- ↑ الکافی، ج۷، ص۱۱۳، ح۳.
- ↑ الکافی، ج۱، ص۴۶۹، ح۲: «... إِنَّکَ سَتُدْرِکُ رَجُلًا مِنِّی اسْمُهُ اسْمِی وَ شَمَائِلُهُ شَمَائِلِی یَبْقُرُ الْعِلْمَ بَقْراً...».
- ↑ مصباح المتهجد، ج۲، ص۷۸۷: «وَ فِی الْیَوْمِ الْعِشْرِینَ مِنْهُ کَانَ رُجُوعُ حَرَمِ سَیِّدِنَا- أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ(ع) مِنَ الشَّامِ إِلَی مَدِینَةِ الرَّسُولِ(ص) وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی وَرَدَ فِیهِ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَرَامٍ الْأَنْصَارِیُّ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ(ص) وَ رَضِیَ عَنْهُ مِنَ الْمَدِینَةِ إِلَی کَرْبَلَاءَ لِزِیَارَةِ قَبْرِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع) فَکَانَ أَوَّلَ مَنْ زَارَهُ مِنَ النَّاسِ»؛ بشارة المصطفی (عماد الدین ابو جعفر طبری آملی زنده ۵۵۳ق.
ص۷۴: «... عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ عَطِیَّةَ الْعَوْفِیِّ قَالَ: خَرَجْتُ مَعَ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ زَائِرَیْنِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ(ع) فَلَمَّا وَرَدْنَا کَرْبَلَاءَ دَنَا جَابِرٌ مِنْ شَاطِئِ الْفُرَاتِ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ اتَّزَرَ بِإِزَارٍ وَ ارْتَدَی بِآخَرَ ثُمَّ فَتَحَ صُرَّةً فِیهَا سُعْدٌ فَنَثَرَهَا عَلَی بَدَنِهِ ثُمَّ لَمْ یَخْطُ خُطْوَةً إِلَّا ذَکَرَ اللَّهَ تَعَالَی حَتَّی إِذَا دَنَا مِنَ الْقَبْرِ قَالَ أَلْمِسْنِیهِ فَأَلْمَسْتُهُ فَخَرَّ عَلَی الْقَبْرِ مَغْشِیّاً عَلَیْهِ فَرَشَشْتُ عَلَیْهِ شَیْئاً مِنَ الْمَاءِ فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ یَا حُسَیْنُ ثَلَاثاً ثُمَّ قَالَ حَبِیبٌ لَا یُجِیبُ حَبِیبَهُ ثُمَّ قَالَ وَ أَنَّی لَکَ بِالْجَوَابِ وَ قَدْ شُحِطَتْ أَوْدَاجُکَ عَلَی أَثْبَاجِکَ وَ فُرِّقَ بَیْنَ بَدَنِکَ وَ رَأْسِکَ فَأَشْهَدُ أَنَّکَ ابْنُ خَاتِمِ النَّبِیِّینَ وَ ابْنُ سَیِّدِ الْمُؤْمِنِینَ وَ ابْنُ حَلِیفِ التَّقْوَی وَ سَلِیلُ الْهُدَی وَ خَامِسُ أَصْحَابِ الْکِسَاءِ وَ ابْنُ سَیِّدِ النُّقَبَاءِ وَ ابْنُ فَاطِمَةَ سَیِّدَةِ النِّسَاءِ وَ مَا لَکَ لَا تَکُونُ هَکَذَا وَ قَدْ غَذَّتْکَ کَفُّ سَیِّدِ الْمُرْسَلِینَ وَ رُبِّیتَ فِی حَجْرِ الْمُتَّقِینَ وَ رَضَعْتَ مِنْ ثَدْیِ الْإِیمَانِ وَ فُطِمْتَ بِالْإِسْلَامِ فَطِبْتَ حَیّاً وَ طِبْتَ مَیِّتاً غَیْرَ أَنَّ قُلُوبَ الْمُؤْمِنِینَ غَیْرُ طَیِّبَةٍ لِفِرَاقِکَ وَ لَا شَاکَّةٍ فِی الْخِیَرَةِ لَکَ فَعَلَیْکَ سَلَامُ اللَّهِ وَ رِضْوَانُهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ مَضَیْتَ عَلَی مَا مَضَی عَلَیْهِ أَخُوکَ یَحْیَی بْنُ زَکَرِیَّا ثُمَّ جَالَ بَصَرَهُ حَوْلَ الْقَبْرِ وَ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ أَیَّتُهَا الْأَرْوَاحُ الَّتِی حَلَّتْ بِفِنَاءِ الْحُسَیْن وَ أَنَاخَتْ بِرَحْلِهِ وَ أَشْهَدُ أَنَّکُمْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَ آتَیْتُمُ الزَّکَاةَ وَ أَمَرْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَیْتُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ جَاهَدْتُمُ الْمُلْحِدِینَ وَ عَبَدْتُمُ اللَّهَ حَتَّی أَتَاکُمُ الْیَقِینُ وَ الَّذِی بَعَثَ مُحَمَّداً بِالْحَقِّ نَبِیّاً لَقَدْ شَارَکْنَاکُمْ فِیمَا دَخَلْتُمْ فِیهِ قَالَ عَطِیَّةُ فَقُلْتُ لَهُ یَا جَابِرُ کَیْفَ وَ لَمْ نَهْبِطْ وَادِیاً وَ لَمْ نَعْلُ جَبَلًا وَ لَمْ نَضْرِبْ بِسَیْفٍ وَ الْقَوْمُ قَدْ فُرِّقَ بَیْنَ رُءُوسِهِمْ وَ أَبْدَانِهِمْ وَ أُوتِمَتْ أَوْلَادُهُمْ وَ أَرْمَلَتْ أَزْوَاجُهُمْ؟ فَقَالَ یَا عَطِیَّةُ سَمِعْتُ حَبِیبِی رَسُولَ اللَّهِ(ص) یَقُولُ مَنْ أَحَبَّ قَوْماً حُشِرَ مَعَهُمْ وَ مَنْ أَحَبَّ عَمَلَ قَوْمٍ أُشْرِکَ فِی عَمَلِهِمْ وَ الَّذِی بَعَثَ مُحَمَّداً بِالْحَقِّ نَبِیّاً أَنَّ نِیَّتِی وَ نِیَّةَ أَصْحَابِی عَلَی مَا مَضَی عَلَیْهِ الْحُسَیْنُ(ع) وَ أَصْحَابُهُ...». - ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۲۵۹-۲۹۳.