رمضان در سبک زندگی اسلامی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث رمضان است. رمضان از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: رمضان در قرآن - رمضان در فقه اسلامی - رمضان در معارف و سیره سجادی - رمضان در معارف مهدویت - رمضان در سبک زندگی اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

«ماه رمضان» بزرگ‌ترین آیین معنوی مسلمانان است که هر سال در موعد مقرر برگزار می‌گردد. در متون دینی از این زمان مقدس، به عید اولیای خداوند، بهار قرآن، بهترین ماه، بزرگ‌ترین ماه، ماه رحمت، ماه برکت، ماه مغفرت، ماه نزول قرآن، ماه پاک، ماه مبارک، ماه برتر خدا، ماه مهمانی خدا، ماه تکریم بندگان، ماه قیام، ماه صیام، ماه عبادت، ماه هدایت، ماه عظیم، ماه توبه و استغفار، ماه گناه‌سوزان، ماه رهایی از آتش، ماه تمحیص (پاک و خالص گردانیدن)، ماه شناخت خداوند و ماه عروج تعبیر شده است. تنها ماهی که نامش در قرآن کریم آمده «رمضان» است.

بزرگ‌ترین کار در ماه رمضان، ورع از محارم الهی است. ورع یعنی پرهیز از درافتادن به گناهان، دوری از افکار، سخنان و کارهایی که در نزد خداوند ناپسند است. زمینه ورع را کارهایی نظیر؛ تدبّر در قرآن و تلاوت کتاب آسمانی، تفکر در سیره پیامبر و امامان، کمک به مستمندان، پرهیز از لهو و لعب و کارهای بیهوده، توبه و استغفار، نیایش و سحرخیزی، توجه به نماز و مناجات با خداوند سبحان و یاد پیوسته آن بزرگوار، تقویت می‌کند. سیّد رضی، مؤلّف نهج‌البلاغه می‌‌گوید: إِذَا مَا الْمَرْءُ صَامَ مِنَ الدُّنْيَا *** فَكُلُّ شُهُورِهِ شَهْرُ الصِّيَامِ؛ آنگاه که آدمی، از پستی‌ها روی برتابد، تمام ماه‌های او ماه رمضان است.

آنان که مکنت دارند در زمان افطار، روزه‌داران را اطعام می‌کنند. خیرین به خانواده‌های بی‌بضاعت و یتیمان رسیدگی می‌نمایند. اهل مسجد با حضور بیشتر خود در این مکان مایه رونق بیشتر آن می‌شوند. مشتاقان اعتکاف در دهه آخر ماه رمضان به ویژه در شب‌های قدر در یکی از مساجد معتکف می‌‌شوند. ذاکران از کوثر قرآن جام‌های پیاپی می‌نوشند و مست شراب طهور می‌‌شوند. مناجاتیان سحرخیز، وقت را غنیمت شمرده و چراغ شفع و و وتر را در دل تاریک شب برمی‌‌افروزند. عاشقان پیامبر و اهل بیت پاک ایشان به زیارت و ارتباط با ارواح ملکوتی آن زندگان جاوید مشغول می‌‌گردند. همه برای هم استغفار می‌کنند. در ماه رمضان نوای ربّنای استاد و آهنگ اذان و جاری قرآن چه صفایی دارد.

در این ماه قرآن مهجور نیست. مناجات شعبانیه، دعای سحر، دعای ابوحمزه ثمالی، دعای افتتاح، دعای عدیله، دعای کمیل، دعای جوشن کبیر، دعای عرفه امام حسین(ع) و دعای عرفه امام سجاد(ع)، زیارت جامعه کبیره و دعای عهد بسیار زیاد زمزمه می‌شود. برخی از اهالی سرزمین معرفت، در این ماه مبارک به سراغ صحیفه مقدس سجادیه می‌روند. قرآن صاعدی که در میان ما، هنوز هم مهجور است.

در دهه سوم ماه رمضان، شب‌زنده‌داری، به‌خصوص در شب‌های قدر، از شکوه خاصی برخوردار می‌شود. عارفان در این شب‌ها از بستر خواب فاصله می‌‌گیرند و می‌کوشند از لحظات گذران زمان، با تمام توان بهره ببرند و توشه بیشتری بیاندوزند. گویی همه در مسابقه‌ای بزرگ شرکت جسته‌اند و کمر بسته‌اند تا به ندای آسمانی قرآن لبیک گویند که می‌فرماید: ﴿وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ * وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ * أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ﴾.

امام صادق(ع) فرمود: رسول خدا(ص) وقت افطار، با حلوا روزه خود را می‌‌گشود و اگر حلوا نبود با چیز شیرین دیگری افطار می‌کرد، اگر هیچ‌یک نبود، با آب خنک افطار می‌نمود. پیامبر به وقت افطار می‌‌فرمود: «اللَّهُمَّ لَكَ صُمْنَا وَ عَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْنَا فَتَقَبَّلْهُ مِنَّا»؛ «بارخدایا ما برای تو روزه گرفتیم و با رزق تو افطار می‌کنیم، پس روزه ما را بپذیر».

منابع

1. دشتی نیشابوری، محمد، سبک زندگی