صهیب بن سنان رومی در قرآن

این مدخل زیرشاخهٔ بحث صهیب بن سنان رومی است. صهیب بن سنان رومی از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: صهیب بن سنان رومی در قرآن - صهیب بن سنان رومی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

صهیب بن سنان رومی، از مشاهیر صحابیان رسول خدا(ص) است.

آشنایی اجمالی

صهیب بن سنان بن مالک نِمری از نسل نمر بن قاسط است. به گفته ابن قتیبه، همه اهل مدینه او را به این نسب می‌شناختند. پیامبر(ص) او را ابویحیی کنیه داد؛ پیش از آنکه وی فرزندی به این نام داشته باشد. در نقلی وی از فرزندان سنان بن خالد بن عبدعمرو معرفی شده است. مورخان وی را سرخ‌روی معرفی کرده‌اند. هرچند برخی وی را اهل روم و صهیب را نام رومی او دانسته‌اند‌، از «عُمیره» به عنوان نام دیگر او یاد کرده‌اند. مادرش سَلمی دختر قعید از قبیله بنی‌تمیم بود و به نقلی، همسرش ریطه دختر ابی‌امیه، خواهر ام سلمه همسر رسول‌خدا(ص) بود. پدر یا عمویش از سوی پادشاه ایران، فرماندار اُبُلَّه (شهری در ساحل دجله و نزدیک بصره) بود و در سرزمین موصل سکونت داشت. صهیب در پی حمله‌ رومیان به آن سرزمین، در کودکی همراه دیگران به بردگی گرفته و در روم بزرگ شد و پس از مدتی قبیله کلب (از قبایل عرب جنوبی ساکن شام) وی را از رومیان خرید و در مکه به عبدالله بن جُدعان تیمی فروخت و او نیز صهیب را آزاد کرد. برپایه نقلی دیگر از خاندان صهیب، وی در سن بلوغ، از روم گریخت و به مکه آمد و تا زمان حیات عبدالله بن جدعان همراه و همپیمان او بود؛ اما بلاذری در گزارشی دیگر صهیب را به جهت سرخ‌روی بودن، رومی معرفی کرده و به نقلی ورودش را به روم قطعی ندانسته است، حال آنکه رسول خدا(ص) از صهیب با تعبیر «صُهَیْب سَابق الرُّومِ» یعنی پیشگام رومیان در مسلمانی یاد کرده است. این روایت و شبیه آن در بیشتر منابع تاریخی و تفسیری بازتاب یافته‌اند که می‌توان آنها را مؤیدی برای رومی بودن یا دست‌کم سپری شدن دوران کودکی وی در روم دانست، چنان‌که وی در پاسخ به پرسش عمر بن خطّاب که چرا به رغم رومی بودن، خودت را عرب و از نسل نمر بن قاسط می‌دانی، ماجرای اسارتش از موصل به روم و سپس شناسایی بستگان و آگاهی از نسب خود را مطرح کرد. صهیب پس از مرگ عبدالله بن جدعان از پیشگامان به اسلام و جزء ۳۰ نفر و در نقلی از جمله ۷ نفر اولی شمرده‌اند که در سال‌های آغازین بعثت اسلام آوردند. در گزارشی وی در ملاقاتی که با عمار پیش از ورود به خانه ارقم داشت، هر دو در یک روز نزد پیامبر(ص) آمدند و مسلمان شدند. مورخان وی را در شمار مؤمنان مستضعفی نام می‌برند که در راه خدا شکنجه شد. صهیب آخرین مسلمان مهاجری دانسته شده که در قبا به رسول خدا(ص) پیوست؛ اما برای تأخیر هجرت وی در منابع عاملی گزارش نشده است. البته گله او به پیامبر(ص) و ابوبکر از اینکه او را در مکه بی‌خبر و تنها گذاشته‌اند، یا زندانی شدن او به دست مشرکان هنگام هجرت، می‌تواند از عوامل تأخیر او باشد. با این حال، برپایه گزارش طبرانی، هنگام خروج رسول خدا(ص) به سمت غار، چند بار ابوبکر از طرف آن حضرت برای با خبر کردن صهیب نزدش رفت؛ اما هر بار وی را در حال نماز دید و به ناچار رهایش کرد. با توجه به سرّی بودن هجرت پیامبر(ص)، به‌گونه‌ای که حتی ابوبکر نیز ناخواسته و میان راه به آن حضرت ملحق شد و از سویی، عمومی بودن مهاجرت، به‌گونه‌ای که کمتر کسی بود که از آن آگاه نباشد و نیز نپرداختن منابع دست اول تاریخی به این قضیه، پذیرش آن مشکل است.

وی در مسیر هجرت به یثرب با شماری از مشرکان روبه‌رو شد که به ناچار برای رهایی از دست آنان، اموال خود را بخشید، تا خود را به هر شکل ممکن به پیامبر(ص) برساند. صهیب پس از ورود به مدینه در خانه خبیب بن اساف یا سعد بن خیثمه منزل کرد که طبق معمول، اصحاب مجرد رسول خدا به آن خانه – مشهور به بیت العُزّاب - وارد می‌شدند. رسول خدا(ص) بین او و حارث بن صمه انصاری از تیره‌های بنی‌نجار، پیمان برادری بست. وی را از صفّه‌نشینان برشمرده‌اند. صهیب در جنگ‌های بدر، احد، خندق و دیگر غزوه‌ها شرکت داشت و خود را از بهترین تیراندازان می‌دانست. پیامبر(ص) در تقسیم غنایم غزوه بنی‌نضیر قطعه زمینی به وی بخشید. از زندگی صهیب پس از رحلت پیامبر(ص) اطلاع چندانی در دست نیست؛ اما مهم‌ترین نقشی که زمان خلفا برای او گزارش شده، وصیت عمر بن خطاب به اهل شورا برای برگزاری نماز جماعت به امامت اوست. ابن اثیر این اقدام خلیفه دوم را از روی حسن ظن و علاقه‌مندی وی به صهیب می‌داند، از همین رو مسلمانان برای نماز بر جنازه عمر، صهیب را بر دیگران مقدم داشتند. از نقش وی در فتوحات گزارشی در دست نیست. وی را از مهاجرانی شمرده‌اند که بیعت با علی(ع) را به تعویق انداخت. از برخی گزارش‌ها بر‌می‌آید که در فتنه جمل هرچند به اهل جمل تمایل داشت، سکوت را ترجیح ‌داد. مرگ وی را زمان خلافت امیرمؤمنان امام علی(ع)، در سال ۳۸ یا ۳۹ هجری و در سن ۷۰ یا ۷۳ سالگی دانسته‌اند. جنازه او در بقیع به خاک سپرده شد. از نسل وی فرزندان فراوانی را نام برده‌اند که به نقلی برخی از آنان و نیز نوادگان او در رخداد حَرّه (سال ۶۲ یا ۶۳ قمری) به دست سپاه یزید کشته شدند. صهیب از راویان رسول خدا(ص) بود و افرادی همچون جابر و عبدالله بن عمر از صحابیان و سعید بن مسیب، کعب‌الاحبار، عبدالرحمن بن ابی لیلی، اسلم مولی عمر و فرزندانش از تابعیان، از او روایت نقل کرده‌اند. برخی صهیب را از صحابه آراسته به فضایل بسیار برشمرده‌اند. در روایتی، محبت به صهیب به اهل ایمان سفارش شده است، در حالی‌که برخی این روایت را مرفوع و سندش را ضعیف دانسته‌اند. منابع رجالی شیعه در روایتی از امام صادق(ع) از وی به عنوان عبد سوء یاد کرده‌اند؛ نیز آن حضرت وی را از صحابه مخالف اهل بیت(ع) دانسته‌ و او را نکوهش کرده است. به احتمال، چنین نگرشی به سبب مواضع صهیب در برابر امیرمؤمنان(ع) باشد.

صهیب در شان نزول

از صهیب در شأن‌نزول‌هایی یاد شده است. با نگاهی به گزارش‌های تفسیری، به ویژه از محتوای آیات سوره‌های مکی، می‌توان به چگونگی شخصیت افرادی مانند صهیب پی برد. برخی از این آیه‌ها بیانگر اوصاف و حالات شماری از اصحاب پیامبر(ص) هستند و برخی دیگر، مربوط به تحقیر و تمسخر اشراف و بزرگان قریش نسبت به گروهی از اصحاب، همانند صهیب‌.

شأن نزول‌هایی که به گونه‌ای صهیب را دربرمی‌گیرند، عبارت‌اند از:

1. صهیب چون بسیاری از مسلمانان در مکه از فقر مالی رنج می‌برد و گاه ناگزیر می‌شد از رسول اکرم(ص) کمک بخواهد. در همین حال، آن حضرت چون مالی در اختیار نداشت از شرم متوجه جانبی دیگر می‌شد و سکوت می‌کرد تا از جایی کمکی به او برسد، از این رو آیه ۲۸ سوره اسراء نازل شد و به آن حضرت فرمان داد تا با آنان برخورد متناسب داشته باشد و با زبانی نرم با آنان سخن بگوید:﴿وَإِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ٱبْتِغَآءَ رَحْمَةٍۢ مِّن رَّبِّكَ تَرْجُوهَا فَقُل لَّهُمْ قَوْلًۭا مَّيْسُورًۭا﴾
2. گفته شده ابوجهل به همراه شماری از بزرگان قریش با دیدن صهیب و دیگران که با پیامبر(ص) در مسجد الحرام نشسته بودند، به تمسخر می‌گفتند «به گمان محمد اینها پادشاهان اهل بهشت‌اند» که آیه﴿وَلَقَدِ ٱسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍۢ مِّن قَبْلِكَ فَحَاقَ بِٱلَّذِينَ سَخِرُوا۟ مِنْهُم مَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ﴾ بدان اشاره دارد.
3. برخی مفسران نزول آیۀ ۵۱ سوره انعام را در شأن موالی و تهیدستانی مانند صهیب دانسته‌اند که آنان روزی کنار پیامبر نشسته بودند. در این حال، شماری از قریش با دیدن آنان، رسول خدا(ص) را نکوهش کردند و آن را دور از شأن پیامبر و مشرکان قریش می‌دیدند، از همین رو خداوند به رسول اکرم(ص) فرمان داد بیمناکان از حشر را به قرآن و وحی بیشتر آشنا سازد: ﴿وَأَنذِرْ بِهِ ٱلَّذِينَ يَخَافُونَ أَن يُحْشَرُوٓا۟ إِلَىٰ رَبِّهِمْ...﴾
4. گویا همنشینی صهیب و دیگر مسلمانان کم‌بضاعت با پیامبر اکرم(ص) که از طبقه پایین جامعه شمرده می‌شدند، موجب شد تا سران قریش در نزدیک شدن به آن حضرت اکراه داشته باشند و برای گرفتن امتیاز، بهانه‌جویی کنند و بگویند چگونه می‌توان پیرو اینان شد؟ از این رو برای همنشینی با پیامبر(ص) پیشنهاد طرد آنان را دادند که با نزول آیه ۵۲ سوره انعام و اشاره به مناجات همیشگی این افراد با خدا، درخواست مشرکان به‌شدت رد شد: ﴿وَلَا تَطْرُدِ ٱلَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِٱلْغَدَوٰةِ وَٱلْعَشِىِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُۥ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِم مِّن شَىْءٍۢ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِم مِّن شَىْءٍۢ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ﴾.
5. مطابق نوشته برخی مفسران، گروهی از ثروتمندان و اشراف قریش در مکه یا افرادی همچون عیینة بن حصن فزاری و اقرع بن حابس تمیمی پس از ملاقات با پیامبر(ص) در مدینه و مشاهده وضع اصحاب، از جمله صهیب که پوشش و ظاهر مناسبی نداشتند و با بهانه اینکه وجود چنین افرادی در کنار پیامبر مانع اسلام آوردنشان می‌شود، از رسول خدا(ص) دوری از آنان یا تشکیل جلسه‌ای جداگانه را خواستند. در پی آن آیه ۲۸ سوره کهف نازل شد و به پیامبر(ص) فرمان داده شد تا در برابر این فشارها مقاومت کند و از مؤمنان راستین دست برندارد؛ همان کسانی که صبح و شام تنها خشنودی پروردگار را طلب می‌کنند؛ همچنین خداوند سفارش می‌کند که پیامبر چشم خود را از این گروه باایمان و ظاهراً فقیر برنگیرد و به سبب زینت‌های دنیا از کسانی پیروی نکند که قلبشان از یاد خدا غافل است:﴿وَٱصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ ٱلَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِٱلْغَدَوٰةِ وَٱلْعَشِىِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُۥ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُۥ عَن ذِكْرِنَا وَٱتَّبَعَ هَوَىٰهُ وَكَانَ أَمْرُهُۥ فُرُطًۭا﴾. هرچند برخی مفسران این آیه را با توجه به مکی بودن آن، درباره بزرگان و اشراف اهل مکه دانسته‌اند، ابن عباس تنها همین آیه از سوره کهف را مدنی دانسته است؛ ولی با در نظر گرفتن نمونه‌های گوناگونی از این قضایا که در منابع تفسیری آمده‌اند، بعید نیست که در زمان‌ها و مکان‌های متفاوتی با حضور اصحاب اتفاق افتاده باشد و تعدد نزول آیات در این زمینه می‌تواند شاهدی بر تکرار چنین صحنه‌هایی باشد. از سویی، نقل برخی از این رخدادها در منابع تفسیری می‌تواند به‌گونه تطبیق باشد، نه بیان شأن نزول.
6. قرآن کریم برای دلگرمی کسانی که تمسخرمی‌شدند، از مؤمنانی یاد می‌کند که به مغفرت و رحمت الهی امید دارند؛ نیز فرجام کافران قریش را بازگو می‌کند که با مسخره کردن مؤمنان از یاد خدا غافل ماندند و در مقابل، افرادی از صحابه را وصف می‌کند که با استقامتشان از پاداش الهی بهره‌مند و رستگار شدند:﴿إِنَّهُۥ كَانَ فَرِيقٌۭ مِّنْ عِبَادِى يَقُولُونَ رَبَّنَآ ءَامَنَّا فَٱغْفِرْ لَنَا وَٱرْحَمْنَا وَأَنتَ خَيْرُ ٱلرَّٰحِمِينَ * فَٱتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا حَتَّىٰٓ أَنسَوْكُمْ ذِكْرِى وَكُنتُم مِّنْهُمْ تَضْحَكُونَ * إِنِّى جَزَيْتُهُمُ ٱلْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوٓا۟ أَنَّهُمْ هُمُ ٱلْفَآئِزُونَ﴾. برخی شأن نزول‌ها در این آیات از آزار و استهزای صحابه تهیدست، مانند صهیب از سوی سران مشرک در برخورد با آنان خبر می‌دهند که می‌توان آنها را از باب تطبیق دانست
7. در آیات ۲۹ - ۳۲ سوره مطفّفین خداوند به گوشه‌ای از مصائب و زحماتی اشاره می‌کند که برخی از اصحاب پیامبر همچون صهیب به سبب ایمانشان با آن روبه‌رو بودند؛ به‌گونه‌ای که مترفان قریش، همچون ابوجهل، ولید بن مغیره و عاص بن وائل، با خنده و از سر غرور و اشارات تحقیرآمیز، تهیدستان مؤمن را استهزا می‌کردند:﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ أَجْرَمُوا۟ كَانُوا۟ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ يَضْحَكُونَ * وَإِذَا مَرُّوا۟ بِهِمْ يَتَغَامَزُونَ * وَإِذَا ٱنقَلَبُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَهْلِهِمُ ٱنقَلَبُوا۟ فَكِهِينَ * وَإِذَا رَأَوْهُمْ قَالُوٓا۟ إِنَّ هَـٰٓؤُلَآءِ لَضَآلُّونَ﴾ . هرچند در مکی و مدنی بودن این سوره اختلاف نظر است، برخی مفسران آیه ۲۹ تا پایان سوره مطفّفین را مکی دانسته‌اند.
8. بر پایه شأن نزولی، صهیب بن سنان هنگام هجرت از مکه با تعقیب چند تن از قریشیان روبه‌رو شد و در مواجهه با آنان به ناچار، همه اموالش را به شرط آزادی خود بخشید. رسول خدا(ص) پس از اطلاع و به هنگام روبه‌رو شدن با وی چند بار فرمود صهیب سود برده است:﴿رَبِحَ البَیعَ﴾، از این رو برخی مفسران نزول آیه ۲۰۷ سوره بقره را درباره صهیب دانسته‌اند. این آیه از معامله بعضی افراد با جانشان برای خشنودی خدا خبر می‌دهد:﴿وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِ ٱللَّهِ وَٱللَّهُ رَءُوفٌۢ بِٱلْعِبَادِ﴾. در نقلی، ابوبکر با قرائت این آیه از وی تمجید کرد، در حالی که مفسران شیعه و برخی مفسران اهل سنت نزول آیه را درباره علی(ع) دانسته‌اند؛ همچنین ثعلبی، ضمن بیان قصه لیلة المبیت نقل ابن عباس در شأن علی(ع) را مؤید آن آورده است؛ نیز ابن‌عطیه اندلسی در برابر نقدی که بر شأن نزول مربوط به صهیب وارد شد، (آیه درباره کسانی است که با جان خود معامله کرده‌اند، حال آنکه معامله صهیب با مال، برای نجات جان خود بوده است) و برای پاسخگویی به چنین نقدی آیه را بدین‌گونه تأویل کرده که صهیب قصد مبارزه با آنان را داشت و آماده معامله با جان خود بود. وی با این تأویل، سعی کرد به‌گونه‌ای توجیه‌گر قصه صهیب باشد. به گفته برخی پژوهشگران معاصر، برخی گزارش‌های مربوط به صهیب تناقض‌آمیزند، چنان‌که در برخی از آنها آمده است که صهیب در مواجهه با مشرکان خود را «شیخ کبیر» نامید که با سن کم او در آن زمان سازگاری ندارد؛ ضمن اینکه بیشتر مفسران «یَشْرِی» در آیه را به معنای فروختن (یبیع) دانسته‌اند، نه خریدن (یشتری)، از همین رو برخی این احتمال را که شراء به معنای خریدن باشد سازگار با آیه ندانسته‌اند. بنابراین آیه شریفه با این معنا تنها بر معامله امام علی در لیلة المبیت هماهنگ است.
9. به گفته ابن عباس، نزول آیه۲۱۲ سوره بقره درباره گروهی از صحابه مؤمن، همچون صهیب است که در آغاز اسلام، قریشیان آنها را به جهت تهیدستی، به استهزاء‌گرفتند:﴿زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟...﴾. و بهانه‌ آنان این بود که اگر پیامبر(ص) از سوی خدا بود، اشراف و بزرگان از او پیروی می‌کردند؛ ولی با توجه به مدنی بودن سوره بقره، می‌توان گفت شأن نزول‌های دیگر که در ارتباط با استهزاء و تحقیر مسلمانان مهاجر از سوی سران یهود یا منافقان مدینه‌اند، صحیح‌تر به نظر می‌آیند.
10. قرآن کریم در باره گروهی از مسلمانان صدر اسلام مانند صهیب که مورد ستم مشرکان مکه واقع شده و با هجرت از دست ظالمان رهایی یافتند، وعده بهره‌مندی از نعمت دنیوی و متنعم شدن از پاداش بیشتر اخروی داده و آن را نتیجه صبر و توکل آنان بر خداوند دانسته است:﴿وَٱلَّذِينَ هَاجَرُوا۟ فِى ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا۟ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ وَلَأَجْرُ ٱلْـَٔاخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ * ٱلَّذِينَ صَبَرُوا۟ وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ﴾ .
11. برابر با برخی گزارش‌های تفسیری، خدا از مسلمانانی همچون صهیب که پس از آزار و شکنجه، مهاجرت کرده و مشکلاتی را تحمل کردند تمجید کرده‌ است:﴿ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُوا۟ مِنۢ بَعْدِ مَا فُتِنُوا۟ ثُمَّ جَـٰهَدُوا۟ وَصَبَرُوٓا۟ إِنَّ رَبَّكَ مِنۢ بَعْدِهَا لَغَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ﴾ . در منابع تاریخی، با یادکرد این آیه، گزارش‌هایی در باره صهیب آمده‌اند که بیانگر هذیان‌گویی او در برابر شدت شکنجه‌اند. هرچند برخی با احتمال اینکه این سوره مکی است، آیه را درباره مهاجران حبشه دانسته‌اند و بنابراین صهیب نمی‌تواند از آنان باشد؛ اما با توجه به اینکه مقاتل دو آیه فوق یا برخی دیگر از مفسران از آیه ۴۰ نحل تا آخر سوره را مدنی می‌دانند، همچنین با عنایت به سیاق آیات که به آیات مدنی شباهت دارند و همچنین با توجه به شأن نزولی در همین مورد، آیه می‌تواند درباره مهاجران به مدینه باشد.
12. مشکلات مالی و تهیدستی صحابه به‌گونه‌ای بود که حتی در مدینه هم گروهی از توانگران بنی‌تمیم، فقرای صحابه مانند صهیب را به استهزاء می‌گرفتند. خداوند با نزول آیه ۱۱ سوره حجرات، مسلمانان را از این کار بازداشت:﴿يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا يَسْخَرْ قَوْمٌۭ مِّن قَوْمٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُونُوا۟ خَيْرًۭا مِّنْهُمْ...﴾ .
13. مفسران در تفسیر آیاتی دیگر از صهیب یاد کرده‌اند؛ مانند آیه بیانگر اصحاب اعراف. آنان در قیامت با اشاره به جایگاه رفیع برخی صحابه، به سران کفر - که از سیمایشان شناسایی‌ می‌شوند - با سرزنش می‌گویند اینان همان‌ کسانی هستند که شما در دنیا آنان را به تمسخر گرفتید. بنابراین گردآوری ثروت و تکبری که داشتید به حال شما سودی نداشت:﴿وَنَادَىٰٓ أَصْحَـٰبُ ٱلْأَعْرَافِ رِجَالًۭا يَعْرِفُونَهُم بِسِيمَىٰهُمْ قَالُوا۟ مَآ أَغْنَىٰ عَنكُمْ جَمْعُكُمْ وَمَا كُنتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ * أَهَـٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لَا يَنَالُهُمُ ٱللَّهُ بِرَحْمَةٍ ٱدْخُلُوا۟ ٱلْجَنَّةَ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلَآ أَنتُمْ تَحْزَنُونَ﴾. برخی مفسران، اشاره اصحاب اعراف را بر مستضعفانی بهشتی همچون صهیب تطبیق داده‌اند.
14. ابوجهل و دیگران در جهنم، با ندیدن افرادی که روزی آنان را از اشرار می‌دانستند، اظهار تعجب می‌کنند:﴿وَقَالُوا۟ مَا لَنَا لَا نَرَىٰ رِجَالًۭا كُنَّا نَعُدُّهُم مِّنَ ٱلْأَشْرَارِ * أَتَّخَذْنَـٰهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ ٱلْأَبْصَـٰرُ﴾ برخی مفسران مصادیق آیه را کسانی مانند صهیب برشمرده‌اند.
15. در جنگ بدر، خبرِ کشته شدن مشرکی که با بدزبانی مسلمانان را می‌آزرد، پیامبر را خوشحال کرد. آن حضرت از قاتلش پرسید. شخصی به دروغ خود را قاتل او معرفی کرد. شماری از صحابه از دروغگویی او خبر داده و صهیب را قاتل واقعی دانستند که با تصدیق صهیب، حقیقت برای آن حضرت روشن شد و از همین‌رو آیات ۲ - ۳ سوره صفّ کسانی را که به گفته‌های خود عمل نمی‌کنند نکوهش کرده و آن‌ را موجب خشم عظیم خدا دانسته است:﴿يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ * كَبُرَ مَقْتًا عِندَ ٱللَّهِ أَن تَقُولُوا۟ مَا لَا تَفْعَلُونَ﴾ .
16. قرآن کریم پیامد اطاعت از خداوند و پیامبر(ص) را همنشینی با انبیاء، صدّیقان، شهداء و صالحان در قیامت می‌داند:﴿وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمَ ٱللَّهُ عَلَيْهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ...وَٱلصَّـٰلِحِينَ﴾. به گفته ابن عباس، «صالحان» بر صحابه‌ای مانند صهیب، سلمان و ابوذر تطبیق‌پذیر است.
17. در آیه ۴۶ سوره کهف نیز سخن از باقیات صالحاتی است‌ که نزد پروردگار ثوابش بهتر و امیدبخش‌تر است:﴿...وَٱلْبَـٰقِيَـٰتُ ٱلصَّـٰلِحَـٰتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًۭا وَخَيْرٌ أَمَلًۭا﴾. در برخی منابع تفسیری، این آیه بر اذکار و اعمال مسلمانان مستمند مانند صهیب تطبیق شده است.

منابع

1. اکبری کارمزدی، محمد، مقاله «صهیب بن سنان»، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷