ولادت امام حسین در تاریخ اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث ولادت امام حسین است. ولادت امام حسین از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ولادت امام حسین در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردامام حسین (ع) سوم ماه شعبان سال سوم هجری متولد شد. بعد از تولد رسول خدا (ص) او را در آغوش گرفت و در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه خواند و نام حسین را برای او انتخاب کرد.
سال تولد
منابع حدیثی و تاریخی، سال ولادت امام حسین (ع) را مختلف گزارش کردهاند: سال سوم، چهارم، ششم و هفتم هجرت. بر همین پایه، مدت عمر ایشان نیز مورد اختلاف خواهد بود؛ لکن بنا بر اکثر منابع و مشهورترین روایات، سال ولادت امام حسین (ع) سال چهارم هجری و عمر ایشان در وقت شهادت، پنجاه و هفت سال بوده است.
ابو حاتم نقل میکند: امام حسین (ع) هنگام وفات پیامبر (ص)، هفت سال داشت؛ زیرا او سال چهارم هجری، چند شب از شعبان گذشته، متولد شد[۱].
ابو بصیر از امام صادق (ع) آورده است که: حسین بن علی (ع) روز عاشورا، در پنجاه و هفت سالگی، قبض روح شد[۲].[۳]
ماه و روز تولد
منابع حدیثی و تاریخی، ماه و روز ولادت امام حسین (ع) را مختلف گزارش کردهاند: سوم ماه شعبان، پنجم ماه شعبان، آخر ماه ربیع اول، سیزدهم ماه رمضان، پنجم ماه جمادی اول و پانزدهم ماه جمادی ثانی. علامه مجلسی، سوم ماه شعبان را مشهورتر میداند؛ لکن تتبع در منابع تاریخی و حدیثی، نشان میدهد که پنجم ماه شعبان، از شهرت بیشتری برخوردار است[۴].
در کتاب مصباح المتهجد آورده شده که: ابن عیاش میگوید: شنیدم حسین بن علی بن سفیان بزوفری میگوید: شنیدم امام صادق (ع) این دعا را در این روز میخوانْد و فرمود: «این، از دعاهای روز سوم شعبان، روز تولد حسین (ع) است»[۵].
حسین بن زید از امام صادق (ع) این گونه نقل میکند: حسین بن علی (ع)، پنج شب از شعبانْ گذشته، در سال چهارم هجری متولد شد[۶].
ابن شهرآشوب در کتابش المناقب آورده است که: امام حسین (ع)، سال خندق[۷]، روز پنجشنبه یا روز سهشنبه، پنج روز از شعبان و چهار سال از هجرتْ گذشته و ده ماه و بیست روز پس از تولد برادرش (امام حسن (ع)) در مدینه به دنیا آمد[۸].[۹]
در مجموع تولد امام حسین(ع) در سال چهارم هجری از سوی مورخان معروف پذیرفته شده است؛ اما درباره ماه و روز آن در منابع تاریخی و حدیثی اختلاف است. تولد حضرت در سوم شعبان[۱۰] مشهور است، ولی پنجم شعبان[۱۱] و آخر ربیع الاول[۱۲] نیز گفته شده است.
روایات متفاوت درباره سه موضوع مرتبط با ولادت حضرت، سبب اختلاف درباره تولد ایشان شده است:
- اول، فاصله تولد امام حسن(ع) تا آغاز بارداری حضرت فاطمه(س) به امام حسین(ع) که یک طُهر[۱۳]، چهل روز[۱۴] و نیز پنجاه روز[۱۵] گفته شده است؛
- دوم، مدت بارداری حضرت فاطمه(س) که شش ماه[۱۶] نقل شده است؛
- سوم، فاصله میان ولادت حسنین(ع) که از شش ماه و ده روز تا بیش از یک سال[۱۷] نقل شده است[۱۸].
چگونگی تولد امام حسین
محمد بن عمرو ذریات، از یکی از راویان شیعه از امام صادق (ع) نقل است که جبرئیل (ع) بر محمد (ص) نازل شد و به ایشان گفت: ای محمد! خداوند به تو مژده تولد فرزندی از فاطمه را میدهد که امتت پس از تو، او را میکُشند. پیامبر (ص) فرمود: "ای جبرئیل! بر خدایم درود میفرستم؛ اما من به فرزندی که از فاطمه (س) متولد شود و امتم پس از من، او را بکُشند، نیاز ندارم". جبرئیل (ع) بالا رفت و سپس فرود آمد و [دوباره] مانند آنچه گفته بود، گفت. پیامبر (ص) فرمود: «ای جبرئیل! بر خدایم درود میفرستم؛ اما من به فرزندی که امتم پس از من، او را میکُشند، نیازی ندارم». جبرئیل (ع) به سوی آسمان، بالا رفت و سپس فرود آمد و گفت: ای محمد! خدایت، بر تو سلام میرساند و تو را چنین مژده میدهد که امامت، ولایت و وصایت را در نسل او قرار میدهد. پیامبر (ص) فرمود: «راضی شدم». سپس به فاطمه (س) پیام داد که: «خداوند، مرا به فرزندی مژده داده که از تو متولد میشود و امتم پس از من، او را میکُشند». فاطمه (س) پیغام داد: من به فرزندی که از من، متولد شود و امتت پس از تو، او را بکُشند، نیازی ندارم. پیامبر (ص) به او پیام داد که خداوند، امامت و ولایت و وصایت را در ذریه او (آن فرزند) قرار داده است و فاطمه (س) پیام داد: من، راضی شدم[۱۹].
در کتاب عیون أخبار الرضا (ع) از امام زین العابدین (ع) آمده است: اسماء بنت عمیس[۲۰] برایم... نقل کرد: پس از یک سال، حسین (ع) متولد شد و پیامبر (ص) آمد و فرمود: «ای اسماء! پسرم را به من بده». او را در پارچه سفیدی به ایشان دادم. پیامبر (ص) در گوش راستش اذان و در گوش چپش اقامه گفت و او را در دامنش نهاد و گریست. گفت-[م]: پدر و مادرم فدایت! چرا میگِریی؟ پیامبر (ص) فرمود: «بر این پسرم میگِریم». گفتم: او الآن متولد شده است، ای پیامبر خدا! فرمود: «پس از من، گروه ستمکار، او را میکُشند. خداوند، شفاعتم را به آنان نرساند!». سپس فرمود: «ای اسماء! این را به فاطمه مگو، که او را تازه به دنیا آورده است»[۲۱].
ابراهیم بن شعیب میثمی، از امام صادق نقل میکند: هنگامی که حسین بن علی (ع) متولد شد، خدای عزوجل به جبرئیل (ع) فرمان داد که با هزار فرشته، فرود آید و از طرف خدای عزوجل و خودش به او شاد باش بگوید[۲۲].
طوسی از امام زین العابدین (ع) آورده است که: اسماء بنت عُمَیس خَثعَمی برایم گفت:... روز هفتم تولد حسین (ع)، پیامبر (ص) نزد من آمد و فرمود: «پسرم را بیاور». او را آوردم و با او، همان گونه کرد که با حسن (ع) کرده بود و یک قوچ سپید برای او عقیقه کرد، همان گونه که برای حسن (ع) کرده بود و رانش را به قابله داد و سرش را تراشید و هموزن مویش، نقره مسکوک صدقه داد و بر سرش عطر مالید و فرمود: «خون مالیدن بر سر، سنت جاهلی است»[۲۳].[۲۴]
جستارهای وابسته
- نام امام حسین
- کنیه امام حسین
- القاب امام حسین
- تبار امام حسین (نسب امام حسین)
- خاندان امام حسین
- سرگذشت تاریخی امام حسین (سرگذشت زندگی امام حسین)
- عصر امام حسین
- شرایط سیاسی و اجتماعی عصر امام حسین
- شرایط دینی و فرهنگی عصر امام حسین
- شمایل امام حسین
- صفات ظاهری امام حسین (سیمای امام حسین)
- امامت امام حسین (ولایت امام حسین)
- نصب الهی امام حسین به امامت
- صفات امام حسین (ویژگیهای امام حسین):
- صفات امامت در امام حسین
- علم لدنی امام حسین:
- عصمت امام حسین:
- افضلیت امام حسین
- فضایل امام حسین:
- مناقب امام حسین:
- کرامتهای امام حسین:
- رخدادهای خارقالعاده زندگی امام حسین
- دیدگاههایی درباره شخصیت امام حسین (امام حسین در نگاه دیگران)
- سیره امام حسین:
- ویژگیهای عملی امام حسین
- سیره عبادی امام حسین
- سیره عرفانی امام حسین
- سیره اخلاقی امام حسین:
- سیره اعتقادی امام حسین:
- سیره علمی امام حسین
- سیره تبلیغی امام حسین
- سیره تربیتی امام حسین
- سیره خانوادگی امام حسین
- سیره اجتماعی امام حسین
- سیره سیاسی امام حسین:
- سیره اقتصادی امام حسین
- سیره قضایی امام حسین:
- سیره نظامی و جنگی امام حسین:
- مأموریت امام حسین
- نقشهای ویژه امام حسین
- یاران و شاگردان امام حسین
- مخالفان یا دشمنان امام حسین:
- دشمنی با امام حسین
- وظایف امت نسبت به امام حسین:
- شناخت شخصیت و جایگاه امام حسین
- شناخت حقوق امام حسین
- شناخت سیره و معارف امام حسین
- ایمان به امام حسین (کفر به دشمنان امام حسین)
- پذیرش ولایت امام حسین (بیزاری از دشمنان او)
- محبت به امام حسین (بغض به دشمنان او):
- مودت امام حسین (عداوت با دشمنان او)
- تمسک به امام حسین
- اعتصام به امام حسین
- تبعیت از امام حسین
- اطاعت از امام حسین
- معیت با امام حسین
- وفاداری در بیعت با امام حسین
- اجابت دعوت امام حسین
- تسلیم امر امام حسین (جنگ با دشمنان او)
- مظلومیت امام حسین
- شهادت امام حسین
- پرسش و پاسخ دوران امام حسین
منابع
محمدی ریشهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین
پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ اسلام بخش اول ج۲
پانویس
- ↑ «كانَ الحُسَينُ (ع) حَيثُ قُبِضَ النَّبِيُّ (ص) ابنَ سَبعِ سِنينَ إلّا شَهرا، وذلِكَ أَنَّهُ وُلِدَ لِلَيالٍ خَلَونَ مِن شَعبانَ سَنَةَ أربَعٍ»؛ صحیح ابن حبان، ج۳، ص۱۹۰؛ المعجم الکبیر، ج۳، ص۱۱۷، ش۲۸۵۲.
- ↑ «قُبِضَ الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ (ع) يَومَ عاشوراءَ وهُوَ ابنُ سَبعٍ وخَمسينَ سَنَةً»؛ الکافی، ج۱، ص۴۶۳، ح۱؛ الأمالی، صدوق، ص۲۲۳، ح۲۳۹.
- ↑ محمدی ریشهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین ص ۶۲.
- ↑ ر. ک: بحار الأنوار، ج۴۴، ص۲۰۱.
- ↑ «قَالَ ابْنُ عَيَّاشٍ سَمِعْتُ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيِّ بْنِ سُفْيَانَ الْبَزَوْفَرِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (ع) يَدْعُو بِهِ فِي هَذَا الْيَوْمِ وَ قَالَ هُوَ مِنْ أَدْعِيَةِ الْيَوْمِ الثَّالِثِ مِنْ شَعْبَانَ وَ هُوَ مَوْلِدُ الْحُسَيْنِ(ع)»؛ مصباح المتهجد، ص۸۲۸.
- ↑ «وُلِدَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ (ع) لِخَمْسِ لَيَالٍ خَلَوْنَ مِنْ شَعْبَانَ سَنَةَ أَرْبَعٍ مِنَ الْهِجْرَةِ»؛ مصباح المتهجد، ص۸۵۲.
- ↑ یعنی سال پنجم هجری که نبرد خندق، اتفاق افتاد.
- ↑ «وُلِدَ الحُسَينُ (ع) عامَ الخَندَقِ فِي المَدينَةِ، يَومَ الخَميسِ أو يَومَ الثُّلاثاءِ، لِخَمسٍ خَلَونَ مِن شَعبانَ، سَنَةَ أربَعٍ مِنَ الهِجرَةِ، بَعدَ أخيهِ بِعَشَرَةِ أشهُرٍ و عِشرينَ يَوماً»؛ المناقب، ابنشهرآشوب، ج۴، ص۷۶.
- ↑ محمدی ریشهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین ص ۶۳.
- ↑ طوسی، مصباح المتهجد، ص۵۷۲؛ طبرسی، اعلام الوری، ج۱، ص۴۲۰.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۲۴؛ مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۴.
- ↑ طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۴۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۴؛ ابن ابی شیبه، مصنف، ج۸، ص۴۵؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۳، ص۹۵.
- ↑ ر.ک: طبری، دلائل الامامة، ص۱۰۴.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۳۲.
- ↑ قمی، تفسیر، ج۲، ص۲۹۷؛ نیز کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۳ که مدت میان دو ولادت را شش ماه و ده روز میداند که با توجه به مدت ده روزه طهر، مدت بارداری شش ماهه میشود.
- ↑ حاکم نیشابوری، مستدرک، ج۳، ص۱۷۷.
- ↑ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ اسلام بخش اول ج۲، ص۱۲۹.
- ↑ «إِنَّ جَبْرَئِيلَ (ع) نَزَلَ عَلَى مُحَمَّدٍ (ص) فَقَالَ لَهُ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِمَوْلُودٍ يُولَدُ مِنْ فَاطِمَةَ تَقْتُلُهُ أُمَّتُكَ مِنْ بَعْدِكَ فَقَالَ يَا جَبْرَئِيلُ وَ عَلَى رَبِّيَ السَّلَامُ لَا حَاجَةَ لِي فِي مَوْلُودٍ يُولَدُ مِنْ فَاطِمَةَ تَقْتُلُهُ أُمَّتِي مِنْ بَعْدِي فَعَرَجَ ثُمَّ هَبَطَ (ع) فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ فَقَالَ (ص): يَا جَبْرَئِيلُ وَ عَلَى رَبِّيَ السَّلَامُ لَا حَاجَةَ لِي فِي مَوْلُودٍ تَقْتُلُهُ أُمَّتِي مِنْ بَعْدِي فَعَرَجَ جَبْرَئِيلُ (ع) إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ هَبَطَ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَبَّكَ يُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَ يُبَشِّرُكَ بِأَنَّهُ جَاعِلٌ فِي ذُرِّيَّتِهِ الْإِمَامَةَ وَ الْوَلَايَةَ وَ الْوَصِيَّةَ فَقَالَ قَدْ رَضِيتُ ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى فَاطِمَةَ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُنِي بِمَوْلُودٍ يُولَدُ لَكِ تَقْتُلُهُ أُمَّتِي مِنْ بَعْدِي فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ لَا حَاجَةَ لِي فِي مَوْلُودٍ مِنِّي تَقْتُلُهُ أُمَّتُكَ مِنْ بَعْدِكَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا أَنَّ اللَّهَ قَدْ جَعَلَ فِي ذُرِّيَّتِهِ الْإِمَامَةَ وَ الْوَلَايَةَ وَ الْوَصِيَّةَ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ أَنِّي قَدْ رَضِيتُ»؛ الکافی، ج۱، ص۴۶۴، ح۴؛ کامل الزیارات، ص۱۲۳، ح۱۳۷.
- ↑ از متون، چنین بر میآید که اسماء بنت عمیس همسر جعفر بن ابی طالب که همراه جمعی از مسلمانان به حبشه هجرت کرده بود، در سال هفتم هجری به مدینه آمده است. از اینرو، حضور وی در رخدادهایی نظیر ولادت امام حسن و امام حسین (ع) محل تردید قرار گرفته است. برای مطالعه بیشتر، ر. ک: دانش نامه امام حسین (ع)، ج۱، ص۱۵۶.
- ↑ «حَدَّثَتْنِي أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ... قَالَتْ أَسْمَاءُ فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ حَوْلٍ وُلِدَ الْحُسَيْنُ (ع) وَ جَاءَ النَّبِيُّ (ص) فَقَالَ يَا أَسْمَاءُ هَلُمِّي ابْنِي فَدَفَعْتُهُ إِلَيْهِ فِي خِرْقَةٍ بَيْضَاءَ فَأَذَّنَ فِي أُذُنِهِ الْيُمْنَى وَ أَقَامَ فِي الْيُسْرَى وَ وَضَعَهُ فِي حَجْرِهِ فَبَكَى فَقَالَتْ أَسْمَاءُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي مِمَّ بُكَاؤُكَ قَالَ (ص): عَلَى ابْنِي هَذَا قُلْتُ إِنَّهُ وُلِدَ السَّاعَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ مِنْ بَعْدِي لَا أَنَالَهُمُ اللَّهُ شَفَاعَتِي ثُمَّ قَالَ يَا أَسْمَاءُ لَا تُخْبِرِي فَاطِمَةَ بِهَذَا فَإِنَّهَا قَرِيبَةُ عَهْدٍ بِوِلَادَتِهِ»؛ عیون أخبار الرضا (ع)، ج۲، ص۲۵، ح۵؛ صحیفة الإمام الرضا (ع)، ص۲۴۱، ح۱۴۶.
- ↑ «إِنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ (ع) لَمَّا وُلِدَ أَمَرَ اللَّهُ عزوجل جَبْرَئِيلَ أَنْ يَهْبِطَ فِي أَلْفٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ فَيُهَنِّيَ رَسُولَ اللَّهِ (ص) مِنَ اللَّهِ وَ مِنْ جَبْرَئِيلَ (ع)»؛ الأمالی، صدوق، ص۲۰۰، ح۲۱۵.
- ↑ «حَدَّثَتْنِي أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ الْخَثْعَمِيَّةُّ:...فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ سَابِعِهِ [الحُسَینِ (ع)] جَاءَنِي النَّبِيُّ (ص) فَقَالَ: هَلُمِّي ابْنِي، فَأَتَيْتُهُ بِهِ، فَفَعَلَ بِهِ كَمَا فَعَلَ بِالْحَسَنِ (ع)، وَ عَقَّ عَنْهُ كَمَا عَقَّ عَنِ الْحَسَنِ كَبْشاً أَمْلَحَ، وَ أَعْطَى الْقَابِلَةَ رِجْلًا، وَ حَلَقَ رَأْسَهُ، وَ تَصَدَّقَ بِوَزْنِ الشَّعْرِ وَرِقاً، وَ خَلَّقَ رَأْسَهُ بِالْخَلُوقِ، وَ قَالَ: إِنَّ الدَّمَ مِنْ فِعْلِ الْجَاهِلِيَّةِ»؛ الأمالی، طوسی، ص۳۶۷، ح۷۸۱.
- ↑ محمدی ریشهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین ص ۶۴.