ویژگیهای قرآن در قرآن
این مدخل زیرشاخهٔ بحث ویژگیهای قرآن است. ویژگیهای قرآن از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ویژگیهای قرآن در قرآن - ویژگیهای قرآن در معارف و سیره علوی - ویژگیهای قرآن در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط نداردویژگیهای قرآن
قرآن کتاب نور
قرآن تصریح میکند این کتاب، کتاب نور و درخشان است. مقصود از آن، عظمت معانی و نقش مؤثر آن در هدایت مردم از ظلمات به نور الهی و حقیقت محض است: ﴿يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ﴾[۱].
﴿كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ﴾[۲]. ویژگی نور بودن هم روشنی خویش و هم دیگری است که آن در قرآن کریم حجیت خویش و منبع بودن برای غیر خود بالذات و بدون نیاز به دیگری است؛ زیرا در صورت نیاز به نور و مبیّنی دیگر، آن نور و مبین اصل بوده و قرآن کریم فرع آن خواهد بود و این فرع و تابع قرار گرفتن قرآن با نور بودن آن ناسازگار است.
لازمه نور بودن قرآن کریم لزوم تبعیت از آن و ب و به تعبیری منبع بودن آن است که این نکته مورد تأکید خود قرآن قرار گرفته است[۳]: ﴿اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ﴾[۴].
اینجا تنها به موضع علامه طباطبایی بسنده میکنیم که با اشاره به نور بودن قرآن و دعوت به تدبر مینویسد: کتاب خدا مآخذ اساسی هرگونه تفکر اسلامی است و اوست که مآخذ دیگر دینی را اعتبار و حجیت میدهد و از همین جهت باید برای همگان قابل فهم باشد[۵].[۶]
قرآن کتاب معرفت، برهان و بیان
آیات مختلف با عناوین متعدد قرآن را با اوصاف معرفت و برهانبخشی توصیف میکند که لازمه آن اعتبار و منبعیت قرآن است. در زیر به بعضی اشاره میشود.
- علم و برهان: در پنج مورد قرآن خطاب به پیامبر خودش به «علم» توصیف کرده است: ﴿مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ﴾[۷] و ﴿قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ﴾[۸].
- بیان و تبیان: ﴿هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ﴾[۹] و ﴿وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ﴾[۱۰].
وصف «بیان» برای قرآن خاطر نشان میسازد که آن برای بیان و ابلاغ به مردم و در نتیجه انتفاع آنان از قرآن نازل شده است که بر منبع و مرجعیتش دلالت میکند. آیه دوم منبعیت و بیان بودن قرآن را به صورت صریح برای تمامی عرصهها و علوم بیان کرده است؛ البته مقصود عرصههای مربوط به راه تعلیم و هدایت انسان به سوی حق تعالی است.
- بینه و بینات: ﴿فَقَدْ جَاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ﴾[۱۱]. وصف «بینات» برای آیات در قرآن زیاد به کار رفته است؛ مانند:
﴿وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلَّا الْفَاسِقُونَ﴾[۱۲]؛ ﴿الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ﴾[۱۳]. بیّنه و جمع آن بیّنات به معنای دلیل روشن است که وصف قرآن ذکر شده و دلالت آن بر منبعیتش واضح است.
- بصائر: در آیات مختلفی قرآن به بصائر (جمع بصیرت به معنای سبب دیدن و تعقل، دلیل) متصف شده است: ﴿قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ﴾[۱۴]؛ ﴿هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ﴾[۱۵]؛ ﴿هَذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ﴾[۱۶]. پس آیات قرآن به عنوان کتاب منبع، عامل دیدن و تشخیص راه حق است و چشم دل انسان را بینا میسازد تا حقایق را درک کند.
حاصل آنکه قرآن در آیات متعدد یکی از ویژگیهای خود را وصف معرفتزایی توصیف کرده است که مؤمنان برای تأمین نیاز فطری معرفتی خود باید به این منبع عظیم و قطعی مراجعه نمایند[۱۷].
قرآن کتاب حق و میزان
اینکه چرا قرآن کریم کتاب منبع و لازم الاتباع است؟ یک وجهش به حقانیت محض بودن آن برمیگردد. در آیات متعددی (نزدیک چهل آیه) وصف «حق» به قرآن اطلاق شده است که نزول قرآن و آیاتش را حق توصیف کرده است که لازمهاش این است قرآن مساوق و مستلزم حق باشد؛ به گونهای که روی برگرداندن از آن جدایی از حق و بدبختی را در پی خواهد داشت: ﴿ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتَابِ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ﴾[۱۸].
قرآن خطاب به مردم میفرماید: ﴿قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ﴾[۱۹]؛ ﴿وَالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ﴾[۲۰]. آیه دیگر میفرماید وقتی حق برای شما روشن شد، بعد از حق، جز گمراهی چه خواهد بود؟ ﴿فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلَالُ﴾[۲۱].
اینکه لازمه حق بودن قرآن، حق و مطابق واقع بودن معرفتبخشی آن و در نتیجه اعتبار منبعیتش است، مورد تأکید آیه زیر قرار گرفته است: ﴿وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ﴾[۲۲].
آیه دیگر افزون بر توصیف قرآن به «حق»، وصف «میزان» - سنجه و معیار تشخیص حق و باطل در حوزه عقاید و اعمال[۲۳] - را اضافه نموده است که دلالتش بر منبعیت آن را مضاعف میکند: ﴿اللَّهُ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَالْمِيزَانَ﴾[۲۴].[۲۵]
قرآن مشتمل بر محکمات
منبع بودن قرآن نسبت به معارف دینی منوط به وجود متن شفافی است که ابهام و تأویلی در آن نباشد وگرنه نه تنها منبعیت، بلکه اصل دلالت و اعتبارش زیر سؤال خواهد رفت. از تأمل در قرآن روشن میشود که خود آن کتاب به این نکته اشاره داشته و تأکید دارد که آیاتش به دو قسم شفاف و صریح با عنوان «محکمات» و غیر شفاف و قابل تأویل به نام «متشابهات» تقسیم میشود[۲۶] که حجیت و منبعیت آیات قسم اول آن برای مؤمنان مسلم است، اما معانی و حقایق آیات متشابه را میتوان با رجوع به راسخان در علم و ارجاع متشابهات به آیات قسم اول به دست آورد که رهاوردش حجیت و منبعیت کل قرآن است. به تعبیر علامه با رجوع متشابهات به محکمات، متشابهات نیز حکم محکمات را پیدا میکند[۲۷].
باری در این میان نه مؤمنان، بلکه افرادی که در قلبشان بیماری و انحرافی از حق است، به جای مراجعه به آیات محکمات برای ایجاد فتنه به آیات متشابه رجوع میکنند که چنین رویکردی از سوء نیت و سریرتشان و نه از کتاب نشئت میگیرد: ﴿مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ﴾[۲۸].[۲۹]
قرآن کتاب تدبر و تذکر
کتاب منبع کتابی است که خواننده و رجوع کننده بدان نخست به تدبر و تفکر در آن پرداخته و سپس از آن متذکر میگردد. آیات متعددی وجود دارد که مؤمنان را به تفکر و تدبر در آیات امر کرده که غایت چنین امری تذکر و منقاد شدن رجوع کننده عاقل است: ﴿كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ﴾[۳۰]؛ ﴿وَيُبَيِّنُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ﴾[۳۱]؛ ﴿أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا﴾[۳۲]؛ ﴿أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا﴾[۳۳].
آیات فوق منبعیت و مرجعیت قرآن را در عرصههای مختلف اثبات میکند. لازمه آن پذیرفتن آیاتی است که بر لزوم تدبر و تأمل در عرصههای کلامی مثل خداشناسی دلالت میکند؛ مانند آیات زیر:
- ﴿وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ * وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ﴾[۳۴]؛
- ﴿سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ﴾[۳۵]؛
- ﴿مَا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِنْ تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِنْ فُطُورٍ﴾[۳۶]؛
- ﴿أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ﴾[۳۷].
پاسخ به یک پرسش: شاید اینجا گفته شود آیات فوق به صورت مطلق منبعیت قرآن را اثبات میکند و دلالت خاصی درباره منبعیت بر علم کلام ندارد.
در پاسخ باید گفت:
- اولاً از اثبات منبعیت معرفتی قرآن ولو به صورت مطلق در اثبات مدعا (منبعیت برای علم کلام) کفایت میکند؛ چراکه اثبات کل اثبات مثل اثبات جسم اثبات جز (مولکولهای جسم) است. در مورد بحث هم وقتی قرآن منبع معرفتی برای انسان مؤمن در تمام عرصههای معرفتی و دین شد، خود بخود منبعیت آن برای علم کلام نیز محرز میشود.
- ثانیاً از آنجا که قرآن کتاب جامع و جاودان برای هدایت بشریت است، اصول و آموزههای خود را به صورت کلی بیان نموده و وارد جزئیات نمیشود؛ لذا به صورت مطلق انسان را دعوت به فراگیری و تشویق علم میکند و نهایت در آیاتی مؤمنان را به فراگیری دانش دینی بدون نام بردن از علم خاصی مثل فقه یا کلام دعوت میکند.
افزون بر اینکه در زمان نزول قرآن به عللی مثل وجود شخص پیامبر(ص) علوم مختلف دینی شکل نگرفته بود تا از علم خاصی نام برده شود[۳۸].
منابع
پانویس
- ↑ «ای اهل کتاب! فرستاده ما نزد شما آمده است که بسیاری از آنچه را که از کتاب (آسمانی خود) پنهان میداشتید برای شما بیان میکند و بسیاری (از لغزشهای شما) را میبخشاید؛ به راستی، روشنایی و کتابی روشن از سوی خداوند نزد شما آمده است» سوره مائده، آیه ۱۵.
- ↑ «الف، لام، را، (این) کتابی است که بر تو فرو فرستادهایم تا مردم را به اذن پروردگارشان به سوی راه آن (خداوند) پیروزمند ستوده، از تیرگیها به سوی روشنایی برون آوری» سوره ابراهیم، آیه ۱.
- ↑ عبدالله جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱، ص۶۵.
- ↑ «و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کردهاند رستگارند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.
- ↑ سید محمدحسین طباطبایی، شیعه در اسلام، ص۷۹.
- ↑ قدردان قراملکی، محمد حسن، قرآن و علم کلام، ص۴۹.
- ↑ «دانشی که به تو رسیده است» سوره بقره، آیه ۱۲۰ و ۱۴۵؛ سوره آل عمران، آیه ۶۱؛ سوره رعد، آیه ۳۷.
- ↑ «به راستی برهانی از سوی پروردگارتان برای شما آمده است» سوره نساء، آیه ۱۷۴.
- ↑ «این (قرآن) بازگفتی آشکار برای مردم است» سوره آل عمران، آیه ۱۳۸.
- ↑ «و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز است» سوره نحل، آیه ۸۹.
- ↑ «به راستی برهانی از پروردگارتان به شما رسیده است» سوره انعام، آیه ۱۵۷؛ سوره هود، آیه ۱۷.
- ↑ «و به سوی تو آیاتی روشن فرو فرستادهایم و جز نافرمانان کسی بدان انکار نمیورزد» سوره بقره، آیه ۹۹.
- ↑ «(روزهای روزه گرفتن در) ماه رمضان است که قرآن را در آن فرو فرستادهاند؛ به رهنمودی برای مردم و برهانهایی (روشن) از راهنمایی و جدا کردن حقّ از باطل» سوره بقره، آیه ۱۸۵؛ ﴿وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَقَامًا وَأَحْسَنُ نَدِيًّا﴾ «و چون بر آنان آیات روشن ما خوانده شود کسانی که کفر ورزیدهاند به کسانی که ایمان دارند میگویند: کدام یک از (ما) دو گروه دارای جایگاهی بهتر و محفلی آراستهتر است؟» سوره مریم، آیه ۷۳؛ ﴿وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَأَنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يُرِيدُ﴾ «و بدینگونه ما آن (قرآن) را (به گونه) آیاتی روشن فرو فرستادیم و چنین است که خداوند هر که را بخواهد راهنمایی میکند» سوره حج، آیه ۱۶؛ ﴿وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا الْمُنْكَرَ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا قُلْ أَفَأُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكُمُ النَّارُ وَعَدَهَا اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَبِئْسَ الْمَصِيرُ﴾ «و چون آیات روشن ما را بر آنان بخوانند در چهرههای کافران، ناخوشایندی میبینی، نزدیک است به کسانی که آیات ما را بر آنان میخوانند تاخت آورند، بگو: آیا به بدتر از این شما را آگاه سازم؟ (آن) دوزخ است که خداوند کافران را بدان وعده داده است؛ و این پایانه، بد است» سوره حج، آیه ۷۲؛ ﴿سُورَةٌ أَنْزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا وَأَنْزَلْنَا فِيهَا آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ﴾ «(این) سورهای است که آن را فرو فرستادهایم و (عمل به احکام) آن را واجب کردهایم و در آن آیاتی روشن فرو فرستادهایم باشد که پند گیرید» سوره نور، آیه ۱؛ ﴿بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا الظَّالِمُونَ﴾ «اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش دادهاند و آیات ما را جز ستمکاران انکار نمیکنند» سوره عنکبوت، آیه ۴۹؛ ﴿وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَقَالُوا مَا هَذَا إِلَّا إِفْكٌ مُفْتَرًى وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ﴾ «و چون آیات روشن ما را برای آنان بخوانند میگویند: این جز مردی نیست که میخواهد شما را از آنچه پدرانتان میپرستیدند باز دارد و گفتند: این جز دروغی برساخته نیست؛ کافران درباره حقّ- هنگامی که نزد ایشان آمد- گفتند: این جز جادویی آشکار نیست» سوره سبأ، آیه ۴۳.
- ↑ «بیگمان بینشهایی از (سوی) پروردگارتان به شما رسیده است» سوره انعام، آیه ۱۰۴.
- ↑ «این (ها) بینشهایی است از سوی پروردگارتان» سوره اعراف، آیه ۲۰۳.
- ↑ «این روشنگریهایی برای مردم است» سوره جاثیه، آیه ۲۰.
- ↑ قدردان قراملکی، محمد حسن، قرآن و علم کلام، ص۵۰.
- ↑ «این (عذاب) بدان روست که خداوند، کتاب (خود) را به حق فرو فرستاده است و آنان که در این کتاب اختلاف ورزیدند درستیزی ژرفند» سوره بقره، آیه ۱۷۶؛ ﴿كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ﴾ «مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژدهآور و بیمدهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند و در آن جز کسانی که به آنها کتاب داده بودند، اختلاف نورزیدند (آن هم) پس از آنکه برهانهای روشن به آنان رسید (و) از سر افزونجویی که در میانشان بود؛ آنگاه خداوند به اراده خویش مؤمنان را در حقیقتی که در آن اختلاف داشتند رهنمون شد و خداوند هر که را بخواهد به راه راست رهنمایی میکند» سوره بقره، آیه ۲۱۳؛ ﴿نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنْزَلَ التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ﴾ «(این) کتاب را که کتابهای آسمانی پیش از خود را راست میشمارد، به حق بر تو (به تدریج) فرو فرستاد و تورات و انجیل را (یکجا) فرو فرستاد» سوره آل عمران، آیه ۳؛ ﴿إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا﴾ «ما این کتاب (آسمانی) را بر تو، به حق فرو فرستادهایم تا در میان مردم بدانچه خداوند به تو نمایانده است داوری کنی و طرفدار خائنان مباش» سوره نساء، آیه ۱۰۵؛ ﴿وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ﴾ «و ما این کتاب را به سوی تو به درستی فرو فرستادهایم که کتاب پیش از خود را راست میشمارد و نگاهبان بر آن است؛ پس میان آنان بنابر آنچه خداوند فرو فرستاده است داوری کن و به جای آنچه از حق به تو رسیده است از خواستههای آنان پیروی مکن، ما به هر یک از شما شریعت و راهی دادهایم و اگر خداوند میخواست شما را امّتی یگانه میگردانید لیک (نگردانید) تا شما را در آنچهتان داده است بیازماید؛ پس در کارهای خیر بر یکدیگر پیشی گیرید، بازگشت همه شما به سوی خداوند است بنابراین شما را از آنچه در آن اختلاف میورزیدید آگاه میگرداند» سوره مائده، آیه ۴۸؛ ﴿إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ﴾ «ما این کتاب را به حقّ به سوی تو فرو فرستادهایم، از این روی خداوند را در حالی که دین (خود) را برای او ناب میداری بپرست» سوره زمر، آیه ۲؛ ﴿اللَّهُ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَالْمِيزَانَ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ﴾ «خداوند است که کتاب را به حق و ترازو را فرو فرستاد و تو چه میدانی؟ شاید رستخیز نزدیک باشد» سوره شوری، آیه ۱۷.
- ↑ «بگو: ای مردم! حق از سوی پروردگارتان نزد شما آمده است» سوره یونس، آیه ۱۰۸.
- ↑ «و آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده راستین است» سوره رعد، آیه ۱؛ ﴿أَفَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ﴾ «آیا کسی که میداند آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده حقّ است همگون کسی است که کوردل است؟ تنها خردمندان پند میپذیرند؛» سوره رعد، آیه ۱۹.
- ↑ «بنابراین، پس از حقّ جز گمراهی چه خواهد بود؟» سوره یونس، آیه ۳۲.
- ↑ «و نزد ما کتابی است که به حقّ، سخن میگوید و به آنان ستم نخواهد رفت» سوره مؤمنون، آیه ۶۲.
- ↑ وَ كَوْنُ إِنْزَالِهِ بِالْحَقِّ نُزُولُهُ مُصَاحِبًا لِلْحَقِّ لَا يُخَالِطُهُ اخْتِلَافٌ شَيْطَانِيٌّ وَ لَا نَفْسَانِيٌّ. وَ الْمِيزَانُ مَا يُوزَنُ وَ يُقَدَّرُ بِهِ الْأَشْيَاءُ وَ الْمُرَادُ بِهِ بِقَرِينَةِ ذَيْلِ الْآيَةِ وَ الْآيَاتِ التَّالِيَةِ هُوَ الدِّينُ الْمُشْتَمِلُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ حَيْثُ يُوزَنُ بِهِ الْعَقَائِدُ وَ الْأَعْمَالُ فَتُحَاسَبُ عَلَيْهِ وَ تُجْزَى بِحَسَبِهِ الْجَزَاءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَالْمِيزَانُ هُوَ الدِّينُ بِأُصُولِهِ وَ فُرُوعِهِ، وَ يُؤَيِّدُهُ قَوْلُهُ تَعَالَى (سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱۸، ص۳۸).
- ↑ «خداوند است که کتاب را به حق و ترازو را فرو فرستاد» سوره شوری، آیه ۱۷.
- ↑ قدردان قراملکی، محمد حسن، قرآن و علم کلام، ص۵۱.
- ↑ سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۳، ص۴۱.
- ↑ سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۱۶۸؛ ج۳، ص۲۰.
- ↑ «برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)اند، که بنیاد این کتاباند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی میکنند» سوره آل عمران، آیه ۷.
- ↑ قدردان قراملکی، محمد حسن، قرآن و علم کلام، ص۵۲.
- ↑ «(این) کتابی خجسته است که ما به سوی تو فرو فرستادهایم تا در آیات آن نیک بیندیشند و تا خردمندان از آن پند گیرند» سوره ص، آیه ۲۹.
- ↑ «و آیات خود را برای مردم روشن میدارد باشد که آنان پند گیرند» سوره بقره، آیه ۲۲۱؛ ﴿تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ﴾ «به اذن پروردگارش هر دم بر خود را میدهد و خداوند مثلها را برای مردم میزند باشد که پند گیرند» سوره ابراهیم، آیه ۲۵؛ ﴿فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ﴾ «و جز این نیست که آن را به زبان تو آسان گردانیدهایم باشد که آنان پند گیرند» سوره دخان، آیه ۵۸.
- ↑ «آیا به قرآن نیک نمیاندیشند که اگر از سوی (کسی) جز خداوند میبود در آن اختلاف بسیار مییافتند» سوره نساء، آیه ۸۲.
- ↑ «آیا در قرآن نیک نمیاندیشند یا بر دلها، کلون زدهاند؟» سوره محمد، آیه ۲۴.
- ↑ «و در زمین برای اهل یقین نشانههایی است * و (نیز) در خودتان، آیا نمینگرید؟» سوره ذاریات، آیه ۲۰-۲۱.
- ↑ «به زودی نشانههای خویش را در گسترههای بیرون و پیکرههای درونشان نشان آنان خواهیم داد تا بر آنها روشن شود که او راستین است» سوره فصلت، آیه ۵۳.
- ↑ «همان که هفت آسمان را تو بر تو آفرید، در آفرینش (خداوند) بخشنده هیچ ناسازواری نمیبینی؛ چشم بگردان! آیا هیچ شکاف و رخنهای میبینی؟» سوره ملک، آیه ۳.
- ↑ «آیا به شتر نمینگرند که چگونه آن را آفریدهاند؟» سوره غاشیه، آیه ۱۷.
- ↑ قدردان قراملکی، محمد حسن، قرآن و علم کلام، ص۵۳.