گذشت از همسر
مقدمه
ساختار زندگی اجتماعی به گونهای است که نمیتوان بازتاب رفتارهای دیگران را لحاظ نکرد و تنها به خواست خود توجه کرد. ویژگی زیستمحیطی به صورتی است که همه از منافع تولیدی دیگران سود میبرند؛ همانگونه که پیامد رفتار زشت دیگران تنها دامنگیر خودشان نیست؛ از اینرو افراد میتوانند برای دیگران سودمند یا زیانآور باشند. در چنین شرایطی آنچه برای بهرهگیری از سود و ایمن بودن از زیان تأثیر بیشتری دارد، مدارا و گذشت است. قرآن اساس زندگی انسان را در رنج میداند و در این باره میفرماید: «ما انسان را در رنج آفریدیم»[۱]. پس رنج فراگیر سراسر زندگی آدمی است و بهترین راه برای عبور از آن تحمل و مداراست. شاید به همین جهت است که فرمود: «صابران پاداش خود را بیحساب دریافت میکنند»[۲].
با توجه به این آیات میتوان گفت اساساً پیشرفت بیش از نود درصد امور زندگی با تحمل و مدارا همراه است؛ از قبیل تحمل آفتهای رفتار بد خود، تحمل تندخویی افراد خانواده، همسایه، افراد کوچه و خیابان، محیط کار، محیط آموزشی و محیط مدیریتی. اگر آدمی در این موارد تحمل نکند و از آفتها نگذرد، آسیب میبیند؛ از اینرو امیرمؤمنان(ع) در این باره فرمود: «آنکه از مدارا فاصله بگیرد، ناخوشیها به او نزدیک میشود»[۳]. در سخنانی دیگر فرمود: «مدارا با مردم پس از ایمان به خدا اساس[۴] و ثمره[۵] خرد، پایه حکمت[۶]، تابلو عقل[۷] و موجب سلامت دین و دنیاست»[۸]. چنانکه پیامبر(ص) فرمود: «مدارا با مردم صدقه است و هر که زندگی مدارامحور داشته باشد و از دنیا برود، شهید از دنیا رفته است»[۹]. پس انواع آرامش و سازگاری در زندگی از راه مدارا به دست میآید.
بنابراین تحمل و مدارا در محیط خانواده به ویژه در برابر تندخویی همسر از موارد گذشت درونخانگی است و مایه نیرومندی زن و شوهر میشود. اساساً همسر قوی و شایسته اهل گذشت است و کمتر اسیر خشم و عصبانیت میشود و این گذشت میتواند ابعاد حقوقی و اخلاقی داشته باشد. گذشت حقوقی مانند گذشت از حق قَسم، حق مضاجع۵ه، حق نفقه، حق پوشاک و حق مسکن. گذشت اخلاقی نیز مانند گذشت از بیمهری و تندخویی، چشمپوشی و سکوت شوهر. همه این گذشتها برای حفظ ساختار خانوادگی است که اهمیتی اساسی دارد[۱۰] و در آموزههای دینی به آن توصیه شده است. پیامبر(ص) فرمود: «گذشت مرد از خطای زن از حقوق زن بر شوهرش است»[۱۱] و «مردی که بدخلقی زنش را با لحاظ پاداش الهی تحمل کند، خدا در برابر هر بار صبر او پاداشی همانند آنچه به ایوب نبی در برابر تحمل گرفتاریها عطا کرده عنایت کند»[۱۲]. امام صادق(ع) در این باره فرمود: «رحمت خدا بر بندهای باشد که با همسرش به نیکی رفتار کند»[۱۳]. همچنین افزود: «پدرم همسری داشت که آزارش میداد؛ ولی پدر او را میبخشید»[۱۴]. همان گرامی درباره تحمل زن نیز فرمود: «بهترین زن آن است. اگر از شوهرش به خشم آید،]با تحمل او] به وی گوید دستم در دست توست و تا از من خشنود نگردی، از تو چشم نبندم و نخوابم»[۱۵].
کنیز امام حسین دسته گلی برای ایشان آورد و امام او را آزاد کرد. انس بن مالک که در جلسه حضور داشت، پرسید: چرا در برابر دسته گل کمارزش کنیز را آزاد کردی؟ امام فرمود: خدا ما را اینگونه تربیت کرده است و در قرآن فرمود: «هر گاه به شما تحیت گویند، پاسخ آن را بهتر از آن بدهید. پاسخ بهتر به این کنیز آزادی اوست»[۱۶]. وقتی امام در برابر هدیه کنیز اینگونه احسان میکند، آیا میتوان گفت در مقابل بدخویی کنیز یا دیگر همسرانش چنین نبود؟[۱۷]
منابع
پانویس
- ↑ ﴿لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ﴾ «که بیگمان انسان را در رنج آفریدهایم،» سوره بلد، آیه ۴.
- ↑ ﴿إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ﴾ «جز این نیست که پاداش شکیبایان را بیشمار، تمام دهند» سوره زمر، آیه ۱۰.
- ↑ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۳۴۱ («مَنْ هَجَرَ الْمُدَارَاةَ قَارَبَهُ الْمَكْرُوهُ»).
- ↑ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۲۰۲، ح۱۶۰۸۸ («... رَأْسُ الْعَقْلِ بَعْدَ الْإِيمَانِ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مُدَارَاةُ النَّاسِ»).
- ↑ عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ص۴۴۵، واژه «مدح المداراة»، ش ۴۱۶ («ثَمَرَةُ الْعَقْلِ مُدَارَاةُ النَّاسِ»).
- ↑ عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ش۱۰۱۶۸ («رَأْسُ الْحِكْمَةِ مُدَارَاةُ النَّاسِ»).
- ↑ عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ش۱۰۱۶۹ («عُنْوَانُ الْعَقْلِ مُدَارَاةُ النَّاسِ»).
- ↑ عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ش۱۰۱۷۸ («سَلَامَةُ الدِّينِ وَ الدُّنْيَا فِي مُدَارَاةِ النَّاسِ»).
- ↑ محمد بن حسن فتال، روضة الواعظین، ج۲، ص۳۸۰ («قَالَ النَّبِيُّ(ص): مَنْ عَاشَ مُدَارِياً مَاتَ شَهِيداً، وَ قَالَ: مُدَارَاةُ النَّاسِ صَدَقَةٌ»).
- ↑ ر.ک: عبدالله جوادی آملی، خانواده متعادل، ص۲۴۰.
- ↑ عزیزالله عطاردی قوچانی، مسند الامام الصادق(ع)، ج۱۶، ص۱۸۸، ح۱۲ («... وَ إِنْ أَذْنَبَتْ غَفَرَ لَهَا»).
- ↑ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۱۶۳، ح۲۵۳۱۵ («مَنْ صَبَرَ عَلَى سُوءِ خُلُقِ امْرَأَتِهِ وَ احْتَسَبَهُ أَعْطَاهُ اللَّهُ (بِكُلِّ مَرَّةٍ) يَصْبِرُ عَلَيْهَا مِنَ الثَّوَابِ مِثْلَ مَا أَعْطَى أَيُّوبَ عَلَى بَلَائِهِ»).
- ↑ شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۴۴۳، ح۴۵۳۷ («قَالَ الصَّادِقُ(ع): رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْسَنَ فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ زَوْجَتِهِ...»).
- ↑ عزیزالله عطاردی قوچانی، مسند الامام الصادق(ع)، ج۱۶، ص۱۸۸، ح۱۱؛ ص۱۹۳، ح۳۴ («... قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع): كَانَتِ امْرَأَةٌ عِنْدَ أَبِي(ع) تُؤْذِيهِ فَيَغْفِرُ لَهَا»).
- ↑ شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۸۹، ح۴۳۶۶ («... خَيْرُ نِسَائِكُمُ الَّتِي إِنْ غَضِبَتْ أَوْ أَغْضَبَتْ قَالَتْ لِزَوْجِهَا: يَدِي فِي يَدِكَ لَا أَكْتَحِلُ بِغُمْضٍ حَتَّى تَرْضَى عَنِّي»).
- ↑ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب(ع)، ج۴ ص۱۸؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۳۱ («... فَدَخَلَتْ عَلَيْهِ جَارِيَةٌ فَحَيَّتْهُ بِطَاقَةِ رَيْحَانٍ فَقَالَ لَهَا: أَنْتِ حُرَّةٌ لِوَجْهِ اللَّهِ...»).
- ↑ مقدسی، یدالله، سیره همسرداری امامان معصوم، ص ۲۸۶.