|
|
| (۱۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| | {{نبوت}} |
| | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[عاد در قرآن]] - [[عاد در علوم قرآنی]] - [[عاد در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} |
| | |
| | ==قوم عاد کیستند؟== |
| | «قوم عاد» به مدد اندامهای نیرومند و هیکلهایی [[تنومند]] و [[مقاوم]] که [[خداوند]] به ایشان عطا فرموده بود، در [[دیار]] خود قناتها حفر کرده و با کشت زمین، زراعتها و باغهایی ایجاد کردند و [[قصور]] و ابنیه مستحکم بنا نمودند. آنان شهرهای بزرگی در دشت، از شقوق تا اجفر بنا کرده بودند<ref>حسین عمادزاده اصفهانی|عمادزاده اصفهانی، حسین، تاریخ انبیا از آدم تا خاتم، ص۲۴۳.</ref> و [[روزگار]] متمادی در [[زندگی]] سرشار از [[خوشی]] و [[نعمت]] به سر میبردند. [[خداوند]] [[نعمتهای فراوان]] و [[برکات]] بسیار به آنان عطا کرده بود؛ چندان که نعمات فراوانی که [[خدا]] به این [[ملت]] عطا کرده بود، کمتر قومی از آن برخوردار بودند، ولی این [[مردم]] به جای [[سپاس]] و [[حقشناسی]] [[خدای یگانه]]، [[بتها]] را [[معبود]] خویش قرار دادند<ref>محمد احمد جاد المولی و همکاران، قصههای قرآن، مترجم: مصطفی زمانی، ص۵۴.</ref>. [[قوم عاد]] بتهای «وَدا»، «[[سُواع]]»، «[[یغوث]]»، «[[یعوق]]» و«[[نسر]]» میپرستیدند ضمن اینکه [[ابن عباس]] از [[پرستش]] [[بت]] دیگری به نام «[[الهتار]]» توسط آنان خبر داده است<ref>شوقی ابوخلیل، اطلس قرآن، مترجم: محمد کرمانی، ص۳۳.</ref>. بر اساس اطلاعات [[قرآن مجید]]، [[پیغمبری]] به نام [[هود]]{{ع}}، بر [[قبیله عاد]] [[مبعوث]] شد تا آنان را به پرستش خدای یگانه [[دعوت]] نماید، اما فقط عده کمی، به او گرویدند. تا اینکه سرانجام، در پی [[عصیان]] این [[قوم]]، خداوند عذابش را بر آنان نازل کرد<ref>محمد احمد جاد المولی و همکاران، قصههای قرآن، مترجم: مصطفی زمانی، ص۵۴.</ref>. به گفته مردم حضرموت، [[حضرت هود]]{{ع}} پس از هلاک قوم عاد در حضرموت سکنی گزید و در نهایت در شرق این [[سرزمین]] در دو منزلی [[شهر تریم]] از [[دنیا]] رفت و همان جا در نزدیکی دره [[برهوت]] [[دفن]] شد<ref>شوقی ابوخلیل، اطلس قرآن، مترجم: محمد کرمانی، ص۳۳.</ref>.<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص۵۰.</ref> |
| | |
| | == عاد از دیدگاه قرآنی == |
| | {{اصلی|عاد در قرآن}} |
| | [[قوم هود]] {{ع}} از [[اقوام عرب]] و متعلق به ماقبل تاریخند و از آنها در [[تاریخ]] نامی به میان نیامده و در [[تورات]] به آنها اشارهای نشده و فقط [[قرآن]] مقداری از حالات آنها را ضمن [[آیات]] نقل کرده است. آنها در [[سرزمین]] احقاف در جنوب جزیرةالعرب در قسمتهای "الربعالخالی" میزیستند که در گذشته آباد بود؛ چنانکه [[قرآن کریم]] میفرماید: {{متن قرآن|وَاذْكُرْ أَخَا عَادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقَافِ }}<ref>«و از برادر (قوم) عاد (هود) یاد کن آنگاه که قومش را در آن ریگزار بیم داد» سوره احقاف، آیه ۲۱.</ref>. [[پیامبر]] آنها [[هود]] {{ع}} بود؛ ولی [[پیامبران]] دیگری هم داشتند {{متن قرآن|كَذَّبَتْ عَادٌ الْمُرْسَلِينَ}}<ref>«(قوم) عاد پیامبران را دروغگو شمردند» سوره شعراء، آیه ۱۲۳.</ref>. آنها مردمانی [[بتپرست]] بودند {{متن قرآن|قَالُوا يَا هُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ}}<ref>«گفتند: ای هود! برهانی برای ما نیاوردهای و ما با سخن تو از خدایانمان دست نمیکشیم و ما به تو ایمان نمیآوریم» سوره هود، آیه ۵۳.</ref> [[قیامت]] را نیز [[انکار]] میکردند {{متن قرآن|كَذَّبَتْ ثَمُودُ وَعَادٌ بِالْقَارِعَةِ}}<ref>«قوم ثمود و عاد، آن (هنگامه) درهم کوبنده را دروغ شمردند» سوره حاقه، آیه ۴.</ref> در سرزمین حاصلخیز و سرسبز و پرآب میزیستند و مردمانی قوی هیکل و مرفه بودند {{متن قرآن|فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا الْكِتَابَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هَذَا الْأَدْنَى وَيَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنَا وَإِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُهُ يَأْخُذُوهُ أَلَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثَاقُ الْكِتَابِ أَنْ لَا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ وَدَرَسُوا مَا فِيهِ وَالدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}<ref>«پس از آنان، جانشینانی آمدند که کتاب (آسمانی) را به ارث بردند؛ کالای ناپایدار این جهان فروتر را میگیرند و میگویند: به زودی (توبه میکنیم و) آمرزیده خواهیم شد و اگر باز کالای ناپایداری مانند آن به دستشان برسد آن را میگیرند! آیا از اینان در کتاب (تورات) پیمان گرفته نشده است که جز حقّ به خداوند نسبت ندهند؟ در حالی که آنچه در آن (کتاب) است آموختهاند و سرای واپسین برای آنان که پرهیزگاری میورزند بهتر است؛ آیا خرد نمیورزید؟» سوره اعراف، آیه ۱۶۹.</ref>. [[ثروت]] بسیار و عمرهای طولانی و نیروهای زیاد، بیشترشان را به [[غفلت]] و بیخبری و سرانجام [[ظلم]] و [[طغیان]] کشانده بود؛ تا آنجا که -به گفته قرآن- کسی را نیرومندتر از خود نمیدانستند. فاصله طبقاتی میان آنان شدید بود، به زیردستان خود بسیار [[ستم]] میکردند و [[راه]] [[گردنکشی]] و [[استکبار]] را پیشه خود کرده بودند و بدتر از همه کارهایشان، [[بتپرستی]] بود. |
|
| |
|
| {{نبوت}} | | [[خداوند]] [[حضرت هود]] {{ع}} را از میان آنان و برای [[ارشاد]] آنها برانگیخت؛ اما [[مردم]] ضمن [[اصرار]] بر بتپرستی میگفتند: "برای ما فرقی نمیکند ما را [[پند]] دهی یا پند ندهی؛ این کار [[رفتار]] گذشتگان است". و به [[آزار]] و [[تمسخر]] [[پیغمبر]] [[خدا]] پرداختند، تا این که [[عذاب الهی]] آنها را هلاک کرد. |
| <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div>
| |
| <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عاد در قرآن]] - [[عاد در علوم قرآنی]]</div>
| |
| <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
| |
|
| |
|
| ==مقدمه==
| | قرآن کریم درباره چگونگی [[هلاکت]] قوم هود (عاد) میفرماید: {{متن قرآن| وَأَمَّا عَادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عَاتِيَةٍ سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ فَهَلْ تَرَى لَهُم مِّن بَاقِيَةٍ }}<ref>«و اما (قوم) عاد با تندباد سردی بنیانکن، از میان برداشته شد که (خداوند) آن را هفت شب و هشت روز پیاپی بر آنان چیره گردانید و آن قوم را در آن (شب و روز) ها بر زمین افتاده میدیدی، گویی تنههای خرمابنهایی فرو افتادهاند. آیا از ایشان بازماندهای میبینی؟» سوره حاقه، آیه ۶-۸.</ref> |
| #{{متن قرآن|أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْوَاهِهِمْ وَقَالُوا إِنَّا كَفَرْنَا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَإِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ * وَمَا لَنَا أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ وَقَدْ هَدَانَا سُبُلَنَا وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَى مَا آذَيْتُمُونَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ * وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ}}<ref>«آیا خبر کسان پیش از شما چون قوم نوح و عاد و ثمود و کسان پس از ایشان که جز خداوند کسی آنان را نمیشناسد به شما نرسیده است؟ پیامبران آنان برهانها برای آنها آوردند اما آنان (از خشم) دست بر دهان بردند و گفتند: هر چه را که شما برای آن فرستاده شدهاید انکار میکنیم و بیگمان به آنچه ما را بدان فرا میخوانید در دودلی گمانانگیزی هستیم * و چرا بر خداوند توکّل نکنیم حال آنکه راهمان را به ما نشان داده است؟ و بیگمان بر آزاری که میدهیدمان شکیبایی پیشه میکنیم و توکّلکنندگان باید تنها بر خداوند توکّل کنند * و کافران به پیامبرانشان گفتند: شما را از سرزمینمان بیرون خواهیم راند مگر به آیین ما باز گردید آنگاه پروردگارشان به آنان وحی کرد که بیگمان ستمگران را نابود خواهیم کرد» سوره ابراهیم، آیه ۹ و ۱۲ و ۱۳.</ref>.
| |
| #{{متن قرآن|وَعَدَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا هِيَ حَسْبُهُمْ وَلَعَنَهُمُ اللَّهُ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ * كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلَاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلَاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خَاضُوا أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ * أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَقَوْمِ إِبْرَاهِيمَ وَأَصْحَابِ مَدْيَنَ وَالْمُؤْتَفِكَاتِ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ}}<ref>«خداوند به مردان و زنان منافق و کافران، آتش دوزخ را وعده کرده است که در آن جاودانند، همان آنان را بس! و خداوند آنان را لعنت کرده است و عذابی پایدار خواهند داشت * (حال و روز شما منافقان) همانند پیشینیانتان (است) که نیرومندتر و داراتر و پرفرزندتر از شما بودند؛ آنان بهره خویش بردند شما نیز بهره خویش گرفتید همچون کسانی که پیش از شما به بهره خویش رسیدند و (در یاوه گویی) فرو رفتید چنانکه آنان فرو رفتند؛ آنانند که کردارهاشان در این جهان و در جهان واپسین تباه است و آنانند که زیانکارند * آیا خبر پیشینیان آنان: قوم نوح و عاد و ثمود و قوم ابراهیم و اصحاب مدین و سرزمینهای زیرورو شده (ی قوم لوط) به آنها نرسیده است که پیامبرانشان برای آنها برهانها آوردند؛ خداوند بر آن نبود که به آنان ستم کند ولی آنان خود به خویش ستم میورزیدند» سوره توبه، آیه ۶۸-۷۰.</ref>.
| |
| #{{متن قرآن|وَاذْكُرْ أَخَا عَادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقَافِ وَقَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ * فَلَمَّا رَأَوْهُ عَارِضًا مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قَالُوا هَذَا عَارِضٌ مُمْطِرُنَا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِهِ رِيحٌ فِيهَا عَذَابٌ أَلِيمٌ * تُدَمِّرُ كُلَّ شَيْءٍ بِأَمْرِ رَبِّهَا فَأَصْبَحُوا لَا يُرَى إِلَّا مَسَاكِنُهُمْ كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ وَلَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيمَا إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ وَجَعَلْنَا لَهُمْ سَمْعًا وَأَبْصَارًا وَأَفْئِدَةً فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ سَمْعُهُمْ وَلَا أَبْصَارُهُمْ وَلَا أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِذْ كَانُوا يَجْحَدُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ}}<ref>«و از برادر (قوم) عاد (هود) یاد کن آنگاه که قومش را در آن ریگزار بیم داد و البته پیش از وی بیمدهندگانی بر گذشته بودند و پس از او نیز پیامبرانی آمدند که (هر یک میگفتند) جز خداوند را نپرستید که من بر شما از عذاب روزی سترگ میهراسم *آنگاه، چون آن (عذاب) را مانند ابری سایهگستر دیدند که رو به درّههای آنان دارد گفتند: این ابری است که برای ما بارانزاست؛ (نه)، بلکه همان است که آن را به شتاب میخواستید، (تند) بادی است که در آن عذابی دردناک است * که به فرمان پروردگارش همه چیز را از میان برمیدارد، آنگاه چنان شدند که جز خانههاشان چیزی دیده نمیشد، بدینگونه بزهکاران را کیفر میدهیم * و به راستی ما به آنان در چیزهایی توانمندی دادیم که به شما در آنها توانمندی ندادهایم و برای آنان گوش و دیدگان و دلهایی نهادیم، اما گوش و دیدگان و دلهای آنان هیچ به کارشان نیامد زیرا آیات خداوند را انکار میکردند و (کیفر) آنچه به ریشخند میگرفتند آنها را فرا گرفت» سوره احقاف، آیه ۲۱-۲۶.</ref>.
| |
| #{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ * إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ * الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ * فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ * إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ}}<ref>«آیا درنیافتهای که پروردگارت با قوم عاد چه کرد؟ * با (مردم شهر) “ارم” که دارای ستونهای بزرگ بود * که مانند آن در میان شهرها نیافریدهاند * سرانجام پروردگارت بر (سر) آنان تازیانه عذاب فرو کشید * بیگمان پروردگارت در کمینگاه است» سوره فجر، آیه ۶-۸ و ۱۳-۱۴.</ref>
| |
|
| |
|
| '''نکات:''' در [[آیات]] فوق این موضوعات مطرح گردیده است:
| | در [[آیات]] مختلف [[قرآن کریم]]، بادی که سبب [[هلاکت]] [[قوم هود]] شد به این اوصاف معرفی شده است: عقیم (باد نازا)؛ صرصر (باد سرد یا شدید)؛ عاتیه (باد [[سرکش]] و [[طاغی]])؛ {{متن قرآن|رِيحٌ فِيهَا عَذَابٌ أَلِيمٌ}} (بادی که عذاب دردناک همراه داشت) {{متن قرآن|فَلَمَّا رَأَوْهُ عَارِضًا مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قَالُوا هَذَا عَارِضٌ مُمْطِرُنَا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِهِ رِيحٌ فِيهَا عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>«آنگاه، چون آن (عذاب) را مانند ابری سایهگستر دیدند که رو به درّههای آنان دارد گفتند: این ابری است که برای ما بارانزاست؛ (نه)، بلکه همان است که آن را به شتاب میخواستید، (تند) بادی است که در آن عذابی دردناک است» سوره احقاف، آیه ۲۴.</ref>.<ref>[[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص ۳۸۷۸.</ref> |
| # [[خداوند]] خطاب به [[پیامبر]] و [[مردم]] عصر [[بعثت]] [[آزار]] رسانی و اذیتهای [[قوم عاد]]، به [[هود]] [[پیامبر]] را برای [[عبرت]] گرفتن متذکر میشود: {{متن قرآن|أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ قَوْمِ... وَعَادٍ... وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَى مَا آذَيْتُمُونَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ}}؛
| |
| #زیاد بودن [[قدرت]] [[قوم عاد]]، در مقایسه با [[منافقان]] زمان [[پیامبر]]: {{متن قرآن|كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً}}؛
| |
| # [[ثروت]] افزونتر امتیازات [[قوم عاد]]، در مقایسه با [[منافقان]] [[عصر پیامبر]]: {{متن قرآن|كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا... وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا}}؛
| |
| #جمعیت بیشتر از امتیازات [[قوم عاد]]، در مقایسه با [[منافقان]] [[عصر پیامبر]]: {{متن قرآن|كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا... وَأَكْثَرَ... وَأَوْلَادًا}}؛
| |
| # [[قوم عاد]] برخوردار از امکاناتی، همچون امکانات [[مشرکان]] [[مکّه]]: {{متن قرآن|فَلَمَّا رَأَوْهُ عَارِضًا مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قَالُوا هَذَا عَارِضٌ مُمْطِرُنَا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِهِ رِيحٌ فِيهَا عَذَابٌ أَلِيمٌ * تُدَمِّرُ كُلَّ شَيْءٍ بِأَمْرِ رَبِّهَا فَأَصْبَحُوا لَا يُرَى إِلَّا مَسَاكِنُهُمْ كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ}}؛
| |
| #نواختن شلاّق [[عذاب]] بر [[قوم عاد]]، نمونهای از کمینگذاری [[خداوند]] برای [[مخالفان پیامبر]]: {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ *... فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ * إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۱۵۸.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==جستارهای وابسته== | | == جستارهای وابسته == |
| | {{مدخل وابسته}} |
| * [[حضرت هود]] | | * [[حضرت هود]] |
| * [[دین حضرت هود]] | | * [[دین حضرت هود]] |
| {{پایان مدخلهای وابسته}} | | {{پایان مدخل وابسته}} |
|
| |
|
| ==منابع== | | == منابع == |
| # [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم''']] | | {{منابع}} |
| | # [[پرونده: 9030760879.jpg|22px]] [[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|'''فرهنگنامه علوم قرآنی''']] |
| | {{پایان منابع}} |
|
| |
|
| ==پانویس== | | == پانویس == |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
|
| |
|
| [[رده:عاد]]
| | {{قبایل عرب}} |
| [[رده:مدخل]]
| |
|
| |
|
| {{قبایل عرب}}
| | [[رده:قبیلههای عرب]] |
