حارث بن عبدالمطلب هاشمی در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخهها
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
اما [[نسل]] [[حارث بن عبدالمطلب]] عمدتاً از طریق دو فرزند دیگرش [[نوفل]] و [[ربیعه]] استمرار یافت<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref>. نوفل<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۵۰۲؛ بیهقی، دلائل النبوه و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۳، ص۱۴۴.</ref> و ربیعه<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۵. اما برخی دیگر از منابع حضور ربیعه در جنگ بدر را به جهت را رد کرده، دلیل آن را مسافرت او به شام عنوان کردهاند. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۵-۳۶؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۵۲۸)</ref> هر دو در [[جنگ بدر]] حضور داشتند و در این [[جنگ]] به [[اسارت]] [[سپاه اسلام]] در آمدند.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | اما [[نسل]] [[حارث بن عبدالمطلب]] عمدتاً از طریق دو فرزند دیگرش [[نوفل]] و [[ربیعه]] استمرار یافت<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref>. نوفل<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۵۰۲؛ بیهقی، دلائل النبوه و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۳، ص۱۴۴.</ref> و ربیعه<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۵. اما برخی دیگر از منابع حضور ربیعه در جنگ بدر را به جهت را رد کرده، دلیل آن را مسافرت او به شام عنوان کردهاند. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۵-۳۶؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۵۲۸)</ref> هر دو در [[جنگ بدر]] حضور داشتند و در این [[جنگ]] به [[اسارت]] [[سپاه اسلام]] در آمدند.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | ||
===[[بنی نوفل بن حارث بن عبدالمطلب]]=== | |||
[[نوفل]] پسر ارشد حارث بن عبدالمطلب بود<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶ و۸۷.</ref> و از عموهایش [[حمزه]] و عباس مسنتر بود<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۷؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷.</ref>. وی در جریان [[فتح مکه]] [[مسلمان]] شد<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷؛ عمر بن محمد بن فهد، اتحاف الوری، ج۱، ص۵۲۷. جمعی از مصادر بر این اعتقادند که او پس از آزادی در بدر، مسلمان شد و به مکه بازگشت و سپس با عباس بن عبدالمطلب در زمان جنگ خندق به مدینه هجرت کرده است. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۵۱۲.</ref> و پس از آن، در فتح مکه، [[جنگ حنین]] و [[غزوه طائف]] حضور یافت<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۵۱۲.</ref>. بنا به نقلی، [[نوفل بن حارث]] در [[غزوه حنین]]، که پس از فتح مکه رخ داد، ۳۰۰۰ نیزه در [[اختیار]] [[رسول خدا]]{{صل}} قرار داد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴-۳۵؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷؛ عمر بن محمد بن فهد، اتحاف الوری، ج۱، ص۵۲۷.</ref>. او را همچنین، از پایداریکنندگان در این [[جنگ]] گفتهاند<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۷؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷. ابن سعد پایداری او را در جریان جنگ طائف دانسته است. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴. نیز ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۵۱۲)</ref>. وی در [[زمان]] [[خلافت عمر بن خطاب]] درگذشت و در [[بقیع]] [[دفن]] شد<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۷؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۶۲-۶۳.</ref>. نوفل بن حارث از همسرش -هند بنت [[ابوسفیان بن حرب]]- دارای فرزندانی به نامهای [[محمد اکبر]]، [[ربیعه]]، عبدالرحمن، [[رمله]] و ام [[زبیر]] و از عمرو دختر مطلب بن ابی وداعه صاحب فرزندانی به اسامی [[عتبه]]، [[محمد اصغر]]، حارث، [[ریطه]] و ام حارث شد. ضمن این که سعید [[فقیه]] نیز از دیگر [[فرزندان]] او بود که از [[ام ولد]] متولد شد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۴۲. نیز ر.ک: مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.</ref>. حارث، بزرگترین پسر او بود [[و]] به همین جهت [[نوفل]] را «[[ابوحارث]]» [[کنیه]] داده بودند<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.</ref>. وی را از [[اصحاب پیامبر]]{{صل}}<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۴۲؛ [[ابن قانع]]، [[معجم الصحابه]]، ج۴، ص۱۳۳۶؛ [[ابن اثیر]]، اسد الغابه فی [[معرفة الصحابه]]، ج۱، ص۴۱۹.</ref> و [[راویان احادیث]] آن حضرت<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷.</ref> و از [[کارگزاران]] [[رسول خدا]]{{صل}} در اداره بخشهایی از [[مکه]] و پس از ایشان در [[زمان]] [[خلافت ابوبکر]] و عمر و عثمان گفتهاند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۴۲؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۷، ص۳۱۹؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۴۲.</ref>. [[حارث بن نوفل]] مدتی بعد، به [[بصره]] رفت و در این [[شهر]] ساکن گردید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۴۱۹.</ref>. | |||
[[حارث بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب]] از [[همسر]] خود هند دختر [[ابوسفیان بن حرب]] و [[خواهر]] معاویه<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۳، ص۸۸۵. نیز ر.ک: ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref>، پسر دیگری به نام عبدالله<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵.</ref> ملقب به «ببّه» داشت<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷. «ببه» به معنای کثرت گوشت و چاقی است. از آنجا که عبدالله بن حارث بن نوفل در کودکی بسیار فربه بود و به اصطلاح «توپولی» بود، مادرش هند دحتر ابوسفیان او را «ببه» نامید. (با اندک اختلاف در: بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۳، ص۸۸۶؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، ج۶، ص۱۵۷.)</ref>. عبدالله ببّه در جریان [[صلح امام حسن]]{{ع}} با معاویه، [[سفیر]] حضرت به [[شام]] بود<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۸. ابن اعثم به اشتباه از او با نسب عبدالله بن نوفل بن حارث یاد کرده است. (ابن اعثم، الفتوح، ج۴، ص۲۹۰)</ref>. بعد از وقوع [[صلح]] و در پی آن [[سیطره]] معاویه بر [[بلاد مسلمین]]، معاویه از او خواست تا [[فرمانداری]] مناطقی از حکومتش را پذیرا شود، اما عبدالله بن حارث نپذیرفت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۸.</ref>. پس از [[مرگ معاویه]] و با آغاز [[قیام]] [[اباعبدالله الحسین]]{{ع}}، [[یزید بن ابوسفیان]] در پی نامهنگاریهای متعدد [[امویان]] [[کوفه]]، [[نعمان بن بشیر]] را از [[امارت کوفه]] [[عزل]] کرد و [[عبیدالله بن زیاد]] را با [[حفظ]] سمت، به [[فرمانداری کوفه]] [[منصوب]] کرد. عبیدالله پس از دریافت [[نامه یزید]]، ۵۰۰ تن از مردان [[بصره]] -که [[عبدالله بن حارث بن نوفل]] و [[شریک بن اعور]] از جمله ایشان بودند- از بصره به سمت کوفه [[حرکت]] کرد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۵۹.</ref>. عبدالله در [[زمان]] [[قیام مسلم بن عقیل]] در کوفه، همراه با مختار به [[یاری]] مسلم شتافت. در این خیزش، مختار [[پرچم سبز]] و عبدالله ببّه پرچمی سرخ در دست گرفتند و پس از زد و خوردهای کوتاه با نیروهای [[اموی]]، خود را همراه با مسلم، به دارالعماره رساندند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۸۱؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۳۶.</ref>. این [[همکاری]] باعث شد تا عبیدالله پس از مسلط شدن بر اوضاع، عبدالله بن حارث و مختار را دستگیر و [[زندانی]] کند<ref>ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۳۶.</ref>. عبدالله در بین [[بصریها]] از [[وجاهت]] بالایی برخوردار بود؛ از اینرو، [[مردم بصره]] پس از [[مرگ]] [[یزید بن معاویه]] و [[فرار]] عبیدالله بن زیاد به [[شام]]، بر امارت او اتفاق کردند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۱۸ و ج۷، ص۷۰؛ ابن قتیبه دینوری، الامامه و السیاسه، ج۲، ص۳۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۸؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۵۹. مصعب زبیری وقوع این اتفاق را پس از مرگ معاویه دانسته است. (مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶)</ref>. او پیش از این [[منصب]]، [[مسئول]] دار الرزق بصره بود اما مدتی بعد مغضوب عبیدالله بن زیاد واقع شد و زندانی گردید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۸ و ج۵، ص۲۱۴.</ref>. مردم بصره پس از سپردن امارت به وی، به [[عبدالله بن زبیر]] –مدعی [[زبیری]] [[خلافت]]- [[نامه]] نوشتند و ضمن اعلام [[بیعت]] با او، از وی خواستند تا امارت [[عبدالله بن حارث بن نوفل]] بر [[بصره]] را بپذیرد. [[ابن زبیر]] نیز پذیرفت و او را [[کارگزار]] خود در بصره قرار داد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۱۸؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۵۹؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۷، ص۳۲۴. نیز ر.ک: ابن قتیبه دینوری، الامامه و السیاسه، ج۲، ص۳۲؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۵، ص۹.</ref>. عبدالله در زمانی که [[عبدالرحمن بن محمد بن اشعث]] در [[سال ۸۱ هجری]] علیه [[مروانیان]]، دست به [[شورش]] زد و [[عبدالملک بن مروان]] را از [[خلافت]] [[خلع]] کرد و با او وارد [[نبرد]] شد، در کنار وی بود. در پی [[شکست]] ابن اشعث و [[فرار]] او به سمت رتبیل هند، عبدالله هم از [[بیم]] حجاج، از [[بصره]] به عمان گریخت و دو سال بعد در [[سال ۸۴ هجری]] در این [[سرزمین]] در گذشت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۸؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۱۰۲؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۶، ص۱۰۶.</ref>. | |||
از دیگر [[رجال]] [[دودمان]] [[بنی نوفل]] میتوان به نام [[اسحاق بن عبدالله بن حارث بن نوفل]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۴۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۶۲۰؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۵۱۲.</ref>، [[زبیر بن سعید بن سلیمان بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب]] –از [[راویان حدیث]]-<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۴۴۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۸، ص۴۶۵.</ref> و [[حارث بن عون بن عبدالله بن حارث بن نوفل]] -که به [[سخاوت]] شهره بود- اشاره داشت<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵.</ref>. ضمن این که در برخی مصادر، از عباس بن عبدالله بن عبدالله بن حارث بن نوفل به عنوان یکی از نیروهای [[اموی]] در مواجهه با [[قیام]] [[عبدالله بن معاویة بن عبدالله بن جعفر]] در [[سال ۱۲۷ هجری]] و کشته شدنش در عصبیه [[عراق]] در جریان این قیام خبر دادهاند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۷، ص۳۰۷.</ref>. به گفته برخی منابع، جمعی از [[ذراری]] و فرزندان حارث بن نوفل در [[حلب]] سکونت داشتند و نزد امرای آن [[شهر]]، از [[احترام]] ویژهای برخوردار بودند<ref>عمر بن احمد بن عدیم، بغیة الطلب فی تاریخ حلب، ج۹، ص۴۱۷۳.</ref>. | |||
[[سعید بن نوفل]] از فقهای [[عابد]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۱۶. نیز ر.ک: بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۵۱۷.</ref> و [[مغیرة بن نوفل]] -[[صحابی رسول خدا]]{{صل}}-<ref>ابن ابیحاتم، الجرح و التعدیل، ج۸، ص۲۳۱؛ ابن قانع، معجم الصحابه، ج۱۴، ص۴۸۵۷؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۴، ص۱۴۴۷-۱۴۴۸.</ref>، [[پسران]] دیگر [[نوفل بن حارث]] بودند. [[مغیره]] از [[قضات]] دوران [[خلافت عثمان]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۴، ص۱۴۴۸.</ref> و از [[یاران امام علی]]{{ع}} در [[صفین]] بود که با اشعار و سخنان خود، [[یاران]] حضرت را به [[حمله]] [[تحریض]] میکرد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۳۸۵؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۳، ص۱۶۱. نیز ر.ک: ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷.</ref>. او را دستگیر کننده [[ابن ملجم]] پس از ضربت زدن به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}}<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۴۱۳؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۴، ص۱۴۴۸.</ref> و [[جانشین]] و عامل [[امام حسن مجتبی]]{{ع}} به هنگام [[لشکرکشی]] ایشان به سمت معاویه گفتهاند<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷؛ محمد علی آل خلیفه، امراء الکوفه و حکامها، ص۱۲۹.</ref>. او امامه بنت ابوالعاص بن ربیع بن عبد شمس و دختر [[زینب]] دختر خوانده [[پیامبر]]{{صل}} را به زنی گرفته بود؛ اما ثمری از این [[ازدواج]] حاصلش نشد<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref>. مغیره از [[همسران]] دیگر خود، صاحب فرزندانی شد. از مشهورترین رجالی که از [[نسل]] او پدید آمدند میتوان از [[عبدالله بن مغیرة بن نوفل محدث]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷.</ref>، [[لوط بن اسحاق بن مغیرة بن نوفل]] -از علمای [[عابد]] و [[فقیه]]-<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۴۴۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷.</ref> و پسرش [[محمد بن لوط]] –از روات [[حدیث اهل سنت]]-<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷.</ref> و نیز [[یزید بن عبدالملک بن مغیره بن نوفل بن حارث]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۴۴۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷.</ref> و پسرش [[یحیی بن یزید بن عبدالملک]]-از [[راویان]] و [[محدثان اهل سنت]]-<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref> یاد کرد. روایاتی که از او و پدرش نقل شده از دیدگاه برخی [[علمای اهل سنت]] [[ضعیف]] [[ارزیابی]] شده است<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref>. | |||
عبدالله و عبیدالله هم، [[پسران]] دیگر [[نوفل بن حارث بن عبدالمطلب]] بودند. عبیدالله [[قاری]] [[قریش]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۱۶.</ref> و عبدالله که به ظاهر شباهتهای بسیاری به [[رسول خدا]]{{صل}} داشت<ref>ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref>، از [[کارگزاران]] [[مروان بن حکم]] در [[تصدی]] سمت [[قضاء]] [[مدینه]] در [[سال ۴۲ هجری]] بود<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۴۲۰.</ref> و تا [[سال ۴۹ هجری]] که از سمتش بر کنار شد بر این [[منصب]] باقی بود<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۲۳۲.</ref>. او را نخستین [[قاضی]] مدینه نامیدند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۳؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref>. از [[عبدالله بن نوفل]] پسرانی به نامهای عبدالله، اسحاق و صلت و محمد<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref> و [[حمزه]]<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۳، ص۷۰.</ref> بر جای ماند. محمد را از [[محدثان]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۴۳-۲۴۴.</ref> و از صلت در شمار [[فقها]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۴۳. مصعب زبیری نسب او را «صلت بن عبدالله بن حارث بن نوفل بن حارث» دانسته است. (مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.)</ref> و [[راویان حدیث]] نام بردهاند<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref>. از [[عبدالله بن عبدالله بن نوفل]] هم -که [[مصعب زبیری]] از او با نام و [[نسب]] [[عبدالله بن عبدالله بن حارث بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب]] یاد کرده است-<ref>مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.</ref>، در شمار راویان حدیث و مروی عنه [[ازهری]] نام برده شده است<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۴۲-۲۴۳؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.</ref>. ضمن این که حمزه نیز از کشتهشدگان [[واقعه حره]] به شمار رفته است<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۳، ص۷۰.</ref>. از [[نسل]] [[نوفل بن حارث بن عبدالمطلب]]، جمع زیادی در شهرهای مدینه<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.</ref>، [[بصره]] و [[بغداد]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.</ref> ساکن بودند.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||
نسخهٔ ۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۷
این مدخل زیرشاخهٔ بحث حارث بن عبدالمطلب هاشمی است. حارث بن عبدالمطلب هاشمی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حارث بن عبدالمطلب هاشمی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
زندگینامه و شرح حال
حارث بزرگترین عموی پیامبر(ص) و فرزند ارشد عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف[۱] و صفیه دختر جندب (جنیدب) بن حجیر بن حبیب -از قبیله بنیعامر بن صعصعه-[۲] بود. این امر موجب شد تا عبدالمطلب، کنیه از او بگیرد و «ابوالحارث» خوانده شود[۳]. حارث در حفر مجدد چاه زمزم یاریگر پدر بود[۴]؛ واقعهای که او بعدها، با سرایش اشعاری، بدان افتخار کرده است[۵]. بر پایه برخی گزارشات، حارث در سفر تجاری کاروان قریش که رسول خدا(ص) نیز در سن نوجوانی (۱۲سالگی) آن را همراهی میکرد، حضور داشت. نقل است که هنگامی که در بُصری (از شهرهای شام)، بُحیرای راهب، اهل کاروان را به مهمانی دعوت کرد، آنان پیامبر(ص) را برای نگهبانی از وسایل کاروان گذاشته نزد بحیرا رفتند. حارث بن عبدالمطلب، با نادرست خواندن این اقدام و طبق خواسته بحیرا، آن حضرت را به مجلس فرا خواند[۶]. از حارث و چند و چون زندگیاش تا بعثت رسول خدا(ص) خبری در دست نیست. از زمان دقیق درگذشت حارث نیز، اطلاعی به دست نیامده است. برخی، زمان وفات او را پیش از ولادت رسول خدا(ص)، در سال ذبح شتران (حدود یک سال قبل از عام الفیل) ذکر کردهاند[۷] که با گزارش همسفر بودن وی با پیامبر(ص) در سفر شام، همخوانی ندارد.
ابن ابیحاتم (م. ۳۲۷ هجری)، حارث بن عبدالمطلب را از اصحاب و کارگزاران رسول خدا(ص) معرفی کرده است[۸]، این در حالی است که ابن حجر (م. ۸۵۲ هجری) پس از ذکر شرح حال او در بخش چهارم کتاب خود «الاصابه» (توهمات)، از اشتباه ابن ابیحاتم در صحابی دانستن حارث و کارگزاری وی برای رسول خدا(ص)، و سپس ابوبکر، عمر و عثمان بر مکه خبر داده و آورده است که ابن ابیحاتم، اطلاعات مربوط به نواده او -حارث بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب- را با اخبار زندگی وی در هم آمیخته است[۹]. حارث خانهای در مکه داشت که رسول خدا(ص) بدان وارد شده و نماز خوانده است[۱۰]. این خانه را بعدها معاویه از نوادهاش، عبدالله بن حارث بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب، معروف به «ببّه» خرید[۱۱]. بر اساس برخی گزارشها، دعوت عمومی رسول خدا(ص) که در پی نزول آیه: «و أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الأقربین؛ و نزدیکترین خویشاوندانت را بیم ده!»[۱۲]، با دعوت خویشاوندانش آغاز شد، در خانه حارث انجام شد و آن حضرت، در حضور حدود ۴۰ نفر از خویشاوندانش، آنان را به اسلام فراخواند که جز امام علی(ع) کسی پاسخ مثبت نداد[۱۳].[۱۴] این خانه که در پشت صفا و مروه و در شعب بنیهاشم قرار داشت در توسعههای دوران سعودی تخریب گردید[۱۵].[۱۶]
همسران و فرزندان حارث بن عبدالمطلب
حارث بن عبدالمطلب از همسرش غزیه بنت قیس بن طریف بن عبدالعزی بن عمیره بن عمیره بن ودیعه بن حارث بن فهر[۱۷]، صاحب پسرانی به اسامی ابوسفیان (مغیره)، عبدشمس، امیه، ربیعه، نوفل[۱۸]، عبدالمطلب[۱۹] و به نقلی عبدالله[۲۰] شد. ضمن این که او دختری هم به نام «اروی» داشت که به ازدواج ابووداعة بن هبیرة بن سعید بن سعد بن سهم در آمد[۲۱]. عبدالمطلب در دوران طفولیت از دنیا رفت[۲۲]. از امیه و عبد شمس -که پیامبر(ص) او را «عبدالله» نامید[۲۳]- هم، نسلی باقی نماند[۲۴]. عبدشمس بن حارث، پیش از فتح مکه (سال هشتم هجری)، به مدینه هجرت کرد و مسلمان شد و چون در منطقه «صَفراء»[۲۵] درگذشت، رسول خدا(ص) پیراهن خود را کفن او قرار داد و وی را در همان جا دفن کرد[۲۶]. اما ابوسفیان؛ نام اصلیاش مغیره بود و به شاعری در میان مردم مکه شهرتی تام داشت[۲۷]. مغیره –با وجود آنکه برادر رضاعی رسول خدا(ص) محسوب میشد-[۲۸]، اما نه تنها، تا اندکی پیش از فتح مکه (سال هشتم) مسلمان نشد، بلکه از دشمنان و هجو کنندگان آن حضرت بود[۲۹]. ابوسفیان پس از مسلمان شدن، در فتح مکه[۳۰] و جنگ حنین حضور یافت[۳۱]. او[۳۲] و برادرش ربیعة بن حارث بن عبدالمطلب[۳۳] را از پایداریکنندگان این جنگ گفتهاند. از ابوسفیان بن حارث که در برخی منابع به شرافت و نیکوکاری ستوده شده بود[۳۴] و به لحاظ شمایل ظاهریّ، شباهت بسیاری به رسول خدا(ص) داشت[۳۵]، پسری به نام عبدالله معروف به «ابوالهیاج»[۳۶] -که به مرض برص (پیسی) مبتلا بود-[۳۷]، متولد شد. ابن کلبی (م. ۲۰۴ هجری) از این پسر به عنوان یکی از شعرا یاد کرده است[۳۸]. ابوسفیان همچنین، پسری به نام جعفر –از اصحاب پیامبر(ص)-[۳۹] داشت که همراه با وی در فتح مکه[۴۰] و غزوات حنین[۴۱] و طائف[۴۲] مشارکت جسته بود. از ابوسفیان بن حارث بن عبدالمطلب نسلی باقی نماند[۴۳].
اما نسل حارث بن عبدالمطلب عمدتاً از طریق دو فرزند دیگرش نوفل و ربیعه استمرار یافت[۴۴]. نوفل[۴۵] و ربیعه[۴۶] هر دو در جنگ بدر حضور داشتند و در این جنگ به اسارت سپاه اسلام در آمدند.[۴۷]
بنی نوفل بن حارث بن عبدالمطلب
نوفل پسر ارشد حارث بن عبدالمطلب بود[۴۸] و از عموهایش حمزه و عباس مسنتر بود[۴۹]. وی در جریان فتح مکه مسلمان شد[۵۰] و پس از آن، در فتح مکه، جنگ حنین و غزوه طائف حضور یافت[۵۱]. بنا به نقلی، نوفل بن حارث در غزوه حنین، که پس از فتح مکه رخ داد، ۳۰۰۰ نیزه در اختیار رسول خدا(ص) قرار داد[۵۲]. او را همچنین، از پایداریکنندگان در این جنگ گفتهاند[۵۳]. وی در زمان خلافت عمر بن خطاب درگذشت و در بقیع دفن شد[۵۴]. نوفل بن حارث از همسرش -هند بنت ابوسفیان بن حرب- دارای فرزندانی به نامهای محمد اکبر، ربیعه، عبدالرحمن، رمله و ام زبیر و از عمرو دختر مطلب بن ابی وداعه صاحب فرزندانی به اسامی عتبه، محمد اصغر، حارث، ریطه و ام حارث شد. ضمن این که سعید فقیه نیز از دیگر فرزندان او بود که از ام ولد متولد شد[۵۵]. حارث، بزرگترین پسر او بود و به همین جهت نوفل را «ابوحارث» کنیه داده بودند[۵۶]. وی را از اصحاب پیامبر(ص)[۵۷] و راویان احادیث آن حضرت[۵۸] و از کارگزاران رسول خدا(ص) در اداره بخشهایی از مکه و پس از ایشان در زمان خلافت ابوبکر و عمر و عثمان گفتهاند[۵۹]. حارث بن نوفل مدتی بعد، به بصره رفت و در این شهر ساکن گردید[۶۰].
حارث بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب از همسر خود هند دختر ابوسفیان بن حرب و خواهر معاویه[۶۱]، پسر دیگری به نام عبدالله[۶۲] ملقب به «ببّه» داشت[۶۳]. عبدالله ببّه در جریان صلح امام حسن(ع) با معاویه، سفیر حضرت به شام بود[۶۴]. بعد از وقوع صلح و در پی آن سیطره معاویه بر بلاد مسلمین، معاویه از او خواست تا فرمانداری مناطقی از حکومتش را پذیرا شود، اما عبدالله بن حارث نپذیرفت[۶۵]. پس از مرگ معاویه و با آغاز قیام اباعبدالله الحسین(ع)، یزید بن ابوسفیان در پی نامهنگاریهای متعدد امویان کوفه، نعمان بن بشیر را از امارت کوفه عزل کرد و عبیدالله بن زیاد را با حفظ سمت، به فرمانداری کوفه منصوب کرد. عبیدالله پس از دریافت نامه یزید، ۵۰۰ تن از مردان بصره -که عبدالله بن حارث بن نوفل و شریک بن اعور از جمله ایشان بودند- از بصره به سمت کوفه حرکت کرد[۶۶]. عبدالله در زمان قیام مسلم بن عقیل در کوفه، همراه با مختار به یاری مسلم شتافت. در این خیزش، مختار پرچم سبز و عبدالله ببّه پرچمی سرخ در دست گرفتند و پس از زد و خوردهای کوتاه با نیروهای اموی، خود را همراه با مسلم، به دارالعماره رساندند[۶۷]. این همکاری باعث شد تا عبیدالله پس از مسلط شدن بر اوضاع، عبدالله بن حارث و مختار را دستگیر و زندانی کند[۶۸]. عبدالله در بین بصریها از وجاهت بالایی برخوردار بود؛ از اینرو، مردم بصره پس از مرگ یزید بن معاویه و فرار عبیدالله بن زیاد به شام، بر امارت او اتفاق کردند[۶۹]. او پیش از این منصب، مسئول دار الرزق بصره بود اما مدتی بعد مغضوب عبیدالله بن زیاد واقع شد و زندانی گردید[۷۰]. مردم بصره پس از سپردن امارت به وی، به عبدالله بن زبیر –مدعی زبیری خلافت- نامه نوشتند و ضمن اعلام بیعت با او، از وی خواستند تا امارت عبدالله بن حارث بن نوفل بر بصره را بپذیرد. ابن زبیر نیز پذیرفت و او را کارگزار خود در بصره قرار داد[۷۱]. عبدالله در زمانی که عبدالرحمن بن محمد بن اشعث در سال ۸۱ هجری علیه مروانیان، دست به شورش زد و عبدالملک بن مروان را از خلافت خلع کرد و با او وارد نبرد شد، در کنار وی بود. در پی شکست ابن اشعث و فرار او به سمت رتبیل هند، عبدالله هم از بیم حجاج، از بصره به عمان گریخت و دو سال بعد در سال ۸۴ هجری در این سرزمین در گذشت[۷۲].
از دیگر رجال دودمان بنی نوفل میتوان به نام اسحاق بن عبدالله بن حارث بن نوفل[۷۳]، زبیر بن سعید بن سلیمان بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب –از راویان حدیث-[۷۴] و حارث بن عون بن عبدالله بن حارث بن نوفل -که به سخاوت شهره بود- اشاره داشت[۷۵]. ضمن این که در برخی مصادر، از عباس بن عبدالله بن عبدالله بن حارث بن نوفل به عنوان یکی از نیروهای اموی در مواجهه با قیام عبدالله بن معاویة بن عبدالله بن جعفر در سال ۱۲۷ هجری و کشته شدنش در عصبیه عراق در جریان این قیام خبر دادهاند[۷۶]. به گفته برخی منابع، جمعی از ذراری و فرزندان حارث بن نوفل در حلب سکونت داشتند و نزد امرای آن شهر، از احترام ویژهای برخوردار بودند[۷۷].
سعید بن نوفل از فقهای عابد[۷۸] و مغیرة بن نوفل -صحابی رسول خدا(ص)-[۷۹]، پسران دیگر نوفل بن حارث بودند. مغیره از قضات دوران خلافت عثمان[۸۰] و از یاران امام علی(ع) در صفین بود که با اشعار و سخنان خود، یاران حضرت را به حمله تحریض میکرد[۸۱]. او را دستگیر کننده ابن ملجم پس از ضربت زدن به امیرالمؤمنین(ع)[۸۲] و جانشین و عامل امام حسن مجتبی(ع) به هنگام لشکرکشی ایشان به سمت معاویه گفتهاند[۸۳]. او امامه بنت ابوالعاص بن ربیع بن عبد شمس و دختر زینب دختر خوانده پیامبر(ص) را به زنی گرفته بود؛ اما ثمری از این ازدواج حاصلش نشد[۸۴]. مغیره از همسران دیگر خود، صاحب فرزندانی شد. از مشهورترین رجالی که از نسل او پدید آمدند میتوان از عبدالله بن مغیرة بن نوفل محدث[۸۵]، لوط بن اسحاق بن مغیرة بن نوفل -از علمای عابد و فقیه-[۸۶] و پسرش محمد بن لوط –از روات حدیث اهل سنت-[۸۷] و نیز یزید بن عبدالملک بن مغیره بن نوفل بن حارث[۸۸] و پسرش یحیی بن یزید بن عبدالملک-از راویان و محدثان اهل سنت-[۸۹] یاد کرد. روایاتی که از او و پدرش نقل شده از دیدگاه برخی علمای اهل سنت ضعیف ارزیابی شده است[۹۰].
عبدالله و عبیدالله هم، پسران دیگر نوفل بن حارث بن عبدالمطلب بودند. عبیدالله قاری قریش[۹۱] و عبدالله که به ظاهر شباهتهای بسیاری به رسول خدا(ص) داشت[۹۲]، از کارگزاران مروان بن حکم در تصدی سمت قضاء مدینه در سال ۴۲ هجری بود[۹۳] و تا سال ۴۹ هجری که از سمتش بر کنار شد بر این منصب باقی بود[۹۴]. او را نخستین قاضی مدینه نامیدند[۹۵]. از عبدالله بن نوفل پسرانی به نامهای عبدالله، اسحاق و صلت و محمد[۹۶] و حمزه[۹۷] بر جای ماند. محمد را از محدثان[۹۸] و از صلت در شمار فقها[۹۹] و راویان حدیث نام بردهاند[۱۰۰]. از عبدالله بن عبدالله بن نوفل هم -که مصعب زبیری از او با نام و نسب عبدالله بن عبدالله بن حارث بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب یاد کرده است-[۱۰۱]، در شمار راویان حدیث و مروی عنه ازهری نام برده شده است[۱۰۲]. ضمن این که حمزه نیز از کشتهشدگان واقعه حره به شمار رفته است[۱۰۳]. از نسل نوفل بن حارث بن عبدالمطلب، جمع زیادی در شهرهای مدینه[۱۰۴]، بصره و بغداد[۱۰۵] ساکن بودند.[۱۰۶]
منابع
حسینی ایمنی، سید علی اکبر، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت
پانویس
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۵؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۴۹۰.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۵؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۳۹.
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۶؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۳۹.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۴۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۳۰۱.
- ↑ فاکهی، اخبار مکه، ج۴، ص۱۱۱.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۲۱-۱۲۳؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۹۳-۲۹۴؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، ج۸، ص۱۸۲-۱۸۳.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۳۰۱.
- ↑ ابن ابیحاتم، الجرح و التعدیل، ج۳، ص۸۴.
- ↑ ابن حجر، ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۲، ص۱۶۶-۱۶۷.
- ↑ فاکهی، اخبار مکه، ج۴، ص۳۳.
- ↑ فاکهی، اخبار مکه، ج۳، ص۲۸۸.
- ↑ سوره شعراء، آیه ۲۱۴.
- ↑ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۳۲۱.
- ↑ پس از نزول آیه «وَأَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الأقربین» پیامبر(ص) بر کوه مروه ایستاد و طوایف و قبایل اقوام خود را ندا داد: ای آل فِهر! آل غالب! ای آل مُرَّه! ای آل عبد مناف و...، هنگامی که همه آنان نزد پیامبر(ص) جمع شدند آن حضرت ایشان را به خانه «حارث بن عبدالمطلب» برد و به علی(ع) فرمود طعامی تهیه کرده و از آنان پذیرایی کند. در این حین رسالت الهی خود را به آنان ابلاغ فرمود، ولی ابولهب او را به جادوگری و سحر متهم کرد و حاضران نیز منزل را ترک کردند. برای بار دیگر پیامبر(ص) آنان را دعوت و رسالت خود را مجدداً اعلام کرد؛ آنگاه فرمود: کدام یک از شما با گواهی دادن بر نبوت من؛ وزیر، وصی و جانشین من خواهید بود؟ این سخن را سه بار تکرار فرمود و هیچ کس جز علی بن ابی طالب(ع) او را تأیید نکرد که برای سه بار به پیامبر(ص) لبیک گفت. آنگاه رسول خدا(ص) فرمودند: «این علی، برادر، وصی و جانشین من است، سخن او را بشنوید و از او اطاعت کنید». از همین هنگام بود که جانشینی و وصایت علی(ع) از سوی پیامبر(ص) اعلان گردید. در این میان عدهای با حالت تمسخر به ابوطالب گفتند: «تو دعوت شدهای تا از فرزند خردسالت یعنی علی(ع) اطاعت کنی». (ر.ک: یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۷؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۱۱۹-۱۲۰؛ مجلسی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، ج۱۸، ص۱۹۷)
- ↑ تونهای، مجتبی، محمدنامه، ص۴۴۷.
- ↑ حسینی ایمنی، سید علی اکبر، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۶. مصعب زبیری از او با نام «عدیه بنت قیس بن طریف» یاد کرده است. (مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۵)
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰. نیز ر.ک: ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۶-۱۲۷.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۶.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۶. اما ابن حزم، و دیگران، «عبدالله» را نام منتخب رسول خدا(ص) برای ابوسفیان بن حارث بن مطلب دانستهاند. (ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۱۰۲)
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۳۰۱-۳۰۲.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۵.
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۱۰۲.
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ «صَفراء» صحرایی است در اطراف مدینه که دارای نخلستانهایی است در راه مدینه به مکه در یک منزلی بدر. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۱۲)
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۶؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۳، ص۸۸۴.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۵؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۲، ص۸۰۶؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۶۷۳.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۸؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۶۲؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، ج۱، ص۳۵۶.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۷.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۴۴۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۶؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۷۶.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۱۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۶۵؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، ج۲، ص۱۳.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۱۵ و ج۴، ص۳۵-۳۶؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۶۲؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۷۴.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۸؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۶۲؛ احمد بن عمر بن رسته، الاعلاق النفیسه، ص۲۰۱.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۷؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۳۰۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵-۳۶.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۴۱؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۱، ص۴۳۰؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۱، ص۲۴۵.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۹؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۲۴۴.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۵۲۹؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۲۴۵. طبری او را همچنین، از ثباتورزندگان این جنگ معرفی کرده است. (محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۵۲۹) این در حالی است که ابونعیم حضور او در این جنگ را رد کرده است. (ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۱، ص۴۳۰)
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۶.
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۳۰۲.
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۵۰۲؛ بیهقی، دلائل النبوه و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۳، ص۱۴۴.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۵. اما برخی دیگر از منابع حضور ربیعه در جنگ بدر را به جهت را رد کرده، دلیل آن را مسافرت او به شام عنوان کردهاند. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۵-۳۶؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۵۲۸)
- ↑ حسینی ایمنی، سید علی اکبر، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶ و۸۷.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۷؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷.
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷؛ عمر بن محمد بن فهد، اتحاف الوری، ج۱، ص۵۲۷. جمعی از مصادر بر این اعتقادند که او پس از آزادی در بدر، مسلمان شد و به مکه بازگشت و سپس با عباس بن عبدالمطلب در زمان جنگ خندق به مدینه هجرت کرده است. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۵۱۲.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۵۱۲.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴-۳۵؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷؛ عمر بن محمد بن فهد، اتحاف الوری، ج۱، ص۵۲۷.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۷؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷. ابن سعد پایداری او را در جریان جنگ طائف دانسته است. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴. نیز ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۵۱۲)
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۷؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۶۲-۶۳.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۴۲. نیز ر.ک: مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۴۲؛ ابن قانع، معجم الصحابه، ج۴، ص۱۳۳۶؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۴۱۹.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۴۲؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۷، ص۳۱۹؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۴۲.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۴۱۹.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۳، ص۸۸۵. نیز ر.ک: ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷. «ببه» به معنای کثرت گوشت و چاقی است. از آنجا که عبدالله بن حارث بن نوفل در کودکی بسیار فربه بود و به اصطلاح «توپولی» بود، مادرش هند دحتر ابوسفیان او را «ببه» نامید. (با اندک اختلاف در: بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۳، ص۸۸۶؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، ج۶، ص۱۵۷.)
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۸. ابن اعثم به اشتباه از او با نسب عبدالله بن نوفل بن حارث یاد کرده است. (ابن اعثم، الفتوح، ج۴، ص۲۹۰)
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۸.
- ↑ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۵۹.
- ↑ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۸۱؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۳۶.
- ↑ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۳۶.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۱۸ و ج۷، ص۷۰؛ ابن قتیبه دینوری، الامامه و السیاسه، ج۲، ص۳۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۸؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۵۹. مصعب زبیری وقوع این اتفاق را پس از مرگ معاویه دانسته است. (مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶)
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۸ و ج۵، ص۲۱۴.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۱۸؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۵۹؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۷، ص۳۲۴. نیز ر.ک: ابن قتیبه دینوری، الامامه و السیاسه، ج۲، ص۳۲؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۵، ص۹.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۸؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۱۰۲؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۶، ص۱۰۶.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۴۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۶۲۰؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۵۱۲.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۴۴۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۸، ص۴۶۵.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵.
- ↑ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۷، ص۳۰۷.
- ↑ عمر بن احمد بن عدیم، بغیة الطلب فی تاریخ حلب، ج۹، ص۴۱۷۳.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۱۶. نیز ر.ک: بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۵۱۷.
- ↑ ابن ابیحاتم، الجرح و التعدیل، ج۸، ص۲۳۱؛ ابن قانع، معجم الصحابه، ج۱۴، ص۴۸۵۷؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۴، ص۱۴۴۷-۱۴۴۸.
- ↑ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۴، ص۱۴۴۸.
- ↑ نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۳۸۵؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۳، ص۱۶۱. نیز ر.ک: ابن قتیبه، المعارف، ص۱۲۷.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۴۱۳؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب،ج۴، ص۱۴۴۸.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷؛ محمد علی آل خلیفه، امراء الکوفه و حکامها، ص۱۲۹.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۴۴۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۴۴۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷.
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۱۶.
- ↑ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۴، ص۲۹۷؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۴۲۰.
- ↑ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۲۳۲.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۳؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۳، ص۷۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۴۳-۲۴۴.
- ↑ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۴۳. مصعب زبیری نسب او را «صلت بن عبدالله بن حارث بن نوفل بن حارث» دانسته است. (مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.)
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۴۲-۲۴۳؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۳، ص۷۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۳۴؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۸۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۷۰.
- ↑ حسینی ایمنی، سید علی اکبر، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.