عمود نور: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از زیرشاخههای '''[[مجاری علم معصوم]]''' و مرتبط با بحث '''[[نور الهی]]''' است. "'''نور الهی'''" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div> | : <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از زیرشاخههای '''[[مجاری علم معصوم]]''' و مرتبط با بحث '''[[نور الهی]]''' است. "'''نور الهی'''" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:</div> | ||
<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | ||
: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عمود نور در حدیث]] - [[عمود نور در کلام اسلامی | : <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عمود نور در حدیث]] - [[عمود نور در کلام اسلامی]] </div> | ||
<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"> | ||
'''عمود نور''' یا همان "مصباحی از نور" یا "مناری از نور" یکی از مجاری علم و آگاهی [[امام]] است. | '''عمود نور''' یا همان "مصباحی از نور" یا "مناری از نور" یکی از مجاری علم و آگاهی [[امام]] است. | ||
==چیستی عمود نور== | ==چیستی عمود نور== | ||
ذیل آیۀ {{متن قرآن|تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلاً}}<ref>سورۀ انعام، آیۀ ١١۵</ref> روایات متعدد با تعابیر مختلفى مانند عمود من نور، منار من نور، مصباح من نور، عمود من السماء، بیان شده است.<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴</ref> که همگی به موضوع عمود نور و رابطۀ آن با علم امام پرداختهاند. | |||
روایات ذیل این عناوین، همگی در یک نکته اشتراک و اتحاد دارند و آن ارتباط عمود یا منار یا مصباح نور با اعمال بندگان و خلایق است. به تعبیر دیگر، به طور قطع میتوان ادعا نمود روایات، از آگاهی امام نسبت به کنش، رفتار و اعمال انسانها خبر می دهند. از این رو ثمره و نتیجۀ وجود عمود نور برای امام، مشاهده و توان دیدن اعمال انسانهاست.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴</ref> یعنی علم به اعمال از طریق مشاهده است، نه گزارش.<ref>ر.ک. هاشمی، سید علی، [[شهود یکی از روشهای علمآموزی ائمه (مقاله)|شهود یکی از روشهای علمآموزی ائمه]]، ص ۸۷</ref> به کمک این ستونِ نوریِ سداد آور و توفیق بخش است که [[امام]] [[معصوم]] {{ع}} از ایمان و نفاق پنهان در سینهها آگاه میشود. زیرا به واسطۀ آن نور، باطن چون ظاهر برای او آشکار میگردد، بدون آن که حجابی در کار باشد. از این رو [[حضرت رضا]] {{ع}} در نامهای برای بعضی از یارانش چنین نوشت:<ref>مسند الإمام الرضا{{ع}}؛ ج ۱، کتاب الإمامه؛ ص ۱۵۶، ح ۲۲۶</ref> «هنگامی که مردم را میبینیم، آنها را با حقیقت ایمان یا حقیقت نفاق میشناسیم.»<ref>ر.ک. [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، قرآن کریم از منظر امام رضا، مرکز اطلاع رسانی غدیر </ref> | |||
==منبع علم بودن عمود نور برای امام== | ==منبع علم بودن عمود نور برای امام== | ||
از جمله منابع علم امام{{ع}} بر اساس روایات، بهرهمندى از عمود و نور الهى است؛<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴؛ [[حسین گنجی|گنجی، حسین]]، [[امامشناسی ۱ (کتاب)امام شناسی]]، ج ۱، ص ۱۵۸؛ [[ناصرالدین اوجاقی|اوجاقی، ناصرالدین]]، [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸</ref> چنانکه هر وقت خواسته باشند از غیب آگاهى یابند، به سبب قدرت و اذنى که خداوند به آنها داده است، هرچه را بخواهند براى آنها روشن میگردد.<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ [[محمد کاظم رحمان ستایش|رحمان ستایش، محمد کاظم]]، [[روحالله شهیدی|شهیدی، روح الله]]، [[بازشناخت نظام اندیشگی نص گرایان و محدثان متقدم (مقاله) (مقاله)|بازشناخت نظام اندیشگی نص گرایان و محدثان متقدم]]، ص ۱۲۱؛ [[سید انیسالحسن نقوی|نقوی، سید انیسالحسن]]، [[علم غیب ائمه معصومین (پایاننامه)|علم غیب ائمه معصومین]]، ص ۴۰ ـ ۴۱</ref> در روایتی آمده است: «روزى [[امیرمؤمنان]] {{ع}} فرمودند: «از بالاى آسمانها و از زیر زمینها از من سؤال نمایید تا شما را آگاه نمایم. در این میان یکى برخاست و گفت: "الآن جبرئیل کجاست؟" پس آن حضرت نظرى به آسمان و نظرى به زمین انداخت و به مشرق و مغرب توجه نمود و به سؤالکننده فرمود: "به خدا سوگند! تو جبرئیل هستى". پس از آن او را ندیدند.»<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ الفضائل، شاذان بن جبرئیل القمى، ص ٩٨ و بحار الانوار، ج ٣٩، ص ١٠٨</ref> | |||
==روایات عمود نور== | ==روایات عمود نور== | ||
برخی روایات دربارۀ عمود نور عبارتند از: | |||
#محمد بن مروان مىگوید از امام صادق{{ع}} شنیدم حضرت فرمودند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧</ref> «امام در همان زمانی که در شکم مادر است، گفتوگوها را مىشنود و وقتى به دنیا مىآید، بین دو کتفش نوشته شده است: {{عربی|«وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلاً لاَّ مُبَدِّلِ لِكَلِمَاتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ»}} سپس وقتى زمام امر به دست او بیفتد، خداوند عمودى از نور برایش قرار مىدهد و با آن نور آنچه را اهل هر شهرى عمل مىکنند، مىبیند.»<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶</ref> | #محمد بن مروان مىگوید از امام صادق{{ع}} شنیدم حضرت فرمودند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧</ref> «امام در همان زمانی که در شکم مادر است، گفتوگوها را مىشنود و وقتى به دنیا مىآید، بین دو کتفش نوشته شده است: {{عربی|«وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلاً لاَّ مُبَدِّلِ لِكَلِمَاتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ»}} سپس وقتى زمام امر به دست او بیفتد، خداوند عمودى از نور برایش قرار مىدهد و با آن نور آنچه را اهل هر شهرى عمل مىکنند، مىبیند.»<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶</ref> | ||
#در روایت دیگرى [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۵۶۴</ref> «زمانى که [امام] پاى به دنیا بگذارد به وسیله حکمت مزین مىگردد و براى او چراغى قرار داده مىشود تا با آن کارهاى بندگان را مىبیند.»<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶</ref> | #در روایت دیگرى [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۵۶۴</ref> «زمانى که [امام] پاى به دنیا بگذارد به وسیله حکمت مزین مىگردد و براى او چراغى قرار داده مىشود تا با آن کارهاى بندگان را مىبیند.»<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶</ref> | ||
#[[صالح بن سهل]] نقل مىکند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۴۶٠؛ [[محمد باقر مجلسی|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الانوار، ج ٢۶، ص ١٣۵؛ [[میرزا حبیب الله خویی|خویی، میرزا حبیب الله]]، منهاج البراعه، ج ۵، ص ٢٠٠</ref> نزد [[امام صادق]] {{ع}} نشسته بودیم حضرت فرمودند ای صالح بن سهل خداوند در میان خودش و امام ستونى از نور قرار داده است، خداوند از این طریق به امام مىنگرد و امام نیز از این طریق به پروردگارش مىنگرد و هنگامى که بخواهد چیزى را بداند، در آن ستون نور نظر مىافکند و از آن آگاه مىشود.<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶</ref> و ... .<ref> ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ [[محمد تقب شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴؛ [[محمد حسن نادم|نادم، محمد حسن]]، [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]، ص ۶۰؛ [[عسکری امامخان|امامخان، عسکری]]، [[منشأ و قلمرو علم امام (پایاننامه)|منشأ و قلمرو علم امام]]، فصل پنجم، صفحه ؟؟؟؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص ۱۹۰؛ [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایاننامه)|بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۷۱؛ [[حسین گنجی|گنجی، حسین]]، [[امامشناسی ۱ (کتاب)امام شناسی]]، ج ۱، ص ۱۵۸؛ [[سید انیسالحسن نقوی|نقوی، سید انیسالحسن]]، [[علم غیب ائمه معصومین (پایاننامه)|علم غیب ائمه معصومین]]، ص ۴۰ ـ ۴۱</ref> | #[[صالح بن سهل]] نقل مىکند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۴۶٠؛ [[محمد باقر مجلسی|مجلسی، محمد باقر]]، بحار الانوار، ج ٢۶، ص ١٣۵؛ [[میرزا حبیب الله خویی|خویی، میرزا حبیب الله]]، منهاج البراعه، ج ۵، ص ٢٠٠</ref> نزد [[امام صادق]] {{ع}} نشسته بودیم حضرت فرمودند ای صالح بن سهل خداوند در میان خودش و امام ستونى از نور قرار داده است، خداوند از این طریق به امام مىنگرد و امام نیز از این طریق به پروردگارش مىنگرد و هنگامى که بخواهد چیزى را بداند، در آن ستون نور نظر مىافکند و از آن آگاه مىشود.<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶</ref> و ... .<ref> ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ [[محمد تقب شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴؛ [[محمد حسن نادم|نادم، محمد حسن]]، [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]، ص ۶۰؛ [[عسکری امامخان|امامخان، عسکری]]، [[منشأ و قلمرو علم امام (پایاننامه)|منشأ و قلمرو علم امام]]، فصل پنجم، صفحه ؟؟؟؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص ۱۹۰؛ [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایاننامه)|بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص ۷۱؛ [[حسین گنجی|گنجی، حسین]]، [[امامشناسی ۱ (کتاب)امام شناسی]]، ج ۱، ص ۱۵۸؛ [[سید انیسالحسن نقوی|نقوی، سید انیسالحسن]]، [[علم غیب ائمه معصومین (پایاننامه)|علم غیب ائمه معصومین]]، ص ۴۰ ـ ۴۱</ref> | ||
==مراد از عمود نور در روایات== | ==مراد از عمود نور در روایات== | ||
اینکه منظور از نور الهی در این روایات چیست، معلوم نیست. ولى بعضى از راویان، نور الهى را به "ملک" تعبیر کردهاند:<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴</ref> [[محمد بن عبسى بن عبید]] مىگوید: من و ابنفضال نشسته بودیم، یونس وارد شد و گفت: من خدمت [[امام رضا]] {{ع}} رسیدم و به او گفتم: قربان شما شوم! مردم درباره عمود، سخن بسیار گفتهاند. امام به من فرمود: اى یونس! نظر تو درباره آن چیست؟ نظرت این است، یک عمود آهنى است که براى صاحب تو برافرازند؟! عرض کردم: نمىدانم. فرمود: عمود، فرشتهاى است که بر هر شهرى گماشته شده است و خدا به وسیله او کردار آن شهرها را مىرساند.»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧</ref> | |||
بنابراین اگر منظور از نور الهى، ملک یا [[روحالقدس]] باشد، نمیتوان آن را منبع جداگانهاى براى علم امام دانست. بلکه همان القای روح القدس است.<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ </ref> به عبارتی دیگر عمود نور امری جدا از امام نیست؛ بلکه ویژگی و توانی در امام است که خداوند آنرا برای احتجاج بر خلقش برای امام فراهم نموده است؛ مانند روایتی که پس از اشاره به وجود منار نور میفرماید: {{عربی|«فَبِهَذَا يَحْتَجُ اللَّهُ عَلَى خَلْقِه»}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ١، ص ٣٨٧</ref> [[علامه مجلسی]] ذیل این روایت، ضمیر اشاره منفصل "هذا" را به خود امام برمیگرداند و صحیح هم همین است.<ref>مازندرانی، شرح اصول الکافی، ج ۶، ص ۳۶۰</ref> با توجه به این جملیه، اگر منار یا عمود نور را امری جدا از امام بدانیم، احتجاج الهی به امام صحیح نخواهد بود.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴</ref> علامۀ مجلسی می گوید:<ref>مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول، ج ۴، ص ۲۶۸</ref> "نامیده شدن ملک با عنوان عمود، استعاره است؛ گویی ملک عمودی از نور است که امام در آن نظر میکند. همچنین ممکن است این تشبیه به این دلیل صورت گرفته که اعتماد امام در کشف امور، به ملک است.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴</ref> | |||
در مجموع آنچه از روایات به دست می آید، دو چیز است: | |||
#این ستون نور، به طور مستقل، منبع علم نیست؛ بلکه تمثیلی برای منبع الهامی علم امام{{ع}} است که هرگاه خداوند بخواهد، با آن، امام را آگاه میکند.<ref>ر.ک. [[محمد حسن نادم|نادم، محمد حسن]]، [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]، ص ۶۰</ref> یعنی بر اساس برخی از روایات، عمود نور امری جداپذیر از امام نیست، بلکه ویژگی و توانایی در امام است که خداوند آنرا برای احتجاج بر خلقش برای امام فراهم کرده است.<ref>ر.ک. [[رسول رضوی|رضوی، رسول]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[چیستی عمود نور (مقاله)|چیستی عمود نور]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲</ref> | #این ستون نور، به طور مستقل، منبع علم نیست؛ بلکه تمثیلی برای منبع الهامی علم امام{{ع}} است که هرگاه خداوند بخواهد، با آن، امام را آگاه میکند.<ref>ر.ک. [[محمد حسن نادم|نادم، محمد حسن]]، [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]، ص ۶۰</ref> یعنی بر اساس برخی از روایات، عمود نور امری جداپذیر از امام نیست، بلکه ویژگی و توانایی در امام است که خداوند آنرا برای احتجاج بر خلقش برای امام فراهم کرده است.<ref>ر.ک. [[رسول رضوی|رضوی، رسول]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[چیستی عمود نور (مقاله)|چیستی عمود نور]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲</ref> | ||
#اما برخی روایات دیگر عمود نور را در کنار روح قدسی و مخصوص امام معرفی نموده اند<ref>ر.ک. [[رسول رضوی|رضوی، رسول]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[چیستی عمود نور (مقاله)|چیستی عمود نور]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲</ref> مانند: [[امام رضا]] {{ع}} فرمودند:<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج ۲، ص ۲۰۰</ref> {{عربی|«إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ أَيَّدَنَا بِرُوحٍ مِنْهُ مُقَدَّسَةٍ مُطَهَّرَةٍ لَيْسَتْ بِمَلَكٍ لَمْ تَكُنْ مَعَ أَحَدٍ مِمَّنْ مَضَى إِلَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ وَ هِيَ مَعَ الْأَئِمَّةِ مِنَّا تُسَدِّدُهُمْ وَ تُوَفِّقُهُمْ وَ هُوَ عَمُودٌ مِنْ نُورٍ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل»}}<ref>ر.ک. [[رسول رضوی|رضوی، رسول]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[چیستی عمود نور (مقاله)|چیستی عمود نور]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲</ref> | #اما برخی روایات دیگر عمود نور را در کنار روح قدسی و مخصوص امام معرفی نموده اند<ref>ر.ک. [[رسول رضوی|رضوی، رسول]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[چیستی عمود نور (مقاله)|چیستی عمود نور]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲</ref> مانند: [[امام رضا]] {{ع}} فرمودند:<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج ۲، ص ۲۰۰</ref> {{عربی|«إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ أَيَّدَنَا بِرُوحٍ مِنْهُ مُقَدَّسَةٍ مُطَهَّرَةٍ لَيْسَتْ بِمَلَكٍ لَمْ تَكُنْ مَعَ أَحَدٍ مِمَّنْ مَضَى إِلَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ وَ هِيَ مَعَ الْأَئِمَّةِ مِنَّا تُسَدِّدُهُمْ وَ تُوَفِّقُهُمْ وَ هُوَ عَمُودٌ مِنْ نُورٍ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل»}}<ref>ر.ک. [[رسول رضوی|رضوی، رسول]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[چیستی عمود نور (مقاله)|چیستی عمود نور]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲</ref> | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۶: | ||
* [[رابطه عمود نور با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)]] | * [[رابطه عمود نور با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)]] | ||
* [[رابطه عمود نور با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]] | * [[رابطه عمود نور با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]] | ||
==جستارهای وابسته== | |||
* [[علم معصوم]] | |||
* [[علم غیب معصوم]] | |||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{ | {{منابع}} | ||
* [[پرونده:95220153.jpg|22px]] [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|'''منابع علم امامان شیعه''']] | * [[پرونده:95220153.jpg|22px]] [[سید محمد جعفر سبحانی|سبحانی، سید محمد جعفر]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|'''منابع علم امامان شیعه''']] | ||
* [[پرونده:89913604.jpg|22px]] [[سید انیسالحسن نقوی|نقوی، سید انیسالحسن]]، [[علم غیب ائمه معصومین (پایاننامه)|'''علم غیب ائمه معصومین''']]{{عم}} | * [[پرونده:89913604.jpg|22px]] [[سید انیسالحسن نقوی|نقوی، سید انیسالحسن]]، [[علم غیب ائمه معصومین (پایاننامه)|'''علم غیب ائمه معصومین''']]{{عم}} | ||
| خط ۴۶: | خط ۵۴: | ||
* [[پرونده:5433913604.jpg|22px]] [[عسکری امامخان|امامخان، عسکری]]، '''[[منشأ و قلمرو علم امام (پایاننامه)|منشأ و قلمرو علم امام]]''' | * [[پرونده:5433913604.jpg|22px]] [[عسکری امامخان|امامخان، عسکری]]، '''[[منشأ و قلمرو علم امام (پایاننامه)|منشأ و قلمرو علم امام]]''' | ||
* [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، '''[[بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایاننامه)|بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]''' | * [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری، سید ابراهیم]]، '''[[بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایاننامه)|بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]''' | ||
{{پایان}} | {{پایان منابع}} | ||
=='''[[:رده:آثار علم معصوم|منبعشناسی جامع علم معصوم]]'''== | =='''[[:رده:آثار علم معصوم|منبعشناسی جامع علم معصوم]]'''== | ||
* [[:رده:کتابشناسی کتابهای علم معصوم|کتابشناسی علم معصوم]]؛ | * [[:رده:کتابشناسی کتابهای علم معصوم|کتابشناسی علم معصوم]]؛ | ||
* [[:رده:مقالهشناسی مقالههای علم معصوم|مقالهشناسی علم معصوم]]؛ | * [[:رده:مقالهشناسی مقالههای علم معصوم|مقالهشناسی علم معصوم]]؛ | ||
* [[:رده:پایاننامهشناسی پایاننامههای علم معصوم|پایاننامهشناسی علم معصوم]]. | * [[:رده:پایاننامهشناسی پایاننامههای علم معصوم|پایاننامهشناسی علم معصوم]]. | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
{{علم معصوم افقی}} | {{علم معصوم افقی}} | ||
نسخهٔ ۱۴ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۳۳
- این مدخل از زیرشاخههای مجاری علم معصوم و مرتبط با بحث نور الهی است. "نور الهی" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
عمود نور یا همان "مصباحی از نور" یا "مناری از نور" یکی از مجاری علم و آگاهی امام است.
چیستی عمود نور
ذیل آیۀ ﴿تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلاً﴾[۱] روایات متعدد با تعابیر مختلفى مانند عمود من نور، منار من نور، مصباح من نور، عمود من السماء، بیان شده است.[۲] که همگی به موضوع عمود نور و رابطۀ آن با علم امام پرداختهاند.
روایات ذیل این عناوین، همگی در یک نکته اشتراک و اتحاد دارند و آن ارتباط عمود یا منار یا مصباح نور با اعمال بندگان و خلایق است. به تعبیر دیگر، به طور قطع میتوان ادعا نمود روایات، از آگاهی امام نسبت به کنش، رفتار و اعمال انسانها خبر می دهند. از این رو ثمره و نتیجۀ وجود عمود نور برای امام، مشاهده و توان دیدن اعمال انسانهاست.[۳] یعنی علم به اعمال از طریق مشاهده است، نه گزارش.[۴] به کمک این ستونِ نوریِ سداد آور و توفیق بخش است که امام معصوم (ع) از ایمان و نفاق پنهان در سینهها آگاه میشود. زیرا به واسطۀ آن نور، باطن چون ظاهر برای او آشکار میگردد، بدون آن که حجابی در کار باشد. از این رو حضرت رضا (ع) در نامهای برای بعضی از یارانش چنین نوشت:[۵] «هنگامی که مردم را میبینیم، آنها را با حقیقت ایمان یا حقیقت نفاق میشناسیم.»[۶]
منبع علم بودن عمود نور برای امام
از جمله منابع علم امام(ع) بر اساس روایات، بهرهمندى از عمود و نور الهى است؛[۷] چنانکه هر وقت خواسته باشند از غیب آگاهى یابند، به سبب قدرت و اذنى که خداوند به آنها داده است، هرچه را بخواهند براى آنها روشن میگردد.[۸] در روایتی آمده است: «روزى امیرمؤمنان (ع) فرمودند: «از بالاى آسمانها و از زیر زمینها از من سؤال نمایید تا شما را آگاه نمایم. در این میان یکى برخاست و گفت: "الآن جبرئیل کجاست؟" پس آن حضرت نظرى به آسمان و نظرى به زمین انداخت و به مشرق و مغرب توجه نمود و به سؤالکننده فرمود: "به خدا سوگند! تو جبرئیل هستى". پس از آن او را ندیدند.»[۹]
روایات عمود نور
برخی روایات دربارۀ عمود نور عبارتند از:
- محمد بن مروان مىگوید از امام صادق(ع) شنیدم حضرت فرمودند:[۱۰] «امام در همان زمانی که در شکم مادر است، گفتوگوها را مىشنود و وقتى به دنیا مىآید، بین دو کتفش نوشته شده است: «وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلاً لاَّ مُبَدِّلِ لِكَلِمَاتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ» سپس وقتى زمام امر به دست او بیفتد، خداوند عمودى از نور برایش قرار مىدهد و با آن نور آنچه را اهل هر شهرى عمل مىکنند، مىبیند.»[۱۱]
- در روایت دیگرى امام صادق (ع) فرمودند:[۱۲] «زمانى که [امام] پاى به دنیا بگذارد به وسیله حکمت مزین مىگردد و براى او چراغى قرار داده مىشود تا با آن کارهاى بندگان را مىبیند.»[۱۳]
- صالح بن سهل نقل مىکند:[۱۴] نزد امام صادق (ع) نشسته بودیم حضرت فرمودند ای صالح بن سهل خداوند در میان خودش و امام ستونى از نور قرار داده است، خداوند از این طریق به امام مىنگرد و امام نیز از این طریق به پروردگارش مىنگرد و هنگامى که بخواهد چیزى را بداند، در آن ستون نور نظر مىافکند و از آن آگاه مىشود.[۱۵] و ... .[۱۶]
مراد از عمود نور در روایات
اینکه منظور از نور الهی در این روایات چیست، معلوم نیست. ولى بعضى از راویان، نور الهى را به "ملک" تعبیر کردهاند:[۱۷] محمد بن عبسى بن عبید مىگوید: من و ابنفضال نشسته بودیم، یونس وارد شد و گفت: من خدمت امام رضا (ع) رسیدم و به او گفتم: قربان شما شوم! مردم درباره عمود، سخن بسیار گفتهاند. امام به من فرمود: اى یونس! نظر تو درباره آن چیست؟ نظرت این است، یک عمود آهنى است که براى صاحب تو برافرازند؟! عرض کردم: نمىدانم. فرمود: عمود، فرشتهاى است که بر هر شهرى گماشته شده است و خدا به وسیله او کردار آن شهرها را مىرساند.»[۱۸]
بنابراین اگر منظور از نور الهى، ملک یا روحالقدس باشد، نمیتوان آن را منبع جداگانهاى براى علم امام دانست. بلکه همان القای روح القدس است.[۱۹] به عبارتی دیگر عمود نور امری جدا از امام نیست؛ بلکه ویژگی و توانی در امام است که خداوند آنرا برای احتجاج بر خلقش برای امام فراهم نموده است؛ مانند روایتی که پس از اشاره به وجود منار نور میفرماید: «فَبِهَذَا يَحْتَجُ اللَّهُ عَلَى خَلْقِه»[۲۰] علامه مجلسی ذیل این روایت، ضمیر اشاره منفصل "هذا" را به خود امام برمیگرداند و صحیح هم همین است.[۲۱] با توجه به این جملیه، اگر منار یا عمود نور را امری جدا از امام بدانیم، احتجاج الهی به امام صحیح نخواهد بود.[۲۲] علامۀ مجلسی می گوید:[۲۳] "نامیده شدن ملک با عنوان عمود، استعاره است؛ گویی ملک عمودی از نور است که امام در آن نظر میکند. همچنین ممکن است این تشبیه به این دلیل صورت گرفته که اعتماد امام در کشف امور، به ملک است.[۲۴]
در مجموع آنچه از روایات به دست می آید، دو چیز است:
- این ستون نور، به طور مستقل، منبع علم نیست؛ بلکه تمثیلی برای منبع الهامی علم امام(ع) است که هرگاه خداوند بخواهد، با آن، امام را آگاه میکند.[۲۵] یعنی بر اساس برخی از روایات، عمود نور امری جداپذیر از امام نیست، بلکه ویژگی و توانایی در امام است که خداوند آنرا برای احتجاج بر خلقش برای امام فراهم کرده است.[۲۶]
- اما برخی روایات دیگر عمود نور را در کنار روح قدسی و مخصوص امام معرفی نموده اند[۲۷] مانند: امام رضا (ع) فرمودند:[۲۸] «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ أَيَّدَنَا بِرُوحٍ مِنْهُ مُقَدَّسَةٍ مُطَهَّرَةٍ لَيْسَتْ بِمَلَكٍ لَمْ تَكُنْ مَعَ أَحَدٍ مِمَّنْ مَضَى إِلَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ وَ هِيَ مَعَ الْأَئِمَّةِ مِنَّا تُسَدِّدُهُمْ وَ تُوَفِّقُهُمْ وَ هُوَ عَمُودٌ مِنْ نُورٍ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل»[۲۹]
- ثمره و نتیجۀ وجود عمود نور برای امام، مشاهده و توان دیدن اعمال انسانهاست. تعابیری مانند: "یعرف به الضمیر"، "یشرف به علی اهل الارض"، "کل ما احتاج الیه لدلاله اطلع علیه"، "لا یستر منها شیء" و ... توهم مشاهده صرف بدون آگاهی و علم از حقیقت اعمال و نیت ها را باطل می نماید.[۳۰]
پرسشهای وابسته
جستارهای وابسته
منابع
سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه
نقوی، سید انیسالحسن، علم غیب ائمه معصومین(ع)
هاشمی، سید علی، شهود یکی از روشهای علمآموزی ائمه
نادم، حسن، افتخاری، سید ابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد
شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن
شاکر، محمد تقی، چیستی عمود نور
گنجی، حسین، امامشناسی ۱ (کتاب)امام شناسی
اوجاقی، ناصرالدین، علم امام از دیدگاه کلام امامیه- رحمان ستایش، محمد کاظم، شهیدی، روح الله، بازشناخت نظام اندیشگی نص گرایان و محدثان متقدم
امامخان، عسکری، منشأ و قلمرو علم امام
افتخاری، سید ابراهیم، بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد
منبعشناسی جامع علم معصوم
پانویس
- ↑ سورۀ انعام، آیۀ ١١۵
- ↑ ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴
- ↑ ر.ک. شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴
- ↑ ر.ک. هاشمی، سید علی، شهود یکی از روشهای علمآموزی ائمه، ص ۸۷
- ↑ مسند الإمام الرضا(ع)؛ ج ۱، کتاب الإمامه؛ ص ۱۵۶، ح ۲۲۶
- ↑ ر.ک. جوادی آملی، عبدالله، قرآن کریم از منظر امام رضا، مرکز اطلاع رسانی غدیر
- ↑ ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴؛ گنجی، حسین، امامشناسی ۱ (کتاب)امام شناسی، ج ۱، ص ۱۵۸؛ اوجاقی، ناصرالدین، علم امام از دیدگاه کلام امامیه، ص ۶۴ ـ ۶۸
- ↑ ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ رحمان ستایش، محمد کاظم، شهیدی، روح الله، بازشناخت نظام اندیشگی نص گرایان و محدثان متقدم، ص ۱۲۱؛ نقوی، سید انیسالحسن، علم غیب ائمه معصومین، ص ۴۰ ـ ۴۱
- ↑ ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ الفضائل، شاذان بن جبرئیل القمى، ص ٩٨ و بحار الانوار، ج ٣٩، ص ١٠٨
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧
- ↑ ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶
- ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۵۶۴
- ↑ ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶
- ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۴۶٠؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ٢۶، ص ١٣۵؛ خویی، میرزا حبیب الله، منهاج البراعه، ج ۵، ص ٢٠٠
- ↑ ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶
- ↑ ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴؛ نادم، محمد حسن، افتخاری، سید ابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص ۶۰؛ امامخان، عسکری، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه ؟؟؟؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص ۱۹۰؛ افتخاری، سید ابراهیم، بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد، ص ۷۱؛ گنجی، حسین، امامشناسی ۱ (کتاب)امام شناسی، ج ۱، ص ۱۵۸؛ نقوی، سید انیسالحسن، علم غیب ائمه معصومین، ص ۴۰ ـ ۴۱
- ↑ ر.ک. شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧
- ↑ ر.ک. سبحانی، سید محمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص ۱۴۴
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ١، ص ٣٨٧
- ↑ مازندرانی، شرح اصول الکافی، ج ۶، ص ۳۶۰
- ↑ ر.ک. شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴
- ↑ مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول، ج ۴، ص ۲۶۸
- ↑ ر.ک. شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴
- ↑ ر.ک. نادم، محمد حسن، افتخاری، سید ابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص ۶۰
- ↑ ر.ک. رضوی، رسول، شاکر، محمد تقی، چیستی عمود نور، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲
- ↑ ر.ک. رضوی، رسول، شاکر، محمد تقی، چیستی عمود نور، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲
- ↑ ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا(ع)، ج ۲، ص ۲۰۰
- ↑ ر.ک. رضوی، رسول، شاکر، محمد تقی، چیستی عمود نور، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲
- ↑ ر.ک. رضوی، رسول، شاکر، محمد تقی، چیستی عمود نور، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۳، ص ۴۲