امام در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = امام | |||
| عنوان مدخل = امام | |||
| مداخل مرتبط = [[امام در لغت]] - [[امام در قرآن]] - [[امام در تفسیر و علوم قرآنی]] - [[امام در کلام اسلامی]] - [[امام در معارف و سیره علوی]] - [[امام در فقه اسلامی]] - [[امام در فقه سیاسی]] - [[مقام امام]] - [[امام از دیدگاه اهل سنت]] | |||
| پرسش مرتبط = امامت (پرسش) | |||
}} | |||
== | == معناشناسی == | ||
=== معنای لغوی === | |||
[[امام]] [[پیشوایی]] است که به گفتار و [[رفتار]] او [[اقتدا]] میشود، یعنی آنکه از وی [[پیروی]] میشود؛ خواه [[انسان]] باشد یا کتاب یا غیر آن، [[حق]] باشد یا [[باطل]]<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۸۷.</ref>؛ کتاب، راه<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۱۷.</ref>، هر کسی که به او [[اقتدا]] میشود یا در امور جامعه بر دیگران مقدّم شمرده شود، [[امام]] خوانده میشود<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۸، ص۴۲۹.</ref>؛ چه در راه [[حق]] و چه در مسیر [[ضلالت]] و [[گمراهی]]<ref>ابنمنظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۲۴.</ref>؛ جمع آن [[ائمه]] است<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۱۲۰.</ref>. | |||
== | === امام در اصطلاح سیاسی === | ||
گرچه در اصطلاح عرف [[شیعه]]، [[امام]] به [[ائمه معصومین]] {{ع}} اطلاق میشود؛ ولی امام به کسی گفته میشود که در عمل زمام امور را به دست گرفته و [[رهبری]] [[امت]] در تمامی شؤون توسط او انجام شود. گاه [[زمامداری]] و رهبری امور، براساس [[حق]] و [[عدالت]] است و گاه به صورت [[باطل]] و [[ظلم]]. چنانکه [[امام صادق]] {{ع}} فرمود: [[امامان]] در [[کتاب خدا]] دو گونهاند: نخست آنکه [[خدا]] فرمود: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری میکردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref> [[پیامبران]] را امامان قرار دادیم، تا طبق [[أمر]] ما [[مردم]] را [[هدایت]] کنند، نه اینکه به امر مردم و طبق خواسته آنها که پیامبران، امر خدا را مقدم برخواسته مردم میدارند و [[حکم خدا]] را پیش از [[حکم]] و رأی مردم عمل میکنند. دوم آنکه خدا فرمود: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا میخوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref> ما [[شیاطین]] را امامانی قرار دادیم که مردم را به سوی [[آتش]] [[دعوت]] میکنند. اینان [[خواستهها]] و [[امیال]] آدمها را بر امر خدا مقدم میدارند و حکم آنها در نزدشان مقدم بر حکم خداست. امیال و هواهای خود را دنبال میکنند و کتاب خدا را پشت سر مینهند<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۱۶.</ref>. | |||
[[قرآن]] در جای دیگر گفته است: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> که نشانگر دو نوع امام و دو گونه [[امامت]] است. | |||
{{ | |||
در برخی از [[نصوص]] [[اسلامی]] به «امیر الحاج» نیز امام اطلاق شده است. امام صادق {{ع}} وقتی در [[عرفات]] از مرکب افتاد و [[اسماعیل بن علی]] که قافلهدار بود، بهخاطر امام {{ع}} از [[حرمت]] باز ایستاد و به وی فرمود: {{متن حدیث|سِرْ فَإِنَّ الْإِمَامَ لَا يَقِفُ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۸، ص۲۹۰.</ref> حرکت کن، امام که نباید بایستد. | |||
[[ | در [[رساله حقوق]] [[امام سجاد]] {{ع}} نیز بخشی به حقوق امامت اختصاص یافته و در آن دو کلمه سائس و [[امام]]، مترادف آمده است: {{متن حدیث|وَ كُلُّ سَائِسٍ إِمَامٌ}}<ref>خصال، ص۵۶۷.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۲، ص۱۰۳.</ref> | ||
[[رده: امام]] | |||
برخی از مستشرقین اطلاق کلمه امام را در [[قرآن]] به معنای [[رییس]] [[دولت]] و [[رهبر سیاسی]] و معرف [[نظام]] مورد تردید قرار دادهاند<ref>تاریخ گسترش اسلام، ص۲۷؛ سیری در اندیشههای غرب، ص۱۸۲.</ref> ولی با توجه به موارد دیگر استعمال این واژه در قرآن به خوبی روشن میشود که [[امامت]] به مفهوم وسیع، [[هدایت]] [[جامعه]] و [[رهبری]] است شامل همه ابعاد [[اجتماعی]] از جمله هدایت و [[رهبری سیاسی]] نیز میشود<ref>فقه سیاسی، ج۲، ص۱۴۹.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۱]]، ص ۲۴۵.</ref> | |||
== امام حق == | |||
از دیدگاه دانشمندان شیعه، با توجه به [[آیات قرآن]] امام حق دارای ویژگیهای زیر است: | |||
# [[انتصاب]] از جانب [[خداوند]]؛ | |||
# برخورداری از [[عصمت]]؛ | |||
# خالی نبودن [[زمین]] از [[امام]] در هر عصری؛ | |||
# مؤید به تائیدات [[الهی]]؛ | |||
# [[علم]] به [[اعمال]] [[بندگان]]؛ | |||
# [[برتری]] در [[فضایل]] [[نفسانی]] از همه انسانهای زمان؛ | |||
# برخورداری از [[علم]] در همه مسائل مورد نیاز [[مردم]] در امور معاش و [[معاد]]<ref>سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۲۷۴-۲۷۵.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۱۲۰.</ref> | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده: 1100699.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']] | |||
# [[پرونده:1379779.jpg|22px]] [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
[[رده:امام]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۹
این مدخل زیرشاخهٔ بحث امام است. امام از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: امام در لغت - امام در قرآن - امام در تفسیر و علوم قرآنی - امام در کلام اسلامی - امام در معارف و سیره علوی - امام در فقه اسلامی - امام در فقه سیاسی - مقام امام - امام از دیدگاه اهل سنت - پرسشهای مرتبطمعناشناسی
معنای لغوی
امام پیشوایی است که به گفتار و رفتار او اقتدا میشود، یعنی آنکه از وی پیروی میشود؛ خواه انسان باشد یا کتاب یا غیر آن، حق باشد یا باطل[۱]؛ کتاب، راه[۲]، هر کسی که به او اقتدا میشود یا در امور جامعه بر دیگران مقدّم شمرده شود، امام خوانده میشود[۳]؛ چه در راه حق و چه در مسیر ضلالت و گمراهی[۴]؛ جمع آن ائمه است[۵].
امام در اصطلاح سیاسی
گرچه در اصطلاح عرف شیعه، امام به ائمه معصومین (ع) اطلاق میشود؛ ولی امام به کسی گفته میشود که در عمل زمام امور را به دست گرفته و رهبری امت در تمامی شؤون توسط او انجام شود. گاه زمامداری و رهبری امور، براساس حق و عدالت است و گاه به صورت باطل و ظلم. چنانکه امام صادق (ع) فرمود: امامان در کتاب خدا دو گونهاند: نخست آنکه خدا فرمود: ﴿وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا﴾[۶] پیامبران را امامان قرار دادیم، تا طبق أمر ما مردم را هدایت کنند، نه اینکه به امر مردم و طبق خواسته آنها که پیامبران، امر خدا را مقدم برخواسته مردم میدارند و حکم خدا را پیش از حکم و رأی مردم عمل میکنند. دوم آنکه خدا فرمود: ﴿وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ﴾[۷] ما شیاطین را امامانی قرار دادیم که مردم را به سوی آتش دعوت میکنند. اینان خواستهها و امیال آدمها را بر امر خدا مقدم میدارند و حکم آنها در نزدشان مقدم بر حکم خداست. امیال و هواهای خود را دنبال میکنند و کتاب خدا را پشت سر مینهند[۸].
قرآن در جای دیگر گفته است: ﴿فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ﴾[۹] که نشانگر دو نوع امام و دو گونه امامت است.
در برخی از نصوص اسلامی به «امیر الحاج» نیز امام اطلاق شده است. امام صادق (ع) وقتی در عرفات از مرکب افتاد و اسماعیل بن علی که قافلهدار بود، بهخاطر امام (ع) از حرمت باز ایستاد و به وی فرمود: «سِرْ فَإِنَّ الْإِمَامَ لَا يَقِفُ»[۱۰] حرکت کن، امام که نباید بایستد.
در رساله حقوق امام سجاد (ع) نیز بخشی به حقوق امامت اختصاص یافته و در آن دو کلمه سائس و امام، مترادف آمده است: «وَ كُلُّ سَائِسٍ إِمَامٌ»[۱۱].[۱۲]
برخی از مستشرقین اطلاق کلمه امام را در قرآن به معنای رییس دولت و رهبر سیاسی و معرف نظام مورد تردید قرار دادهاند[۱۳] ولی با توجه به موارد دیگر استعمال این واژه در قرآن به خوبی روشن میشود که امامت به مفهوم وسیع، هدایت جامعه و رهبری است شامل همه ابعاد اجتماعی از جمله هدایت و رهبری سیاسی نیز میشود[۱۴].[۱۵]
امام حق
از دیدگاه دانشمندان شیعه، با توجه به آیات قرآن امام حق دارای ویژگیهای زیر است:
- انتصاب از جانب خداوند؛
- برخورداری از عصمت؛
- خالی نبودن زمین از امام در هر عصری؛
- مؤید به تائیدات الهی؛
- علم به اعمال بندگان؛
- برتری در فضایل نفسانی از همه انسانهای زمان؛
- برخورداری از علم در همه مسائل مورد نیاز مردم در امور معاش و معاد[۱۶].[۱۷]
منابع
پانویس
- ↑ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۸۷.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۱۷.
- ↑ خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۸، ص۴۲۹.
- ↑ ابنمنظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۲۴.
- ↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۱۲۰.
- ↑ «و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری میکردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.
- ↑ «و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا میخوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.
- ↑ اصول کافی، ج۱، ص۲۱۶.
- ↑ «با پیشگامان کفر کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.
- ↑ وسائل الشیعه، ج۸، ص۲۹۰.
- ↑ خصال، ص۵۶۷.
- ↑ فقه سیاسی، ج۲، ص۱۰۳.
- ↑ تاریخ گسترش اسلام، ص۲۷؛ سیری در اندیشههای غرب، ص۱۸۲.
- ↑ فقه سیاسی، ج۲، ص۱۴۹.
- ↑ عمید زنجانی، عباس علی، دانشنامه فقه سیاسی ج۱، ص ۲۴۵.
- ↑ سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۲۷۴-۲۷۵.
- ↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۱۲۰.