تفسیر اهل‌سنت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۱

مقدمه

دانشمندان و مفسران اهل‌سنّت براساس مبانی فقهی و کلامی خود، قرآن کریم را تفسیر کرده‌اند.

یکی از ویژگی‌های بارز تفسیر اهل‌سنت این است که اقوال صحابه و تابعین را در تفسیر، چون روایات نبوی گرامی داشته، إعمال نظر در مقابل آنها را همانند اجتهاد در مقابل نص قلمداد می‌کنند^[۱].^[۲]

تفاسیر اهل‌سنت

معروف‌ترین تفسیرهای اهل‌سنت را می‌توان به سه دسته عمده تقسیم کرد:

جستارهای وابسته

منابع

فرهنگ‌نامه علوم قرآنی

پانویس

↑ خرمشاهی، بهاء الدین، دانش نامه قرآن وقرآن پژوهی، جلد۱،صفحه ۶۵۴؛ طباطبایی، محمد حسین، قرآن دراسلام، صفحه ۵۷.
↑ فرهنگ نامه علوم قرآنی، ج۱، ص۱۷۶۱.
↑ عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی و روشهای تفسی رقرآن، صفحه (۶۳-۶۵)؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن، صفحه (۵۵۳-۵۵۴)؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، جلد۱، صفحه (۲۰۴-۴۸۲)؛ خرمشاهی، بهاء الدین، قرآن پژوهی(هفتاد بحث و تحقیق قرآنی)، صفحه ۵۰.
↑ فرهنگ نامه علوم قرآنی، ج۱، ص۱۶۸۷.

[1] خرمشاهی، بهاء الدین، دانش نامه قرآن وقرآن پژوهی، جلد۱،صفحه ۶۵۴؛ طباطبایی، محمد حسین، قرآن دراسلام، صفحه ۵۷.

[2] فرهنگ نامه علوم قرآنی، ج۱، ص۱۷۶۱.

[3] عمید زنجانی، عباسعلی، مبانی و روشهای تفسی رقرآن، صفحه (۶۳-۶۵)؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن، صفحه (۵۵۳-۵۵۴)؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، جلد۱، صفحه (۲۰۴-۴۸۲)؛ خرمشاهی، بهاء الدین، قرآن پژوهی(هفتاد بحث و تحقیق قرآنی)، صفحه ۵۰.

[4] فرهنگ نامه علوم قرآنی، ج۱، ص۱۶۸۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{امامت}}
+{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = تفاسیر اهل سنت | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط  = }}
-<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
-<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر اهل‌سنت در علوم قرآنی]]</div>
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
-[[دانشمندان]] و [[مفسران اهل‌سنّت]] براساس مبانی [[فقهی]] و [[کلامی]] خود، [[قرآن کریم]] را [[تفسیر]] کرده‌اند.
+دانشمندان و [[مفسران اهل‌سنّت]] براساس مبانی [[فقهی]] و [[کلامی]] خود، [[قرآن کریم]] را [[تفسیر]] کرده‌اند.
-یکی از ویژگی‌های بارز [[تفسیر اهل‌سنت]] این است که اقوال [[صحابه]] و [[تابعین]] را در تفسیر، چون [[روایات نبوی]] گرامی داشته، إعمال نظر در مقابل آنها را همانند [[اجتهاد در مقابل نص]] قلمداد می‌کنند<ref>خرمشاهی، بهاء الدین، دانش نامه قرآن وقرآن پژوهی،جلد۱،صفحه ۶۵۴؛ طباطبایی، محمد حسین، قرآن دراسلام،صفحه ۵۷.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۷۶۱.</ref>
+یکی از ویژگی‌های بارز تفسیر اهل‌سنت این است که اقوال [[صحابه]] و [[تابعین]] را در تفسیر، چون روایات نبوی گرامی داشته، إعمال نظر در مقابل آنها را همانند [[اجتهاد در مقابل نص]] قلمداد می‌کنند<ref>خرمشاهی، بهاء الدین، دانش نامه قرآن وقرآن پژوهی، جلد۱،صفحه ۶۵۴؛ طباطبایی، محمد حسین، قرآن دراسلام، صفحه ۵۷.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۷۶۱.</ref>
-==تفاسير اهل‌سنت==
+== [[تفاسیر]] [[اهل‌سنت]] ==
-معروف‌ترين تفسيرهاى اهل‌سنت را مي‌توان به سه دسته عمده تقسيم کرد:
+معروف‌ترین تفسیرهای [[اهل‌سنت]] را می‌توان به سه دسته عمده تقسیم کرد:
-===تفاسير نقلى که به روايات مأثور استناد کرده‌اند===
+=== تفاسیر نقلی که به [[روایات]] مأثور استناد کرده‌اند ===
+# [[تنویر المقباس من تفسیر ابن‌عباس (کتاب)|تنویر المقباس من تفسیر ابن‌عباس]] که [[فیروزآبادی]] مؤلف کتاب قاموس آن را گرد‌آوری کرده است؛
+# [[تفسیر ابن‌عیینه (کتاب)|تفسیر ابن‌عیینه]]، نوشته [[سفیان بن عیینه]]؛
+# [[الرغیب فی غریب القرآن (کتاب)|الرغیب فی غریب القرآن]] تألیف [[محمد بن عمر واقدی]]؛
+# [[تفسیر ابن‌ماجه (کتاب)|تفسیر ابن‌ماجه]]، تألیف [[محمد بن ماجه]]؛
+# [[الکشف و البیان فی تفسیر القرآن (کتاب)|الکشف و البیان فی تفسیر القرآن]] ([[تفسیر ثعلبی]])، تألیف [[احمد بن محمد ثعلبى نيشابورى]] مشهور به [[ثعلبی]]؛
+# [[جامع البیان فی تفسیر القرآن (کتاب)|جامع البیان فی تفسیر القرآن]]، ([[تفسیر طبری (کتاب)|تفسیر طبری]]) تألیف [[محمد بن جریر بن یزید بن کثیر بن غالب طبری]]؛
+# [[تفسیر ابن ابی‌شیبه (کتاب)|تفسیر ابن ابی‌شیبه]]؛ تألیف [[حافظ ابوالحسن عثمان بن ابی شیبه کوفی]]؛
+# [[معالم التنزیل فی تفسیر القرآن (کتاب)|معالم التنزیل فی تفسیر القرآن]]؛ [[حسین بن مسعود بغوی]]؛
+# [[تفسیر القرآن العظیم (کتاب)|تفسیر القرآن العظیم]] ([[تفسیر ابن کثیر (کتاب)|تفسیر ابن کثیر]])، تألیف [[ابوالفداء عماد الدین اسماعیل بن عمر بن کثیر القرشی الدمشقی]] معروف به [[ابن کثیر]]؛
+# [[الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن (کتاب)|الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن]] ([[تفسیر الثعالبی (کتاب)|تفسیر الثعالبی]])، تألیف [[عبدالرحمن بن محمد ثعالبى]]؛
+# [[الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور (کتاب)|الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور]] تألیف [[جلال الدین سیوطی]]؛
+# [[فتح القدیر الجامع بین فنی الروایة و الدرایة من علم التفسیر]] ([[تفسیر فتح القدیر]]) تألیف [[محمد بن علی بن محمد شوکانی]]؛
+# [[المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز (کتاب)|المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز]] تألیف [[ابومحمد عبدالحق بن غالب بن عبدالرحمن بن غالب محاربى]] مشهور به [[ابن عطیه اندلسی]].
-. تنوير المقباس من تفسير ابن‌عباس (م 68 ق) که فيروزآبادى (م 817 ق) مؤلف کتاب قاموس آن را گرد‌آورى کرده است؛
+=== [[تفاسیر]] [[عقلی]] و [[اجتهادی]] که مبنای آنها بیشتر، استنباطات شخصی است ===
+# [[تفسیر جبّایی (کتاب)|تفسیر جبّایی]]، تألیف [[ابوعلی محمد بن عبدالوهاب بن سلام]]؛
+# [[الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل (کتاب)|الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل]]، تألیف [[محمود بن عمر بن محمد بن احمد خوارزمی زمخشری]] مشهور به [[زمخشری]]؛
+# [[مفاتیح الغیب (کتاب)|مفاتیح الغیب]] ([[التفسیر الکبیر]]، [[تفسیر فخر رازی (کتاب)|تفسیر فخر رازی]])، تألیف [[محمد بن عمر بن حسن بن حسین تیمی بکری]] مشهور به [[فخرالدین رازی]]؛
+# [[مدارک التنزیل و حقایق التأویل]] ([[تفسیر النسفی (کتاب)|تفسیر النسفی]])، تألیف [[عبدالله بن احمد نسفی]]؛
+# [[لباب التأویل فی معانی التنزیل (کتاب)|لباب التأویل فی معانی التنزیل]] ([[تفسیر خازن]])، تألیف [[علاءالدین علی بن محمد بن ابراهیم بغدادی]] مشهور به [[خازن]]؛
+# [[البحر المحیط فی التفسیر (کتاب)|البحر المحیط فی التفسیر]] ([[تفسیر ابن حیان]])، تألیف [[محمد بن یوسف بن علی بن الحیان]] مشهور به [[ابوحیان اندلسی]]؛
+# [[تفسیر انوار التنزیل و اسرار التأویل (کتاب)|تفسیر انوار التنزیل و اسرار التأویل]] ([[تفسیر بیضاوی]])، تألیف [[عبدالله بن عمر بيضاوى]]؛
+# [[ارشاد العقل السلیم إلی مزایا الکتاب الکریم (کتاب)|ارشاد العقل السلیم إلی مزایا الکتاب الکریم]] معروف به «[[تفسیر ابی السعود (کتاب)|تفسیر ابی السعود]]»، اثر [[محمد بن محمد بن مصطفی عمادی]] معروف به [[ابو السعود]]؛
+# [[تفسیر جلالین (کتاب)|تفسیر جلالین]] اثر [[جلال الدین محلی]] و [[جلال الدین سیوطی]]؛
+# [[الجامع لاحکام القرآن (کتاب)|الجامع لاحکام القرآن]] ([[تفسیر قرطبی]])، تألیف [[ابوعبدالله محمد بن احمد بن ابوبکر بن فرح انصاری خزرجی اندلسی]] مشهور به [[محمد بن احمد قرطبی]]؛
+# [[روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی (کتاب)|روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی]] ([[تفسیر آلوسی]])، تألیف [[شهاب الدین سید محمود آلوسی]]
+# [[تفسیر روح البیان (کتاب)|تفسیر روح البیان]]، تألیف شیخ [[اسماعیل حقی بروسوی]]؛
+# [[السراج المنیر فی تفسیر القرآن الکریم (کتاب)|السراج المنیر فی تفسیر القرآن الکریم]] تألیف، [[شمس الدین محمد بن محمد خطیب شربینی]]؛
+# [[غرائب‌ القرآن و رغائب‌ الفرقان (کتاب)|غرائب‌ القرآن و رغائب‌ الفرقان]] ([[تفسیر نیشابوری]])، تألیف [[نظام‌الدین حسین قمی نیشابوری]] معروف به [[نظام نیشابوری]].
-. تفسير ابن‌عُيينه، نوشته سفيان بن عيينه (م 198ق)؛
+=== [[تفاسیر]] جدید ===
-. الرغيب فى غريب القرآن تأليف محمد بن عمر واقدى (م 207ق)؛
-. تفسير إبن‌ماجه، تأليف محمد بن ماجه (م 275ق)؛
-. الکشف و البيان عن تفسير القرآن (تفسير ثعلبي)، تأليف ابواسحاق احمدبن محمد نيشابورى معروف به ثعلبى (م 427ق)؛
-. جامع البيان فى تفسير القرآن، تأليف محمد ابن‌جرير طبرى (م 310ق)؛
-. تفسير إبن أبي‌شيبه؛ تأليف حافظ ابوالحسن عثمان بن ابى شيبه کوفى (م 239 ق)؛
-. معالم التنزيل بغوي؛ ابو محمد حسين بن مسعود بن محمد (م 516 ق)؛
-. تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن‌کثير)، تأليف عمادالدين ابوالفداء اسماعيل بن کثير قرشى (م 774 ق)؛
-. الجواهر الحسان فى تفسير القرآن (تفسير ثعالبي)، تأليف ابو زيد عبدالرحمان ثعالبى (م 873 ق)؛
-. الدرّ المنثور فى التفسير بالمأثور تأليف سيوطي، جلال الدين عبدالرحمان بن ابى بکربن محمد (م 911ق)؛
-. فتح‌القدير الجامع بين فَنَّى الروايه والدرايه من علم التفسير تأليف محمدبن على بن محمد شوکانى صنعانى (م 1250ق)؛
-. المحرّر الوجيز فى تفسير الکتاب العزيز تأليف ابن‌عطيه، ابومحمد عبدالحق ابن غالب بن عبدالرحمان بن غالب محربى (م 541 ق).
-===تفاسير عقلى و اجتهادى که مبناى آن‌ها بيشتر، استنباطات شخصى است===
-. تفسير جبّايي، تأليف ابوعلى محمدبن عبدالوهاب بن سلام (م 303 ق)؛
-. الکشّاف عن حقائق غوامض التنزيل و عيون الأقاويل فى وجوه التأويل، تأليف ابوالقاسم محمود بن عمر بن احمد زمخشرى (م 538 ق)؛
-. مفاتيح الغيب (التفسير الکبير، تفسير فخر رازي)، تأليف محمد بن عمربن حسين رازى (م 603ق)؛
-. مدارک التنزيل و حقائق التأويل (تفسير نسفي)، تأليف عبدالله بن احمد بن محمود نسفى (م 701 ق)؛
-. لباب التأويل فى معانى التنزيل (تفسير خازن)، تأليف علاء الدين على بن محمد بن إبراهيم بغدادى مشهور به خازن (م735ق)؛
-. البحر المحيط فى تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن حيان)، تأليف اثير الدين ابوحيان محمد بن يوسف بن على بن يوسف بن حيان اندلسى غرناطى (م 745 ق)؛
-. أنوار‌التنزيل و أسرارالتأويل (تفسير بيضاوي)، تأليف عبدالله بن عمر بن احمد (يا: محمد) بن على فارسى شيرازى بيضاوى (م حدود 683 تا 719ق)؛
-. إرشاد العقل السليم إلى مزايا الکتاب الکريم معروف به «تفسير ابي‌السعود»، اثر ابوالسعود محمد بن محمد بن مصطفى عمادى (م 982ق)؛
-. تفسير الجلالين [جلال‌الدين محلى (م 864 ق) و جلال‌الدين سيوطى (م 911 ق) ]؛
-. الجامع لأحکام القرآن (تفسير قرطبي)، تأليف ابوعبدالله محمدبن احمد انصارى قرطبى (م 671 ق)؛
-.(روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم و السبع المثاني (تفسير آلوسي)، تأليف سيد محمودبن عبدالله بغدادى حسنى حسينى (م 1270 ق)؛ )
-. روح البيان، تأليف شيخ اسماعيل حقى بروسوى (م 1137ق)؛
-. السراج المنير فى تفسير القرآن الکريم تأليف خطيب شربيني، شمس الدين محمد بن محمد (م 977ق)؛
-. غرائب القرآن و رغائب الفرقان (تفسير نيشابوري)، تأليف نظام الدين حسن بن محمدبن حسين قمى نيشابورى معروف به نظام اعرج (زنده تا سال 730 ق).
-===[[تفاسیر]] جدید===
 # [[الجواهر فی تفسیر القرآن الکریم (کتاب)|الجواهر فی تفسیر القرآن الکریم]] ([[تفسیر طنطاوی]])، تألیف شیخ [[طنطا‌وی بن‌ جوهری]]؛
 # [[تفسیر القرآن الحکیم (کتاب)|تفسیر القرآن الحکیم]] ([[تفسیر المنار]])، بخش اول (از ابتدای [[قرآن]] تا [[آیه]] ۱۲۶ [[سوره نساء]]) با انشای شیخ [[محمد عبده]]، و بخش دوم (آیه ۱۲۷ سوره نساء تا آیه ۵۳ [[سوره یوسف]]) تألیف شاگردش [[محمد رشید بن علی رضا قلمونی]]، معروف به [[محمد رشید رضا]]؛
@@ خط ۱۸۳: / خط ۱۵۴: @@
 {{پانویس}}
-[[رده:تفسیر اهل‌سنت]]
 [[رده:تفسیر]]