بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
سکونتگاه نخستین خَولان در کنار مأرب و صرواح بود. اما پس از چندی، آنان به سه شاخه بزرگ تقسیم شدند؛ گروهی از آنان به نواحی مرتفع در [[مشرق]] [[صنعا]] [[مهاجرت]] کردند و به «خولان عالیه» معروف شدند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج ۲، ص۴۰۱.</ref>، گروه دیگر، «خولان بن عامر یا ابن عمرو» یا «خولان اجدود» یا «خولَن جدون» بودند<ref>جوادعلی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج ۲، ص۴۰۱.</ref>، آنها در بخشهای وسیعی از سرزمین صَعده از «[[جبل]] امّلیلی» تا جنوب غربی «حقل صَعَده» ساکن بودند<ref>رجوع کنید به [[عبدالله بن علی وزیر]]، تاریخ الیمن: خلال القرن الحادی عشر الهجری ـ السابع عشر المیلادی، ص۸۳، پانویس ۱.</ref>. از مشهورترین بطون این شاخه میتوان به سَحار، بنوجماعه، بنومالک، [[کرب]] و [[مهره]] اشاره کرد<ref>مقحفی، معجم البلدان و القبائل الیمنیة، ذیل مادّه.</ref>. | سکونتگاه نخستین خَولان در کنار مأرب و صرواح بود. اما پس از چندی، آنان به سه شاخه بزرگ تقسیم شدند؛ گروهی از آنان به نواحی مرتفع در [[مشرق]] [[صنعا]] [[مهاجرت]] کردند و به «خولان عالیه» معروف شدند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج ۲، ص۴۰۱.</ref>، گروه دیگر، «خولان بن عامر یا ابن عمرو» یا «خولان اجدود» یا «خولَن جدون» بودند<ref>جوادعلی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج ۲، ص۴۰۱.</ref>، آنها در بخشهای وسیعی از سرزمین صَعده از «[[جبل]] امّلیلی» تا جنوب غربی «حقل صَعَده» ساکن بودند<ref>رجوع کنید به [[عبدالله بن علی وزیر]]، تاریخ الیمن: خلال القرن الحادی عشر الهجری ـ السابع عشر المیلادی، ص۸۳، پانویس ۱.</ref>. از مشهورترین بطون این شاخه میتوان به سَحار، بنوجماعه، بنومالک، [[کرب]] و [[مهره]] اشاره کرد<ref>مقحفی، معجم البلدان و القبائل الیمنیة، ذیل مادّه.</ref>. | ||
«خولان قُضاعه» یا «خولان [[شام]]» هم گروهی دیگر از [[قبیله]] خولان بودند که به شمال [[مهاجرت]] کردند<ref> دانشنامه جهان اسلام، مقاله «خولان»، بهزاد لاهوتی، ج۱۶، ص۴۸۵.</ref>. جایگاه خَولان [[قضاعه]]، [[شهر]] بزرگ و آباد «صَعْدَةَ»<ref>یعقوبی، البلدان، ص۹۸ و همدانی، صفة جزیرةالعرب، ص۲۱۷ و ۲۲۴.</ref> و از دیگر مناطق آنان «[[شرف]] البیاض» و «قیوان» بود<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۲۲۴.</ref>. [[سرزمین]] | «خولان قُضاعه» یا «خولان [[شام]]» هم گروهی دیگر از [[قبیله]] خولان بودند که به شمال [[مهاجرت]] کردند<ref> دانشنامه جهان اسلام، مقاله «خولان»، بهزاد لاهوتی، ج۱۶، ص۴۸۵.</ref>. جایگاه خَولان [[قضاعه]]، [[شهر]] بزرگ و آباد «صَعْدَةَ»<ref>یعقوبی، البلدان، ص۹۸ و همدانی، صفة جزیرةالعرب، ص۲۱۷ و ۲۲۴.</ref> و از دیگر مناطق آنان «[[شرف]] البیاض» و «قیوان» بود<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۲۲۴.</ref>. [[سرزمین]] خولان در [[عصر جاهلی]]، به سبب [[آبادانی]] و وفور محصولات کشاورزی، بهویژه غلّات، مشهور بود<ref>همدانی، صفة جزیرةالعرب، ص۲۲۴.</ref>. بیشتر خولانیان پس از [[فتوحات اسلامی]] متفرق شدند و در مناطق مفتوحه پراکنده شدند<ref>رجوع کنید به ابنکلبی، نَسب مَعَدّ و الیمن الکبیر، ج ۱، ص۱۷۸؛ حرفوش، قبیلة طیء فی الجاهلیة و الاسلام، ص۹۵.</ref>. | ||
امروزه دو شاخه از [[قبیله]] | امروزه دو شاخه از [[قبیله]] خولان در [[یمن]] باقی مانده است که زیدی مذهباند: | ||
# | # خولان طیال یا عالیه که تابع قبیله بَکیلاند<ref>د. اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه.</ref>. [[سرزمین]] این قبیله از شمال به بنیحشیش و نِهْم، از [[مغرب]] به بنیبهلول و بلاد سنجان، از جنوب به بلاد الحداد و از [[مشرق]] به مأرب محدود است<ref>حجری یمانی، مجموع بلدان الیمن و قبائلها، ج ۱، جزء۲، ص۳۱۵ـ۳۱۶.</ref>. | ||
#خولان قُضاعه یا [[خولان بن عامر]] که فقط در جنوب مرز [[حجاز]] در کوهستانهای شمال غربی صَعده و بر سر راه [[صنعا]] به [[مکه]] ساکناند. در این ناحیه، انگور، گندم و قهوه به وفور کشت میشود<ref>د. اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه.</ref>.<ref>دانشنامه جهان اسلام، مقاله «خولان»، بهزاد لاهوتی، ج۱۶، ص۴۸۵-۴۸۶؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | #خولان قُضاعه یا [[خولان بن عامر]] که فقط در جنوب مرز [[حجاز]] در کوهستانهای شمال غربی صَعده و بر سر راه [[صنعا]] به [[مکه]] ساکناند. در این ناحیه، انگور، گندم و قهوه به وفور کشت میشود<ref>د. اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه.</ref>.<ref>دانشنامه جهان اسلام، مقاله «خولان»، بهزاد لاهوتی، ج۱۶، ص۴۸۵-۴۸۶؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | ||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
[[مردم]] این [[قبیله]] گاه دست به [[راهزنی]] هم میزدند چندان که بر اساس یک نوشته معینی، آنان در [[حمله]] به کاروانی از معینیان (از حکومتهای قدیم [[عربستان]]) شرکت داشتند<ref>قاسم بن سلام، کتاب النسب، ص۳۱۳ و ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۱۷؛ ابن کلبی، جمهرة النسب، ج۱، ص۱۷۵.</ref>. خولانیان علاوه بر دولتهای بزرگ [[یمنی]]، با [[ایرانیان]] نیز رابطهای خصمانه داشتند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج۲، ص۴۰۰.</ref> که این امر، حکایت از [[قدرت]] و [[روحیه]] جنگجویی و [[غارت]]گری خولانیان در برابر نظامهای [[حکومتی]] سبئیان، معینیان و ایرانیان دارد. خولانیان همچنین در چالش و [[کشمکش]] با [[قبیله همدان]] بودند<ref>همدانی، الاکلیل، ج۱۰، ص۶۵ و ۱۰۸ و ۱۲۴ و ۱۶۰ و ۱۶۲.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص۸۱-۸۲.</ref> | [[مردم]] این [[قبیله]] گاه دست به [[راهزنی]] هم میزدند چندان که بر اساس یک نوشته معینی، آنان در [[حمله]] به کاروانی از معینیان (از حکومتهای قدیم [[عربستان]]) شرکت داشتند<ref>قاسم بن سلام، کتاب النسب، ص۳۱۳ و ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۱۷؛ ابن کلبی، جمهرة النسب، ج۱، ص۱۷۵.</ref>. خولانیان علاوه بر دولتهای بزرگ [[یمنی]]، با [[ایرانیان]] نیز رابطهای خصمانه داشتند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج۲، ص۴۰۰.</ref> که این امر، حکایت از [[قدرت]] و [[روحیه]] جنگجویی و [[غارت]]گری خولانیان در برابر نظامهای [[حکومتی]] سبئیان، معینیان و ایرانیان دارد. خولانیان همچنین در چالش و [[کشمکش]] با [[قبیله همدان]] بودند<ref>همدانی، الاکلیل، ج۱۰، ص۶۵ و ۱۰۸ و ۱۲۴ و ۱۶۰ و ۱۶۲.</ref>.<ref>[[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص۸۱-۸۲.</ref> | ||
[[بت پرستی]] چونان بسیاری دیگر از [[اقوام عرب]] در شبه [[جزیره عربستان]]، در [[قبیله]] خولان نیز رواج داشت<ref>ابن کلبی، الاصنام، ص۴۳-۴۴؛ ابن-هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۸۰.</ref>. آنان در ایام [[حج]]، [[مناسک]] خود را با تلبیه در کنار این [[بت]] آغاز میکردند و سپس راهی حج میشدند<ref>زرکلی، الاعلام، ج۸، ص۹۴.</ref>. علاوه بر بت پرستی، [[دین]] [[مجوس]] نیز در برخی [[مردم]] این [[قوم]] رواج داشت. احتمال ورود آیینهای [[مسیحیت]] و به خصوص [[یهودیت]]<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ، ج۳، ص۴۸۵؛ زرکلی، الأعلام، ج۲، ص۳۳۳.</ref> به سرزمین | [[بت پرستی]] چونان بسیاری دیگر از [[اقوام عرب]] در شبه [[جزیره عربستان]]، در [[قبیله]] خولان نیز رواج داشت<ref>ابن کلبی، الاصنام، ص۴۳-۴۴؛ ابن-هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۸۰.</ref>. آنان در ایام [[حج]]، [[مناسک]] خود را با تلبیه در کنار این [[بت]] آغاز میکردند و سپس راهی حج میشدند<ref>زرکلی، الاعلام، ج۸، ص۹۴.</ref>. علاوه بر بت پرستی، [[دین]] [[مجوس]] نیز در برخی [[مردم]] این [[قوم]] رواج داشت. احتمال ورود آیینهای [[مسیحیت]] و به خصوص [[یهودیت]]<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ، ج۳، ص۴۸۵؛ زرکلی، الأعلام، ج۲، ص۳۳۳.</ref> به سرزمین خولان و [[گرایش]] برخی از مردم قبیله به این ادیان را هم نباید دور از [[ذهن]] دانست<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].<ref>. | ||
== [[اسلام]] خَولان == | == [[اسلام]] خَولان == | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
== خولان و [[حکومت امام علی]] {{ع}} == | == خولان و [[حکومت امام علی]] {{ع}} == | ||
از مشارکت مردم خولان در وقایع و حوادث ایام [[حکومت علوی]]{{ع}} گزارشات اندکی در دست است که حضور جمعی از [[نخبگان]] و بزرگان آنان در [[مدینه]] و [[بیعت با علی]]{{ع}} از جمله آن است<ref>ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج۲، ص۴۴۰.</ref>. در تقابلات نظامی ایام [[حکومت امام علی]]{{ع}} هم، برخی از [[مردم]] این [[قبیله]] در هر دو سوی میدان مشارکت داشتند<ref>منقری، وقعة صفین، ص۸۵؛ ثقفی، الغارات، ج۲، ص۴۴۶.</ref>. برخی از گزارشات [[تاریخی]] از حضور برخی از مردان قبیله | از مشارکت مردم خولان در وقایع و حوادث ایام [[حکومت علوی]]{{ع}} گزارشات اندکی در دست است که حضور جمعی از [[نخبگان]] و بزرگان آنان در [[مدینه]] و [[بیعت با علی]]{{ع}} از جمله آن است<ref>ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج۲، ص۴۴۰.</ref>. در تقابلات نظامی ایام [[حکومت امام علی]]{{ع}} هم، برخی از [[مردم]] این [[قبیله]] در هر دو سوی میدان مشارکت داشتند<ref>منقری، وقعة صفین، ص۸۵؛ ثقفی، الغارات، ج۲، ص۴۴۶.</ref>. برخی از گزارشات [[تاریخی]] از حضور برخی از مردان قبیله خولان در [[سپاه امیرالمؤمنین]]{{ع}} در جنگ صفین حکایت دارد<ref>ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج۳، ص۱۱۲.</ref>. در جنگ با [[خوارج]] نیز برخی از [[مردم]] خولان شرکت داشتند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ، ج۵، ص۸۷؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۳۴۶-۳۴۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].<ref> | ||
== [[قبیله]] خولان و [[قیام عاشورا]] == | == [[قبیله]] خولان و [[قیام عاشورا]] == | ||