ابوعبیده جراح: تفاوت میان نسخهها
(تغییرمسیر به ابو عبیده جراح) برچسب: تغییر مسیر جدید |
(تغییرمسیر به ابو عبیده جراح حذف شد) برچسبها: تغییرمسیر حذف شد پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
# | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = صحابه | |||
| عنوان مدخل = ابوعبیده جراح | |||
| مداخل مرتبط = [[ابوعبیده جراح در قرآن]] - [[ابوعبیده جراح در تاریخ اسلامی]] | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
{{جعبه اطلاعات اصحاب | |||
| نام = عامر بن عبدالله بن جرّاح بن هلال | |||
| مشهور به = | |||
| نام تصویر = تصویر قدیمی مکه.jpg | |||
| عرض تصویر = | |||
| توضیح تصویر = تصویر قدیمی مکه | |||
| نام کامل = عامر بن عبدالله بن جراح بن هلال بن اُهیب بن ضبة بن حارث بن فهر | |||
| نامهای دیگر = | |||
| جنسیت = مرد | |||
| کنیه = ابوعبیده | |||
| لقب = | |||
| اهل = | |||
| از قبیله = [[قریش]] | |||
| از تیره = [[بنیحارث]] | |||
| پدر = [[عبدالله بن جرّاح بن هلال فهری]] | |||
| مادر = [[اُمیمه بنت جابر بن عبدالعزی]] | |||
| همسر = | |||
| پسر = {{فهرست جعبه| [[یزید بن عامر بن عبدالله فهری]] | [[عمیر بن عامر بن عبدالله فهری]] }} | |||
| دختر = | |||
| خواهر = | |||
| برادر = {{فهرست جعبه| [[یزید بن جراح فهری]] | [[عمر بن جراح فهری]] }} | |||
| خویشاوندان = [[ابولیلی بن عمر بن جراح]] (برادرزاده) | |||
| وابستگان = | |||
| تاریخ تولد = [[۳۹ سال پیش از هجرت]] | |||
| محل تولد = | |||
| محل زندگی = {{فهرست جعبه افقی| [[مکه]] | [[حبشه]] | [[مدینه]] | [[شام]] }} | |||
| تاریخ درگذشت = [[۱۸ هجری]] | |||
| محل درگذشت =[[شام]] | |||
| تاریخ شهادت = | |||
| محل شهادت = | |||
| طول عمر = ۵۸ سال | |||
| محل دفن = | |||
| دین = | |||
| مذهب = | |||
| از اصحاب = [[پیامبر خاتم]] | |||
| از طبقه = | |||
| در جنگ = {{فهرست جعبه افقی| [[جنگ بدر]] | [[جنگ احد]] | [[جنگ تبوک]] | [[جنگ خندق]] }} | |||
| نقشها = | |||
| فعالیتها = | |||
| علت شهرت = | |||
| علت درگذشت = ابتلاء به طاعون عمواس | |||
| علت شهادت = | |||
| راوی از = | |||
| روایات مشهور = | |||
| مشایخ او = | |||
| راویان از او = | |||
| آخرین راوی از او = | |||
}} | |||
== مقدمه == | |||
نام او [[عامر بن عبدالله بن جرّاح بن هلال]] است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۰.</ref>. از [[زندگی]] پیش از [[اسلام]] او اطلاعی در دست نیست. فقط گفتهاند: یکی از معدود افرادی بود که [[پیش از ظهور]] اسلام در [[مکّه]]، [[خواندن و نوشتن]] میدانست<ref> فتوح البلدان، ص۴۵۷.</ref>. پس از [[بعثت پیامبر]] {{صل}} او را از نخستین اسلام آورندگان دانستهاند<ref> السیرة النبویه، ج۱، ص۲۵۲.</ref>. هنگام [[اسلام آوردن]]، حدود ۳۰ سال داشته است. پس از اسلام، بر اثر فشار [[مشرکان]]، پیش از [[جعفر بن ابیطالب]] به [[حبشه]] [[هجرت]] کرد<ref>السیر و المغازی، ص۱۷۶ـ۱۷۷.</ref> و در هجرت دوم نیز با او همراه شد<ref> السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۹؛ المستدرک، ج۳، ص۲۹۹.</ref> و سپس به [[مکه]] بازگشت<ref> السیرة النبویه، ج۱، ص۳۶۹.</ref> و پس از آن، به [[مدینه]] هجرت کرد<ref>[[سید علی رضا واسعی|واسعی، سید علی رضا]]، [[ابوعبیده جراح (مقاله)|مقاله «ابوعبیده جراح»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲.</ref>. | |||
== ابوعبیده در زمان [[پیامبر اکرم]] {{صل}} == | |||
گفته شده ابوعبیده، در همه جنگهای [[زمان پیامبر]] {{صل}} حضور داشت<ref>اسدالغابه، ج۳، ص۱۲۶.</ref> و در [[جنگ بدر]]، یکی از ۶ فرد تیره بنی حارث بن فهر بود<ref>المغازی، ج۱، ص۱۵۷.</ref>. در [[جنگ اُحُد]] شرکت کرد و برخی او را از ثابت قدمان این [[جنگ]] شمردهاند<ref>المستدرک، ج۳، ص۲۹۹.</ref>. ابوعبیده در [[صلح حدیبیّه]]، (ششم هجری) در شمار [[گواهان]] [[پیمان]] قرار داشت<ref>المغازی، ج۲، ص۶۱۲.</ref> و در همین سال، سریهای را به ذیالقصه [[رهبری]] <ref> تاریخ طبری، ج۲، ص۱۲۶.</ref> و در سال بعد، سریه خَبَط (سیفالبحر) را بر ضدّ [[قبیله]] [[جهینه]] در ساحل دریا، [[فرماندهی]] کرد<ref> المغازی، ج۲، ص۷۷۴؛ الطبقات، ج۷، ص۲۶۹؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۲۰۹.</ref>. او در [[فتح مکه]]، فرماندهی بخشی از [[سپاه]] را برعهده داشت<ref>فتوحالبلدان، ص۵۲؛ تاریخ طبری، ج۳، ص۱۵۹.</ref>. او در واقعه [[تبوک]] حضور داشت و براساس برخی از [[روایات]] شیعیِ منقول از [[حذیفه]] و [[عمار]]، از کسانی بود که در بازگشت از آن [[جنگ]]، در [[ترور]] ناکام [[پیامبر]] {{صل}} شرکت کرد<ref>الخصال، ج۲، ص۴۹۹؛ بحارالانوار، ج۲۱، ص۲۲۲ـ۲۲۳؛ البرهان، ج۲، ص۸۱۹.</ref>. در اینکه آیا وی در جیش اُسامه که در واپسین روزهای [[حیات پیامبر]] [[سازماندهی]] شد، حاضر بوده یا نه، [[اختلاف]] است<ref>[[سید علی رضا واسعی|واسعی، سید علی رضا]]، [[ابوعبیده جراح (مقاله)|مقاله «ابوعبیده جراح»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲.</ref>. | |||
== ابوعبیده پس از [[پیامبر]] {{صل}} == | |||
ابوعبیده در وقایع [[سیاسی]] ـ اجتماعیِ پس از پیامبر نقشی برجسته داشت. او یکی از سه تن سازنده جریان [[سقیفه]]<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۲۳.</ref> و کسی بود که به احتمال بسیار، پیش از درگذشت رسول خدا، برنامههایی را در جلسات مخفی، برای [[خلافت]] طراحی کرده بود<ref> الکافی، ج۸، ص۱۷۹ـ۱۸۰؛ تاریخ العرب، ص۱۹۶.</ref>. وی پس از تجمع [[انصار]] در سقیفه، به [[اتفاق]] [[ابوبکر]] و [[عمر]] به آنجا رفت و برای خاموش کردن انصارِ نقشی ویژه داشت<ref>تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص۱۲۳.</ref>. پس از فراهم شدن زمینه، وی یکی از دو نامزد خلافت از طرف ابوبکر بود که دربارهاش گفت: من به یکی از دو دوستم [[ابوعبیده]] و [[عمر]] راضیام<ref>المعارف، ص۲۴۷.</ref> و برای توجیه پیشنهاد خود، سخنی را به [[پیامبر]] {{صل}} نسبت داد که: برای هر امتی امینی است و [[امین]] این [[امت]] [[ابوعبیده جراح]] است<ref>المعارف، ص۲۴۷.</ref>. بنا به [[نقل]] [[یعقوبی]]، ابوعبیده نخستین کسی است که با ابوبکر بیعت کرد<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۲۳.</ref>. او در پی هموارسازی زمینه [[خلافت ابوبکر]]، با [[امام علی]] به گفت و گو نشست و عامل اساسی در رویگردانی مردم را از وی، [[جوانی]] علی و [[کینه]] [[عرب]] نسبت به او یادکرد؛ امّا [[وعده]] داد که در [[آینده]]، همگی با او بیعت خواهند کرد<ref>الاحتجاج، ج۱، ص۱۸۳.</ref>. | |||
عیاشی در [[تفسیر]] خود، نقش او را در مواجهه با علی {{ع}} به این [[نرمی]] نمیداند؛ بلکه وی را از کسانی میشمرد که در [[هجوم]] به در [[خانه]] [[فاطمه]] {{س}} و [[اعمال]] فشار و [[ستم]] بر آن [[حضرت]] و نیز بیرون کشیدن علی {{ع}} از خانه جهت اخذ بیعت، نقش داشته است<ref>تفسیر عیاشی، ج۲، ص۶۶.</ref><ref>[[سید علی رضا واسعی|واسعی، سید علی رضا]]، [[ابوعبیده جراح (مقاله)|مقاله «ابوعبیده جراح»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۰.</ref> | |||
== ابوعبیده از دیدگاه [[اهل سنت]] و [[شیعه]] == | |||
[[اهلسنت]] در کتابهای خود برای ابوعبیده بابی گشوده و فضایلی را بهاو نسبت داده و وی را یکی از عشره مبشّره و [[امین]] [[امت]] دانستهاند<ref>المستدرک، ج۳، ص۲۹۷ـ۲۹۸؛ جمهرةانساب العرب، ص۱۷۶؛ اسدالغابه، ج۳، ص۱۲۶.</ref>، اما در نگاه [[شیعی]]، چنین فضایلی برای او [[ثابت]] نیست؛ چنانکه در نفحات الازهار طرق [[روایت]] عشره مبشّره، از نظر [[تاریخی]] و رجالی بررسی و صحّت آن رد شده است<ref>نفحات الازهار، ج۱۱، ص۳۱۴.</ref><ref>[[سید علی رضا واسعی|واسعی، سید علی رضا]]، [[ابوعبیده جراح (مقاله)|مقاله «ابوعبیده جراح»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۰.</ref>. | |||
== سرانجام ابوعبیده == | |||
ابوعبیده در [[سال ۱۸ هجری]] در دیار شام به [[طاعون]] عمواس [[مبتلا]] شد و در ۵۸ سالگی درگذشت و [[معاذ بن جبل]] بر او [[نماز]] خواند<ref>المستدرک، ج۳، ص۲۹۶؛ المعجمالکبیر، ج۱، ص۱۵۵.</ref>. از او کسی باقی نماند<ref>السیر و المغازی، ص۲۲۶؛ جمهرة انساب العرب، ص۱۷۶.</ref><ref>[[سید علی رضا واسعی|واسعی، سید علی رضا]]، [[ابوعبیده جراح (مقاله)|مقاله «ابوعبیده جراح»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | |||
{{مدخل وابسته}} | |||
* [[قریش]] (قبیله) | |||
* [[بنیحارث]] (قبیله) | |||
* [[یزید بن جراح فهری]] (برادر) | |||
* [[عمر بن جراح فهری]] (برادر) | |||
* [[یزید بن عامر بن عبدالله فهری]] (فرزند) | |||
* [[عمیر بن عامر بن عبدالله فهری]] (فرزند) | |||
* [[ابولیلی بن عمر بن جراح]] (برادرزاده) | |||
* [[اُمیمه بنت جابر بن عبدالعزی]] (مادر) | |||
* [[عبدالله بن جرّاح بن هلال فهری]] (پدر) | |||
{{پایان مدخل وابسته}} | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']] | |||
# [[پرونده:000053.jpg|22px]] [[سید علی رضا واسعی|واسعی، سید علی رضا]]، [[ابوعبیده جراح (مقاله)|مقاله «ابوعبیده جراح»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]] | |||
[[رده:اصحاب پیامبر]] | |||
[[رده:قریش]] | |||
[[رده:بنیحارث]] | |||
نسخهٔ ۱۶ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۷
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. ابوعبیده جراح از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ابوعبیده جراح در قرآن - ابوعبیده جراح در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد| عامر بن عبدالله بن جرّاح بن هلال | |
|---|---|
 تصویر قدیمی مکه | |
| نام کامل | عامر بن عبدالله بن جراح بن هلال بن اُهیب بن ضبة بن حارث بن فهر |
| جنسیت | مرد |
| کنیه | ابوعبیده |
| از قبیله | قریش |
| از تیره | بنیحارث |
| پدر | عبدالله بن جرّاح بن هلال فهری |
| مادر | اُمیمه بنت جابر بن عبدالعزی |
| پسر | |
| برادر | |
| خویشاوندان | ابولیلی بن عمر بن جراح (برادرزاده) |
| تاریخ تولد | ۳۹ سال پیش از هجرت |
| محل زندگی | |
| درگذشت | ۱۸ هجری، شام |
| طول عمر | ۵۸ سال |
| از اصحاب | پیامبر خاتم |
| حضور در جنگ | |
| علت درگذشت | ابتلاء به طاعون عمواس |
مقدمه
نام او عامر بن عبدالله بن جرّاح بن هلال است[۱]. از زندگی پیش از اسلام او اطلاعی در دست نیست. فقط گفتهاند: یکی از معدود افرادی بود که پیش از ظهور اسلام در مکّه، خواندن و نوشتن میدانست[۲]. پس از بعثت پیامبر (ص) او را از نخستین اسلام آورندگان دانستهاند[۳]. هنگام اسلام آوردن، حدود ۳۰ سال داشته است. پس از اسلام، بر اثر فشار مشرکان، پیش از جعفر بن ابیطالب به حبشه هجرت کرد[۴] و در هجرت دوم نیز با او همراه شد[۵] و سپس به مکه بازگشت[۶] و پس از آن، به مدینه هجرت کرد[۷].
ابوعبیده در زمان پیامبر اکرم (ص)
گفته شده ابوعبیده، در همه جنگهای زمان پیامبر (ص) حضور داشت[۸] و در جنگ بدر، یکی از ۶ فرد تیره بنی حارث بن فهر بود[۹]. در جنگ اُحُد شرکت کرد و برخی او را از ثابت قدمان این جنگ شمردهاند[۱۰]. ابوعبیده در صلح حدیبیّه، (ششم هجری) در شمار گواهان پیمان قرار داشت[۱۱] و در همین سال، سریهای را به ذیالقصه رهبری [۱۲] و در سال بعد، سریه خَبَط (سیفالبحر) را بر ضدّ قبیله جهینه در ساحل دریا، فرماندهی کرد[۱۳]. او در فتح مکه، فرماندهی بخشی از سپاه را برعهده داشت[۱۴]. او در واقعه تبوک حضور داشت و براساس برخی از روایات شیعیِ منقول از حذیفه و عمار، از کسانی بود که در بازگشت از آن جنگ، در ترور ناکام پیامبر (ص) شرکت کرد[۱۵]. در اینکه آیا وی در جیش اُسامه که در واپسین روزهای حیات پیامبر سازماندهی شد، حاضر بوده یا نه، اختلاف است[۱۶].
ابوعبیده پس از پیامبر (ص)
ابوعبیده در وقایع سیاسی ـ اجتماعیِ پس از پیامبر نقشی برجسته داشت. او یکی از سه تن سازنده جریان سقیفه[۱۷] و کسی بود که به احتمال بسیار، پیش از درگذشت رسول خدا، برنامههایی را در جلسات مخفی، برای خلافت طراحی کرده بود[۱۸]. وی پس از تجمع انصار در سقیفه، به اتفاق ابوبکر و عمر به آنجا رفت و برای خاموش کردن انصارِ نقشی ویژه داشت[۱۹]. پس از فراهم شدن زمینه، وی یکی از دو نامزد خلافت از طرف ابوبکر بود که دربارهاش گفت: من به یکی از دو دوستم ابوعبیده و عمر راضیام[۲۰] و برای توجیه پیشنهاد خود، سخنی را به پیامبر (ص) نسبت داد که: برای هر امتی امینی است و امین این امت ابوعبیده جراح است[۲۱]. بنا به نقل یعقوبی، ابوعبیده نخستین کسی است که با ابوبکر بیعت کرد[۲۲]. او در پی هموارسازی زمینه خلافت ابوبکر، با امام علی به گفت و گو نشست و عامل اساسی در رویگردانی مردم را از وی، جوانی علی و کینه عرب نسبت به او یادکرد؛ امّا وعده داد که در آینده، همگی با او بیعت خواهند کرد[۲۳].
عیاشی در تفسیر خود، نقش او را در مواجهه با علی (ع) به این نرمی نمیداند؛ بلکه وی را از کسانی میشمرد که در هجوم به در خانه فاطمه (س) و اعمال فشار و ستم بر آن حضرت و نیز بیرون کشیدن علی (ع) از خانه جهت اخذ بیعت، نقش داشته است[۲۴][۲۵]
ابوعبیده از دیدگاه اهل سنت و شیعه
اهلسنت در کتابهای خود برای ابوعبیده بابی گشوده و فضایلی را بهاو نسبت داده و وی را یکی از عشره مبشّره و امین امت دانستهاند[۲۶]، اما در نگاه شیعی، چنین فضایلی برای او ثابت نیست؛ چنانکه در نفحات الازهار طرق روایت عشره مبشّره، از نظر تاریخی و رجالی بررسی و صحّت آن رد شده است[۲۷][۲۸].
سرانجام ابوعبیده
ابوعبیده در سال ۱۸ هجری در دیار شام به طاعون عمواس مبتلا شد و در ۵۸ سالگی درگذشت و معاذ بن جبل بر او نماز خواند[۲۹]. از او کسی باقی نماند[۳۰][۳۱]
جستارهای وابسته
- قریش (قبیله)
- بنیحارث (قبیله)
- یزید بن جراح فهری (برادر)
- عمر بن جراح فهری (برادر)
- یزید بن عامر بن عبدالله فهری (فرزند)
- عمیر بن عامر بن عبدالله فهری (فرزند)
- ابولیلی بن عمر بن جراح (برادرزاده)
- اُمیمه بنت جابر بن عبدالعزی (مادر)
- عبدالله بن جرّاح بن هلال فهری (پدر)
منابع
پانویس
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۵۰.
- ↑ فتوح البلدان، ص۴۵۷.
- ↑ السیرة النبویه، ج۱، ص۲۵۲.
- ↑ السیر و المغازی، ص۱۷۶ـ۱۷۷.
- ↑ السیرة النبویه، ج۱، ص۳۲۹؛ المستدرک، ج۳، ص۲۹۹.
- ↑ السیرة النبویه، ج۱، ص۳۶۹.
- ↑ واسعی، سید علی رضا، مقاله «ابوعبیده جراح»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.
- ↑ اسدالغابه، ج۳، ص۱۲۶.
- ↑ المغازی، ج۱، ص۱۵۷.
- ↑ المستدرک، ج۳، ص۲۹۹.
- ↑ المغازی، ج۲، ص۶۱۲.
- ↑ تاریخ طبری، ج۲، ص۱۲۶.
- ↑ المغازی، ج۲، ص۷۷۴؛ الطبقات، ج۷، ص۲۶۹؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۲۰۹.
- ↑ فتوحالبلدان، ص۵۲؛ تاریخ طبری، ج۳، ص۱۵۹.
- ↑ الخصال، ج۲، ص۴۹۹؛ بحارالانوار، ج۲۱، ص۲۲۲ـ۲۲۳؛ البرهان، ج۲، ص۸۱۹.
- ↑ واسعی، سید علی رضا، مقاله «ابوعبیده جراح»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.
- ↑ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۲۳.
- ↑ الکافی، ج۸، ص۱۷۹ـ۱۸۰؛ تاریخ العرب، ص۱۹۶.
- ↑ تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص۱۲۳.
- ↑ المعارف، ص۲۴۷.
- ↑ المعارف، ص۲۴۷.
- ↑ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۲۳.
- ↑ الاحتجاج، ج۱، ص۱۸۳.
- ↑ تفسیر عیاشی، ج۲، ص۶۶.
- ↑ واسعی، سید علی رضا، مقاله «ابوعبیده جراح»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲؛ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۵۰.
- ↑ المستدرک، ج۳، ص۲۹۷ـ۲۹۸؛ جمهرةانساب العرب، ص۱۷۶؛ اسدالغابه، ج۳، ص۱۲۶.
- ↑ نفحات الازهار، ج۱۱، ص۳۱۴.
- ↑ واسعی، سید علی رضا، مقاله «ابوعبیده جراح»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲؛ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۵۰.
- ↑ المستدرک، ج۳، ص۲۹۶؛ المعجمالکبیر، ج۱، ص۱۵۵.
- ↑ السیر و المغازی، ص۲۲۶؛ جمهرة انساب العرب، ص۱۷۶.
- ↑ واسعی، سید علی رضا، مقاله «ابوعبیده جراح»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.