ضرورت نبوت
اين مدخل از زیرشاخههای بحث نبوت است. "ضرورت نبوت" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
ضرورت نبوت در قرآن - ضرورت نبوت در حدیث - ضرورت نبوت در نهج البلاغه - ضرورت نبوت در کلام اسلامی - ضرورت نبوت در فلسفه اسلامی - ضرورت نبوت در عرفان اسلامی
در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل ضرورت نبوت (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
ضرورت نبوت به معنای ضروری بودنِ وجودِ پیامبر از طرف خدا برای تعالیم همۀ شؤون حیات بشر اعم از زندگی دنیوی و اخروی است و این ضرورت با دلایل عقلی مانند برهان لطف و هدایت و دلایل نقلی قابل اثبات است.
ضرورت نبوت
ضرورت نبوت به معنای ضروری بودنِ وجودِ پیام آور از طرف خدا و واسطۀ بین انسان و خداست و این ضرورت نیازمند دلیل است. ضرورت نبوت و بعثت پیامبران با دلایل عقلی و نقلی مورد تاکید قرار گرفته است.
دلایل عقلی ضرورت نبوت
برخی از دلایل عقلی ضرورت نبوت عبارتاند از:
- برهان لطف: لطف عبارت است از فعلی که مکلف به سبب آن با اختیار خویش اطاعت را انجام میدهد و معصیت را ترک میکند. انبیا با ایجاد انگیزه، بندگان را با حفظ اختیار به اطاعت خدا نزدیک و از معصیت او دور میسازند، لذا بعثت انبیا لطفی است که عقلاً بر خداوند واجب است[۱].
- برهان حکمت: هدف از آفرینش انسان رسیدن به کمال از راه انجام دادن افعال اختیاری است و برای رسیدن به کمال نیز شناختهای عقلی و حسی برای تشخیص راه کمال کافی نیست[۲]، پس راهی دیگر برای رسیدن به تکامل لازم است و آن، وحی و بعثت پیامبران است[۳].
- برهان هدایت: براساس این برهان انسان به دلیل خطاپذیری عقل، برای تشخیص اعتقادات درست و برای رسیدن به کمال به راهنمایی فردی برتر از خود نیازمند است[۴]، بنابراین عاقلانه نیست خداوند، نظام تشریع را نادیده انگاشته و جامعۀ انسانی را از نعمت وجود پیامبران(ع) محروم سازد![۵].[۶]
- زندگی اجتماعی: انسانها به گونه ای خلق شدهاند که به زندگی اجتماعی نیازمندند، ولی از اجرای قوانین به دلیل غریزۀ خودخواهی و جلب منافع از حفظ جامعه ناتوانند؛ زیرا تنها خداوند متعال به تمام حقیقت انسان و اسرار و رمزهای آفرینش او آگاه است[۷]، بنابراین باید انسانی باشد که به مرتبه ای از کمال رسیده باشد تا مورد وحی الهی واقع شود و به معجزات، توانا و به جهت پیوستگی با خدا، دانای اسرار باشد و راه سعادت در دنیا و آخرت را به بشر نشان دهد[۸].
ضرورت نقلی نبوت
ضرورت نبوت در قرآن کریم
برخی از دلایل ضرورت نبوت در قرآن کریم عبارتاند از:
- پرستش خدا و پرهیز از طاغوت: ﴿وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ﴾[۹]؛
- برقراری قسط و عدل: ﴿لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ﴾[۱۰]؛
- تعلیم و تربیت: ﴿كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ﴾[۱۱]؛
- نجات از تاریکیها: ﴿كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ﴾[۱۲]؛
- اتمام حجت بر مردم: ﴿رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا﴾[۱۳]؛
- دعوت به حیات برتر: ﴿یا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ﴾[۱۴]، تأمین حیات معنوی، با بعثت پیامبران و اطاعت از آنها میسر است.
- رفع اختلافها: ﴿كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ﴾[۱۵].[۱۶]
- مبارزه با ظلم و فساد: ﴿أَوْفُوا الْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ﴾[۱۷].[۱۸]
ضرورت نبوت در روایات
برخی از دلایل ضرورت نبوت در حدیث نیز عبارت است از:
- نیاز بشر به معارف اعتقادی: امیرالمؤمنین(ع) در خطبۀ نخست نهج البلاغه فرمودند: "خداوند در میان انسانها فرستادگان خود را برانگیخت و پیدرپی پیامبرانش را به سوی آنان گسیل داشت تا فطرتشان را بیدار کرده و نعمت فراموششده را به یادشان آورند و با ابلاغ پیام الهی حجت را بر آنان تمام کنند و گنجینههای پنهان عقلهایشان را ظاهر و آشکار نمایند"[۱۹].
- نیاز بشر به قانون: امام رضا(ع) فرمودند: "وقتی خداوند در خلقت بشر و قوای ایشان، آنچه را که به وسیلۀ آن مصلحتهای ایشان کامل و تمام شود، قرار نداده است و از طرف دیگر خداوندِ صانع نیز برتر از آن است که این ضعف و عجز از ادارک مشهود در بشر را مشاهده نماید، لذا به ناچار بین خداوند و ایشان، رسولی معصوم لازم است که امر و نهی و برنامۀ تربیتی خویش را از جانب خداوند به ایشان برساند تا آنها به آنچه سبب حصول منافع و دفع ضررها میشود، آگاهی یابند"[۲۰]. براساس این فرمایش انسانها در زندگی فردی و اجتماعی خود به دلیل آنکه از تشخیص مصالح و مفاسد عاجزند و ابزاری ندارند تا با خداوند متعال ارتباط برقرار کنند و اوامر و نواهی الهی را دریافت نمایند، خداوند در مقام پاسخگویی به این نیاز بشر به لطف خویش با فرو فرستادن افرادی معصوم راه دستیابی به مصالح و مفاسد آنها را فراهم ساخته است[۲۱].
منابع
جستارهای وابسته
- ضرورت خلافت الهی
- ضرورت امامت
- اتصال نبوتها
- اثبات نبوت
- اجتبای نبوت
- احادیث نبوت
- احکام نبوت
- ادعای نبوت
- امامت
- انقطاع نبوت
- اهداف نبوت
- آیات نبوت
- بقای نبوت
- پیامبر (نبی)
- تجدید نبوت
- تعلیم غیبی به غیر نبی
- تکثر نبوت
- حقیقت نبوت
- ختم نبوت
- خصایص نبوت
- درجه نبوت
- رسالت
- شأن پیامبر
- شؤون نبوت
- ضرورت نبوت
- ضروریات نبوت
- فعل پیامبر
- بعثت
- فلسفه بعثت
- وجوب بعثت
- قدم نبوت
- کارکردهای نبوت
- کثرت پیامبر
- کمال نبوت
- مدعی نبوت
- معجزه
- مقام نبوت
- مقامهای پیامبر
- نبوت از دیدگاه بروندینی
- نبوت برادران یوسف پیامبر
- نبوت تبلیغی
- نبوت تشريعى
- نبوت خاصه
- نبوت زن
- نبوت عامه
- نبوت مشترکه
- نبوت مطلق
- نبوت مقید
- نبوغ عقلی
- وحی
- ولایت
- ويژگی پیامبر
پرسشهای وابسته
منبعشناسی جامع نبوت
پانویس
- ↑ ر.ک: آموزش کلام اسلامی، ج۲، ص ۲۳ ـ ۲۴.
- ↑ ر.ک: کلام نوین اسلامی، ص ۶۳ ـ ۶۵.
- ↑ ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی آموزش عقاید، ص ۷۷.
- ↑ ر.ک: کلام نوین اسلامی، ص ۸۵ ـ ۸۶.
- ↑ ر.ک: الهیات شفا، ص ۵۵۷.
- ↑ ر.ک: فرهنگ شیعه، ص ۱۵۹ـ۱۶۱؛ معارف اسلامی، ج۲، ص ۱۹-۲۲.
- ↑ ر.ک: الهیات شفا، ۴۴۱ـ۴۴۲؛ النجاة، ۳۰۸ـ۳۰۳.
- ↑ ر.ک: کلام نوین اسلامی، ص ۷۵ ـ ۷۶.
- ↑ «و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید» سوره نحل، آیه ۳۶.
- ↑ «ما پیامبرانمان را با برهانها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند» سوره حدید، آیه ۲۵.
- ↑ «چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» سوره بقره، آیه ۱۵۱.
- ↑ «الف، لام، را، (این) کتابی است که بر تو فرو فرستادهایم تا مردم را به اذن پروردگارشان به سوی راه آن (خداوند) پیروزمند ستوده، از تیرگیها به سوی روشنایی برون آوری» سوره ابراهیم، آیه ۱.
- ↑ «پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.
- ↑ «ای مؤمنان! (ندای) خداوند و پیامبر را هر گاه شما را به چیزی فرا خوانند که به شما زندگی میبخشد پاسخ دهید» سوره انفال، آیه ۲۴.
- ↑ «مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژدهآور و بیمدهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند» سوره بقره، آیه ۲۱۳.
- ↑ ر.ک: کلام نوین اسلامی، ص ۵۲ ـ ۵۸.
- ↑ «پیمانه را تمام بپیمایید و از کمفروشان نباشید و چون پیمانه میکنید تمام بپیمایید و با ترازوی درست وزن کنید؛ این بهتر و نیکفرجامتر است و ای قوم من! پیمانه و ترازو را با دادگری، تمام بپیمایید و چیزهای مردم را به آنان کم ندهید و در زمین تبهکارانه آشوب نورزید» سوره شعراء، آیه ۱۸۱ ـ ۱۸۳
- ↑ ر.ک: سعیدیانفر و ایازی، فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم، ص ۵۴۸.
- ↑ «فَبَعَثَ فِیهِمْ رُسُلَهُ وَ وَاتَرَ إِلَیْهِمْ أَنْبِیَاءَهُ لِیَسْتَأْدُوهُمْ مِیثَاقَ فِطْرَتِهِ وَ یُذَکِّرُوهُمْ مَنْسِیَّ نِعْمَتِهِ وَ یَحْتَجُّوا عَلَیْهِمْ بِالتَّبْلِیغِ وَ یُثِیرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُول»؛ نهج البلاغه، خطبۀ ۱، ص ۴۳.
- ↑ «لَمَّا لَمْ یَکُنْ فِی خَلْقِهِمْ وَ قَوْلِهِمْ وَ قُوَاهُمْ مَا یَکْمُلُونَ لِمَصَالِحِهِمْ وَ کَانَ الصَّانِعُ مُتَعَالِیاً عَنْ أَنْ یُرَی وَ کَانَ ضَعْفُهُمْ وَ عَجْزُهُمْ عَنْ إِدْرَاکِهِ ظَاهِراً لَمْ یَکُنْ بُدٌّ مِنْ رَسُولٍ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُمْ مَعْصُومٍ یُؤَدِّی إِلَیْهِمْ أَمْرَهُ وَ نَهْیَهُ وَ أَدَبَهُ وَ یَقِفُهُمْ عَلَی مَا یَکُونُ بِهِ إِحْرَازُ مَنَافِعِهِمْ وَ دَفْعُ مَضَارِّهِم»؛ عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۹۹.
- ↑ ر.ک: سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی ج۲، ص ۱۴ ـ ۱۵.