محمد بن جریر بن یزید طبری (پدیدآورنده)
محمد بن جریر بن یزید طبری (پدیدآورنده) از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: محمد بن جریر بن یزید طبری در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
ابوجعفر محمد بن جریر بن یزید طبری در اواخر سال ۲۲۴ هجری یا اوایل سال ۲۲۵ هجری در آمل مازندران ـ در زمان حکومت طاهریان بر آن دیار ـ به دنیا آمد. [۱] ابوجعفر در هفت سالگی قرآن را حفظ کرد، در نُه سالگی به نوشتن روی آورد و در دوازده سالگی آمل را به سوی ری ترک کرد. حدیث را از محمد بن حمید رازی، فقه را از ابومقاتل، کتاب مبتداء را از احمد بن حماد دولابی، مغازی ابن اسحاق را از سلمه بن فضل، اصول قرائات را از سلیمان ابن خلاّد طنجی فرا گرفت و حدیث را از روایت هناد بن سری و اسماعیل بن موسی بازنوشت.
طبری برای بهرهمندی از دانش احمد بن حنبل، راهی بغداد شد و چون در راه، خبر درگذشت احمد را شنید، به بصره رفت و از بزرگانی چون محمد بن بشار معروف به بندار، محمد بن عبد اعلی صنعانی، بشر بن معاذ و محمد بن موسی حرشی علم آموخت و ابوکریب محمد بن علای همدانی را دیدار کرد. وی بعدها به بغداد رفت و به آموختن علوم قرآنی و فقه شافعی پرداخت و دو تن از امامان مذهب شافعی، یعنی حسن بن محمد صباح و ابوسعید اصطخری را دیدار کرد و خود به مذهب شافعی گروید و سالها بر پایه آن فتوا داد.
طبری به سال ۲۵۳ هجری وارد مصر شد و در سالهایی که در آنجا بود، به شام سفر کرد و فقه مالک را از شاگردان ابن وهب فرا گرفت. [۲] طبری در سالهای پایانی عمر خود، مذهب شافعی را ترک و مذهب مستقلی در برابر مذاهب چهارگانه ایجاد کرد و افراد بسیاری پیرو او شدند. [۳] وی به شیعهگری نیز متهم شده است. [۴]
رجالنویسان اهل سنّت، وی را حافظ قرآن، عارف به قرائات، بصیر به معانی و عالم به سنن و طرق آن و نیز عارف به اقوال صحابه و تابعان، مسائل حلال و حرام و ایام الناس دانستهاند. [۵]
ابوجعفر سرانجام در سال ۳۱۰ هجری ـ در دوران المقتدرـ از دنیا رفت و چون به تشیع متهم بود، از ترس عامه، شبانه در خانه خودش در منطقه رحبه یعقوب بغداد به خاک سپرده شد. [۶] حتی برخی غیر از رافضی بودن، او را به الحاد نیز متهم کردهاند. [۷]
آثار طبری عبارتاند از: تفسیر با عنوان جامع البیان عن تأویل آی القرآن، اخبار الرسل والملوک (تاریخ الامم والملوک)، لطیف القول فی احکام شرایع الاسلام، بسیط القول فی احکام شرایع الاسلام، الشروط الکبیر، المحاضر والسجلات، الوصایا، ادب القاضی، الطهارة، الصلوة، الزکاة، الجامع فی القرائات، الخفیف فی الفقه، المسترشد، تهذیب الآثار وتفصیل الثابت من الاخبار، اختلاف الفقها، [۸] العدد والتنزیل، اختلاف العلماالامصار فی احکام شرایع الاسلام، تاریخ الرجال من الصحابه والتابعین الی شیوخه، مسند ابن عباس، اللباس، الشرب، امّهات الاولاد، امثله العدول فی الشروط، آداب النفوس، الرد علی ذی الاسفار، رساله النصیر فی معالم الدین، صریح السنّه، فضایل ابی بکر، مختصرالفرایض، الموجز فی الاصول، مناسک الحج (آداب المناسک)، التبصیر فی اصول الدین، [۹] خبر غدیر خم (طرق حدیث الغدیر)، طرق حدیث الطیر، الرد علی الحرقوصیه، [۱۰] جزء فی الاعتقاد، [۱۱] دلایل النبوة، [۱۲] ذیل المذیل، عباره الرؤیا، الفضائل، الردّ علی ابن عبدالحکم علی مالک، [۱۳] الآداب الحمیدة والاخلاق النفیسه، الشذور، [۱۴] شفاءالغلیل فی غوامض التنزیل[۱۵].[۱۶]
منابع
جمعی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱
پانویس
- ↑ معجم الادبا ۱۸ / ۴۰.
- ↑ تاریخ نامه طبری ۱ / ۴ (مقدمه).
- ↑ ریحانه الادب ۴ / ۴۲.
- ↑ میزان الاعتدال ۳ / ۴۹۹.
- ↑ تاریخ بغداد ۲ / ۱۶۲.
- ↑ معجم الادبا ۱۸ / ۴۰.
- ↑ المنتظم ۱۳ / ۲۱۷.
- ↑ الفهرست (الندیم) ۲۹۱.
- ↑ الوافی بالوفیات ۲ / ۲۸۴.
- ↑ ریحانه الادب ۴ / ۴۲.
- ↑ الاعلام ۶ / ۶۹.
- ↑ تاریخ طبری ۱ / ۲۰ (مقدمه).
- ↑ تاریخ نامه طبری ۱ / ۹ (مقدمه).
- ↑ هدیه العارفین ۲ / ۲۷.
- ↑ کشف الظنون ۴ / ۵۱.
- ↑ فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، ج۲ ص۴۰۸-۴۰۹.