امالکتاب: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | ||
'''[[ام الکتاب]]'''، یعنی [[مادر]] کتاب ([[قرآن]])، کتابِ [[مادر]]. در اصطلاح [[دینی]]، نوشته و [[سند]] اصلی که همه امور عالم از آغاز تا پایان، حتی [[قرآن]] آسمانی در آن ثبت شده و نزد [[خداوند]] است، "[[ام الکتاب]]" یا [[لوح محفوظ]] نام دارد. به [[علم الهی]] هم گفته میشود. در [[قرآن]] به بخشی از [[آیات قرآن]] که از محکماتاند، [[ام الکتاب]] گفته شده است<ref>{{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ...}} «اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)اند، که بنیاد این کتاباند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه) | '''[[ام الکتاب]]'''، یعنی [[مادر]] [[کتاب ]]([[قرآن]])، کتابِ [[مادر]]. در اصطلاح [[دینی]]، نوشته و [[سند]] اصلی که همه امور عالم از آغاز تا پایان، حتی [[قرآن]] آسمانی در آن [[ثبت]] شده و نزد [[خداوند]] است، "[[ام الکتاب]]" یا [[لوح محفوظ]] نام دارد. به [[علم الهی]] هم گفته میشود. در [[قرآن]] به بخشی از [[آیات قرآن]] که از محکماتاند، [[ام الکتاب]] گفته شده است<ref>{{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ...}} «اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)اند، که بنیاد این کتاباند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)اند»... سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>. به [[سوره]] [[حمد]] هم [[ام الکتاب]] گویند، چون اصول و پایههای [[دین]] و [[توحید]] در آن به طور فشرده و [[اجمال]] آمده است. "اُمّ" یعنی [[مادر]] و چون [[مادر]]، اصل و ریشه [[فرزند]] است، به هر چه که اساس و ریشه چیزی باشد، امّ گفته میشود. پس [[مادر]] [[کتاب آسمانی]] و ریشه آن به [[علم]] [[خدا]] و [[لوح محفوظ]] برمیگردد. از این رو به آن [[ام الکتاب]] گویند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۲۵.</ref>. در مجموع، [[ام الکتاب]] یا به معناى کتابى است که اصل و اساس همه کتابهاى آسمانى است و یا همان لوحى است که نزد [[خداوند]] از هرگونه [[تغییر]] و تبدیل و تحریفى محفوظ است؛ یعنی همان [[کتاب]] [[علم]] [[پروردگار]] است که همه حقایق عالم و [[حوادث آینده]] و گذشته و همه کتابهاى آسمانى در آن درج شده است. | ||
==چیستی ام الکتاب== | ==چیستی [[ام الکتاب]]== | ||
*کلمۀ "امّ" در لغت به معنی اصل و اساس هرچیزی است و "امّ الکتاب" به معنی کتابی است که اصل و اساس همه کتابهای آسمانی است.<ref>ر.ک. [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref>. واژۀ "[[ام الکتاب]]" در چند آیۀ [[قرآن کریم]] به کار رفته است.<ref>سورۀ آل عمران، آیۀ ۷؛ سورۀ رعد، آیۀ ۳۹ و سورۀ زخرف، آیۀ ۴</ref> "[[لوح محفوظ]]" را "[[ام الکتاب]]" نامیدهاند، چرا که این [[لوح]] ریشۀ تمامی [[کتابهای آسمانی]] است و همه کتابهای آسمانی از آن [[استنتاج]] میشوند.<ref>ر.ک. [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref> باید دانست دو نوع [[لوح]] وجود دارد، "[[لوح محفوظ]]" که از آن به "[[ام الکتاب]]"، "[[کتاب مبین]]" و "[[کتاب مکنون]]" هم تعبیر میشود<ref>ر.ک. [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی، سید علی]]، [[جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه (پایاننامه)|جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه]]، صفحه؟؟؟</ref> و "[[لوح محو و اثبات]]". حوادث [[جهان هستی]] دو مرحله دارند، مرحله قطعیت که هیچگونه دگرگونی در آن راه ندارد؛ در لسان [[آیات]] و [[روایات]] حوادث این مرحله در "[[ام الکتاب]]" یا "[[لوح محفوظ]]" ثبت شده است.<ref>ر.ک. [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور؛ [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ۲۹۳؛ [[مجتبی مطهری|مطهری، مجتبی]]، [[علم لدنی (مقاله)|علم لدنی]]، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ش ۳، ص ۷۵؛ [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref> این کتاب از دسترس انسانهای عادی خارج است<ref>ر.ک. [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref> و بنابر برخی [[تفاسیر]] تنها برخی از اولیای [[خداوند]] به تناسب [[جایگاه]] و [[منزلت]] خود میتوانند به آن دسترسی داشته و به علومی ویژه دست یابند که افراد عادی از آن بیبهرهاند.<ref>ر.ک. [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی، سید علی]]، [[جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه (پایاننامه)|جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه]]، صفحه؟؟؟</ref> و دیگر "مرحلۀ غیر قطعی" است، یا به تعبیر دیگر "مرحله مشروط"، در این مرحله شخص از [[علل]] حوادث [[آگاه]] است، اما ممکن است تمام شرائط و موانع آن نزد او روشن نباشد، و لذا نمیتواند به طور قطع از وقوع حوادث خبر دهد، اما به طور مشروط میتواند، و این همان چیزی است که در لسان [[آیات]] و [[روایات]] از آن تعبیر به "[[لوح محو و اثبات]]" شده است.<ref>ر.ک. [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور؛ [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref>. | *کلمۀ "امّ" در لغت به معنی اصل و اساس هرچیزی است و "امّ الکتاب" به معنی کتابی است که اصل و اساس همه کتابهای آسمانی است.<ref>ر.ک. [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref>. واژۀ "[[ام الکتاب]]" در چند آیۀ [[قرآن کریم]] به کار رفته است.<ref>سورۀ آل عمران، آیۀ ۷؛ سورۀ رعد، آیۀ ۳۹ و سورۀ زخرف، آیۀ ۴</ref> "[[لوح محفوظ]]" را "[[ام الکتاب]]" نامیدهاند، چرا که این [[لوح]] ریشۀ تمامی [[کتابهای آسمانی]] است و همه کتابهای آسمانی از آن [[استنتاج]] میشوند.<ref>ر.ک. [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref> باید دانست دو نوع [[لوح]] وجود دارد، "[[لوح محفوظ]]" که از آن به "[[ام الکتاب]]"، "[[کتاب مبین]]" و "[[کتاب مکنون]]" هم تعبیر میشود<ref>ر.ک. [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی، سید علی]]، [[جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه (پایاننامه)|جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه]]، صفحه؟؟؟</ref> و "[[لوح محو و اثبات]]". حوادث [[جهان هستی]] دو مرحله دارند، مرحله قطعیت که هیچگونه دگرگونی در آن راه ندارد؛ در لسان [[آیات]] و [[روایات]] حوادث این مرحله در "[[ام الکتاب]]" یا "[[لوح محفوظ]]" [[ثبت]] شده است.<ref>ر.ک. [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور؛ [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ۲۹۳؛ [[مجتبی مطهری|مطهری، مجتبی]]، [[علم لدنی (مقاله)|علم لدنی]]، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ش ۳، ص ۷۵؛ [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref> این کتاب از دسترس انسانهای عادی خارج است<ref>ر.ک. [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، [[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]، ص ۵</ref> و بنابر برخی [[تفاسیر]] تنها برخی از اولیای [[خداوند]] به تناسب [[جایگاه]] و [[منزلت]] خود میتوانند به آن دسترسی داشته و به علومی ویژه دست یابند که افراد عادی از آن بیبهرهاند.<ref>ر.ک. [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی، سید علی]]، [[جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه (پایاننامه)|جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه]]، صفحه؟؟؟</ref> و دیگر "مرحلۀ غیر قطعی" است، یا به تعبیر دیگر "مرحله مشروط"، در این مرحله شخص از [[علل]] حوادث [[آگاه]] است، اما ممکن است تمام شرائط و موانع آن نزد او روشن نباشد، و لذا نمیتواند به طور [[قطع]] از وقوع حوادث خبر دهد، اما به طور مشروط میتواند، و این همان چیزی است که در لسان [[آیات]] و [[روایات]] از آن تعبیر به "[[لوح محو و اثبات]]" شده است.<ref>ر.ک. [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور؛ [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref>. | ||
*[[امام صادق]] {{ع}} در رابطه با "[[لوح محفوظ]]" و "[[علم]] [[خداوند]]" میفرمایند: "هر امری را که [[خداوند]] [[اراده]] میکند، قبل از ایجاد آن در علمش موجود است. هیچ چیزی وجود پیدا نمیکند جز اینکه قبل از آن در [[علم الهی]] موجود بوده است"<ref>ر.ک. [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ۲۹۳.</ref>. تفاوت [[علم]] [[خداوند]] با [[علوم]] [[انبیاء]] و [[اولیاء]] در اینجا ظاهر میشود، یعنی علاوه بر اینکه [[علم]] [[خداوند]] ذاتی و مستقل است و [[علم]] [[معصومین]] اکتسابی و غیر مستقل، یکی جنبه قطعیت دارد و دیگری ندارد<ref>ر.ک. [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور </ref> از این رو اگر کسی به "[[لوح محفوظ]]" دست یابد و از آن [[آگاه]] گردد، گویا بر همه چیز عالم [[آگاه]] گشته است.<ref>ر.ک. [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref> | * [[امام صادق]]{{ع}} در رابطه با "[[لوح محفوظ]]" و "[[علم]] [[خداوند]]" میفرمایند: "هر امری را که [[خداوند]] [[اراده]] میکند، قبل از ایجاد آن در علمش موجود است. هیچ چیزی وجود پیدا نمیکند جز اینکه قبل از آن در [[علم الهی]] موجود بوده است"<ref>ر.ک. [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ۲۹۳.</ref>. تفاوت [[علم]] [[خداوند]] با [[علوم]] [[انبیاء]] و [[اولیاء]] در اینجا ظاهر میشود، یعنی علاوه بر اینکه [[علم]] [[خداوند]] ذاتی و مستقل است و [[علم]] [[معصومین]] اکتسابی و غیر مستقل، یکی جنبه قطعیت دارد و دیگری ندارد<ref>ر.ک. [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور </ref> از این رو اگر کسی به "[[لوح محفوظ]]"[[دست]] یابد و از آن [[آگاه]] گردد، گویا بر همه چیز عالم [[آگاه]] گشته است.<ref>ر.ک. [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref> | ||
==[[ام الکتاب]] منبع [[علم]] [[اهل بیت]]== | ==[[ام الکتاب]] منبع [[علم]] [[اهل بیت]]== | ||
*بدون [[شک]] [[علم]] [[پیامبر]] {{صل}} و همچنین [[علم]] [[ائمه]]{{عم}} [[علمی]] [[حقیقی]] و خدایی و از جانب [[خداوند]] میباشد، این معنا در [[روایات]] مختلف با بیانات مختلفی مطرح شده است، از جمله روایاتی که [[علم امامان]]{{عم}} و [[پیامبر]] را مستند به [[علم]] "کتاب" یا "[[کتاب مبین]]" و یا "ام الکتاب" مینمایند.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن و حدیث]]، ص ۱۳۱</ref> لذا یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]]{{عم}}، [[آگاهی]] به "[[لوح محفوظ]]" یا "ام الکتاب" است<ref>ر.ک. [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref>. با توجه به آیۀ {{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتَابٍ مَّكْنُونٍ لّا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ}}<ref>سورۀ واقعه، آیۀ ۷۷ ـ۷۹</ref> و با توجه به [[آیۀ تطهیر]] که در مورد [[اهل بیت]]{{عم}} میفرماید: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>سورۀ احزاب، آیۀ ۳۳</ref> روشن میشود مصداق بارز "مطهرون" که [[قادر]] به تماس با "[[کتاب مکنون]]" [[الهی]] ـ "[[لوح محفوظ]]" و یا "[[ام الکتاب]]"<ref>ر.ک. [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ۲۹۳</ref> ـ هستند و از آن باخبرند، [[پیامبر]] و [[خاندان]] [[امامت]] و [[ولایت]] هستند. در همین رابطه [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند:<ref>بحارالانوار، ج٢۶، ص۴</ref> {{متن حدیث|وَ أَنَا صَاحِبُ اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ أَلْهَمَنِي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمَ مَا فِيه}}<ref>ر.ک. [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref> و [[امام رضا]] {{ع}} از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] میفرماید: «آن [[حضرت]] در حالی که این [[آیه]] را [[تلاوت]] میفرمود: "[[قرآن]] در [[ام الکتاب]] نزد ما بلندمرتبه و نفوذناپذیر است، میفرمود: [[علی بن ابیطالب]] {{ع}} است"<ref>{{عربی|عن محمد بن علي بن جعفر، قال: سمعت الرضا و هو يقول: قال أبو عبد الله، و قد تلا هذه الآية: «وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ»، قال: علي بن أبي طالب}}؛تفسیر برهان، ج ۴، ص ۸۶۴، ح ۱ ـ ۹؛ </ref> یعنی [[حقیقت قرآن]] همان [[حقیقت]] [[علی]] ابن [[ابیطالب]]{{ع}} است که "[[ام الکتاب]]" و "[[لوح محفوظ]]" میباشد، لذا [[قرآن کریم]] میفرماید: انسانهای [[پاک]] شده از تمامی آلودگیهای [[اعتقادی]]، [[علمی]]، [[اخلاقی]] و روحی که [[خداوند]] ایشان را [[پاک]] کرده است به "[[کتاب مکنون]]" که [[حقیقت قرآن]] در آن است راه پیدا میکنند.<ref>ر.ک. [[محمد باقر تحریری|تحریری، محمد باقر]]، [[جلوههای لاهوتی (کتاب)|جلوههای لاهوتی]]، ج ۱، ص ۱۳۸</ref> | *بدون [[شک]] [[علم]] [[پیامبر]]{{صل}} و همچنین [[علم]] [[ائمه]]{{عم}} [[علمی]] [[حقیقی]] و خدایی و از جانب [[خداوند]] میباشد، این معنا در [[روایات]] مختلف با بیانات مختلفی مطرح شده است، از جمله روایاتی که [[علم امامان]]{{عم}} و [[پیامبر]] را مستند به [[علم]] "کتاب" یا "[[کتاب مبین]]" و یا "[[ام الکتاب]]" مینمایند.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن و حدیث]]، ص ۱۳۱</ref> لذا یکی از منابع [[علوم]] [[امامان]]{{عم}}، [[آگاهی]] به "[[لوح محفوظ]]" یا "[[ام الکتاب]]" است<ref>ر.ک. [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref>. با توجه به آیۀ {{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتَابٍ مَّكْنُونٍ لّا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ}}<ref>سورۀ واقعه، آیۀ ۷۷ ـ۷۹</ref> و با توجه به [[آیۀ تطهیر]] که در مورد [[اهل بیت]]{{عم}} میفرماید: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>سورۀ احزاب، آیۀ ۳۳</ref> روشن میشود مصداق بارز "مطهرون" که [[قادر]] به تماس با "[[کتاب مکنون]]" [[الهی]] ـ "[[لوح محفوظ]]" و یا "[[ام الکتاب]]"<ref>ر.ک. [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ۲۹۳</ref> ـ هستند و از آن باخبرند، [[پیامبر]] و [[خاندان]] [[امامت]] و [[ولایت]] هستند. در همین رابطه [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمودند:<ref>بحارالانوار، ج٢۶، ص۴</ref> {{متن حدیث|وَ أَنَا صَاحِبُ اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ أَلْهَمَنِي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمَ مَا فِيه}}<ref>ر.ک. [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص ۴۳</ref> و [[امام رضا]]{{ع}} از [[امام صادق]]{{ع}} [[نقل]] میفرماید: «آن [[حضرت]] در حالی که این [[آیه]] را [[تلاوت]] میفرمود: "[[قرآن]] در [[ام الکتاب]] نزد ما بلندمرتبه و نفوذناپذیر است، میفرمود: [[علی بن ابیطالب]]{{ع}} است"<ref>{{عربی|عن محمد بن علي بن جعفر، قال: سمعت الرضا و هو يقول: قال أبو عبد الله، و قد تلا هذه الآية: «وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ»، قال: علي بن أبي طالب}}؛تفسیر برهان، ج ۴، ص ۸۶۴، ح ۱ ـ ۹؛ </ref> یعنی [[حقیقت قرآن]] همان [[حقیقت]] [[علی]] ابن [[ابیطالب]]{{ع}} است که "[[ام الکتاب]]" و "[[لوح محفوظ]]" میباشد، لذا [[قرآن کریم]] میفرماید: انسانهای [[پاک]] شده از تمامی آلودگیهای [[اعتقادی]]، [[علمی]]، [[اخلاقی]] و [[روحی]] که [[خداوند]] ایشان را [[پاک]] کرده است به "[[کتاب مکنون]]" که [[حقیقت قرآن]] در آن است راه پیدا میکنند.<ref>ر.ک. [[محمد باقر تحریری|تحریری، محمد باقر]]، [[جلوههای لاهوتی (کتاب)|جلوههای لاهوتی]]، ج ۱، ص ۱۳۸</ref> | ||
*بنابراین [[امامان]] {{عم}} از حقیقتی برخوردارند که با آن، احاطۀ [[علم حضوری]] به [[مراتب علم]] فعلی [[خداوند]] ([[خزائن]] غيب [[الهی]] و [[لوح محفوظ]] یعنی [[کتاب مبین]]، [[ام الکتاب]]، [[کتاب مکنون]] و [[لوح محو و اثبات]]) دارند.<ref>ر.ک. [[محمد باقر تحریری|تحریری، محمد باقر]]، [[جلوههای لاهوتی (کتاب)|جلوههای لاهوتی]]، ج ۱، ص ۱۳۸</ref> | *بنابراین [[امامان]]{{عم}} از حقیقتی برخوردارند که با آن، احاطۀ [[علم حضوری]] به [[مراتب علم]] فعلی [[خداوند]] ([[خزائن]] غيب [[الهی]] و [[لوح محفوظ]] یعنی [[کتاب مبین]]، [[ام الکتاب]]، [[کتاب مکنون]] و [[لوح محو و اثبات]]) دارند.<ref>ر.ک. [[محمد باقر تحریری|تحریری، محمد باقر]]، [[جلوههای لاهوتی (کتاب)|جلوههای لاهوتی]]، ج ۱، ص ۱۳۸</ref> | ||
==پرسشهای وابسته== | ==پرسشهای وابسته== | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
{{ستون-شروع|2}} | {{ستون-شروع|2}} | ||
* [[پرونده:000055.jpg|22px]] [[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴''']] | * [[پرونده:000055.jpg|22px]] [[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴''']] | ||
* [[پرونده:110046.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، '''[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d تفسیر موضوعی ج ۸]'''. | * [[پرونده:110046.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، '''[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d [[تفسیر موضوعی]] ج ۸]'''. | ||
* [[پرونده:11394.jpg|22px]] [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، '''[[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]'''؛ | * [[پرونده:11394.jpg|22px]] [[محمد منصورنژاد|منصورنژاد، محمد]]، '''[[وحی ۱ (مقاله)|وحی]]'''؛ | ||
* [[پرونده:Moasseseimamkhomeini.jpg|22px]] [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی، سید علی]]، '''[[جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه (پایاننامه)|جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه]]'''؛ | * [[پرونده:Moasseseimamkhomeini.jpg|22px]] [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی، سید علی]]، '''[[جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه (پایاننامه)|جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه]]'''؛ | ||
نسخهٔ ۱۹ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۶:۵۷
متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.
- اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل علم معصوم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
ام الکتاب، یعنی مادر کتاب (قرآن)، کتابِ مادر. در اصطلاح دینی، نوشته و سند اصلی که همه امور عالم از آغاز تا پایان، حتی قرآن آسمانی در آن ثبت شده و نزد خداوند است، "ام الکتاب" یا لوح محفوظ نام دارد. به علم الهی هم گفته میشود. در قرآن به بخشی از آیات قرآن که از محکماتاند، ام الکتاب گفته شده است[۱]. به سوره حمد هم ام الکتاب گویند، چون اصول و پایههای دین و توحید در آن به طور فشرده و اجمال آمده است. "اُمّ" یعنی مادر و چون مادر، اصل و ریشه فرزند است، به هر چه که اساس و ریشه چیزی باشد، امّ گفته میشود. پس مادر کتاب آسمانی و ریشه آن به علم خدا و لوح محفوظ برمیگردد. از این رو به آن ام الکتاب گویند[۲]. در مجموع، ام الکتاب یا به معناى کتابى است که اصل و اساس همه کتابهاى آسمانى است و یا همان لوحى است که نزد خداوند از هرگونه تغییر و تبدیل و تحریفى محفوظ است؛ یعنی همان کتاب علم پروردگار است که همه حقایق عالم و حوادث آینده و گذشته و همه کتابهاى آسمانى در آن درج شده است.
چیستی ام الکتاب
- کلمۀ "امّ" در لغت به معنی اصل و اساس هرچیزی است و "امّ الکتاب" به معنی کتابی است که اصل و اساس همه کتابهای آسمانی است.[۳]. واژۀ "ام الکتاب" در چند آیۀ قرآن کریم به کار رفته است.[۴] "لوح محفوظ" را "ام الکتاب" نامیدهاند، چرا که این لوح ریشۀ تمامی کتابهای آسمانی است و همه کتابهای آسمانی از آن استنتاج میشوند.[۵] باید دانست دو نوع لوح وجود دارد، "لوح محفوظ" که از آن به "ام الکتاب"، "کتاب مبین" و "کتاب مکنون" هم تعبیر میشود[۶] و "لوح محو و اثبات". حوادث جهان هستی دو مرحله دارند، مرحله قطعیت که هیچگونه دگرگونی در آن راه ندارد؛ در لسان آیات و روایات حوادث این مرحله در "ام الکتاب" یا "لوح محفوظ" ثبت شده است.[۷] این کتاب از دسترس انسانهای عادی خارج است[۸] و بنابر برخی تفاسیر تنها برخی از اولیای خداوند به تناسب جایگاه و منزلت خود میتوانند به آن دسترسی داشته و به علومی ویژه دست یابند که افراد عادی از آن بیبهرهاند.[۹] و دیگر "مرحلۀ غیر قطعی" است، یا به تعبیر دیگر "مرحله مشروط"، در این مرحله شخص از علل حوادث آگاه است، اما ممکن است تمام شرائط و موانع آن نزد او روشن نباشد، و لذا نمیتواند به طور قطع از وقوع حوادث خبر دهد، اما به طور مشروط میتواند، و این همان چیزی است که در لسان آیات و روایات از آن تعبیر به "لوح محو و اثبات" شده است.[۱۰].
- امام صادق(ع) در رابطه با "لوح محفوظ" و "علم خداوند" میفرمایند: "هر امری را که خداوند اراده میکند، قبل از ایجاد آن در علمش موجود است. هیچ چیزی وجود پیدا نمیکند جز اینکه قبل از آن در علم الهی موجود بوده است"[۱۱]. تفاوت علم خداوند با علوم انبیاء و اولیاء در اینجا ظاهر میشود، یعنی علاوه بر اینکه علم خداوند ذاتی و مستقل است و علم معصومین اکتسابی و غیر مستقل، یکی جنبه قطعیت دارد و دیگری ندارد[۱۲] از این رو اگر کسی به "لوح محفوظ"دست یابد و از آن آگاه گردد، گویا بر همه چیز عالم آگاه گشته است.[۱۳]
ام الکتاب منبع علم اهل بیت
- بدون شک علم پیامبر(ص) و همچنین علم ائمه(ع) علمی حقیقی و خدایی و از جانب خداوند میباشد، این معنا در روایات مختلف با بیانات مختلفی مطرح شده است، از جمله روایاتی که علم امامان(ع) و پیامبر را مستند به علم "کتاب" یا "کتاب مبین" و یا "ام الکتاب" مینمایند.[۱۴] لذا یکی از منابع علوم امامان(ع)، آگاهی به "لوح محفوظ" یا "ام الکتاب" است[۱۵]. با توجه به آیۀ ﴿إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتَابٍ مَّكْنُونٍ لّا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ﴾[۱۶] و با توجه به آیۀ تطهیر که در مورد اهل بیت(ع) میفرماید: ﴿إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا﴾[۱۷] روشن میشود مصداق بارز "مطهرون" که قادر به تماس با "کتاب مکنون" الهی ـ "لوح محفوظ" و یا "ام الکتاب"[۱۸] ـ هستند و از آن باخبرند، پیامبر و خاندان امامت و ولایت هستند. در همین رابطه امیرالمؤمنین(ع) فرمودند:[۱۹] «وَ أَنَا صَاحِبُ اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ أَلْهَمَنِي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمَ مَا فِيه»[۲۰] و امام رضا(ع) از امام صادق(ع) نقل میفرماید: «آن حضرت در حالی که این آیه را تلاوت میفرمود: "قرآن در ام الکتاب نزد ما بلندمرتبه و نفوذناپذیر است، میفرمود: علی بن ابیطالب(ع) است"[۲۱] یعنی حقیقت قرآن همان حقیقت علی ابن ابیطالب(ع) است که "ام الکتاب" و "لوح محفوظ" میباشد، لذا قرآن کریم میفرماید: انسانهای پاک شده از تمامی آلودگیهای اعتقادی، علمی، اخلاقی و روحی که خداوند ایشان را پاک کرده است به "کتاب مکنون" که حقیقت قرآن در آن است راه پیدا میکنند.[۲۲]
- بنابراین امامان(ع) از حقیقتی برخوردارند که با آن، احاطۀ علم حضوری به مراتب علم فعلی خداوند (خزائن غيب الهی و لوح محفوظ یعنی کتاب مبین، ام الکتاب، کتاب مکنون و لوح محو و اثبات) دارند.[۲۳]
پرسشهای وابسته
منبعشناسی جامع علم معصوم
منابع
دشتی، سید محمود، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴
جوادی آملی، عبدالله، تفسیر موضوعی ج ۸.
منصورنژاد، محمد، وحی؛
هاشمی، سید علی، جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه؛
مطهری، مجتبی، علم لدنی؛
غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمد رضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید؛
شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن و حدیث؛
تحریری، محمد باقر، جلوههای لاهوتی؛
محدثی، جواد، فرهنگنامه دینی
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ ﴿هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ...﴾ «اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)اند، که بنیاد این کتاباند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)اند»... سوره آل عمران، آیه ۷.
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگنامه دینی، ص۲۵.
- ↑ ر.ک. منصورنژاد، محمد، وحی، ص ۵
- ↑ سورۀ آل عمران، آیۀ ۷؛ سورۀ رعد، آیۀ ۳۹ و سورۀ زخرف، آیۀ ۴
- ↑ ر.ک. منصورنژاد، محمد، وحی، ص ۵
- ↑ ر.ک. هاشمی، سید علی، جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه، صفحه؟؟؟
- ↑ ر.ک. ضیاءآبادی، سید محمد، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور؛ معرفت، محمد هادی، تفسیر و مفسران، ۲۹۳؛ مطهری، مجتبی، علم لدنی، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، ش ۳، ص ۷۵؛ منصورنژاد، محمد، وحی، ص ۵
- ↑ ر.ک. منصورنژاد، محمد، وحی، ص ۵
- ↑ ر.ک. هاشمی، سید علی، جایگاه امامت از دیدگاه اصحاب ائمه، صفحه؟؟؟
- ↑ ر.ک. ضیاءآبادی، سید محمد، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور؛ غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمد رضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید، ص ۴۳
- ↑ ر.ک. معرفت، محمد هادی، تفسیر و مفسران، ۲۹۳.
- ↑ ر.ک. ضیاءآبادی، سید محمد، تفسیر سورۀ ابراهیم، وبگاه دائرة المعارف ظهور
- ↑ ر.ک. غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمد رضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید، ص ۴۳
- ↑ ر.ک. شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن و حدیث، ص ۱۳۱
- ↑ ر.ک. غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمد رضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید، ص ۴۳
- ↑ سورۀ واقعه، آیۀ ۷۷ ـ۷۹
- ↑ سورۀ احزاب، آیۀ ۳۳
- ↑ ر.ک. معرفت، محمد هادی، تفسیر و مفسران، ۲۹۳
- ↑ بحارالانوار، ج٢۶، ص۴
- ↑ ر.ک. غرویان، محسن، میرباقری، سید محمد حسین، غلامی، محمد رضا، بحثی مبسوط در آموزش عقاید، ص ۴۳
- ↑ عن محمد بن علي بن جعفر، قال: سمعت الرضا و هو يقول: قال أبو عبد الله، و قد تلا هذه الآية: «وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ»، قال: علي بن أبي طالب؛تفسیر برهان، ج ۴، ص ۸۶۴، ح ۱ ـ ۹؛
- ↑ ر.ک. تحریری، محمد باقر، جلوههای لاهوتی، ج ۱، ص ۱۳۸
- ↑ ر.ک. تحریری، محمد باقر، جلوههای لاهوتی، ج ۱، ص ۱۳۸