فلسفه سیاسی: تفاوت میان نسخهها
(←مقدمه) |
|||
| خط ۱۶: | خط ۱۶: | ||
== معانی مختلف فلسفه سیاسی == | == معانی مختلف فلسفه سیاسی == | ||
واژۀ "[[فلسفۀ سیاسی]]" در گذشته و پیش از تفکیک حوزۀ [[علم]] شاخهای از حکمت عملی و حکمت عملی مربوط به "سیاست مدن" گفته میشده است؛ لکن پس از تفکیک حوزۀ فلسفۀ محض از حوزۀ [[علوم]]، [[فلسفه]] یا حکمت عملی نیز به حوزۀ پرسشهای کلان و عام دربارۀ بایدها و نبایدهای [[رفتار انسان]] محدود شد و [[فلسفه]] یا [[حکمت]] [[سیاسی]]، مخصوص به حوزۀ پرسشهای کلان و عام مربوط به بایدها و نبایدهای [[رفتار انسان]] در حوزۀ "سیاست مدن" شد. | واژۀ "[[فلسفۀ سیاسی]]" در گذشته و پیش از تفکیک حوزۀ [[علم]] شاخهای از حکمت عملی و حکمت عملی مربوط به "سیاست مدن" گفته میشده است؛ لکن پس از تفکیک حوزۀ فلسفۀ محض از حوزۀ [[علوم]]، [[فلسفه]] یا حکمت عملی نیز به حوزۀ پرسشهای کلان و عام دربارۀ بایدها و نبایدهای [[رفتار انسان]] محدود شد و [[فلسفه]] یا [[حکمت]] [[سیاسی]]، مخصوص به حوزۀ پرسشهای کلان و عام مربوط به بایدها و نبایدهای [[رفتار انسان]] در حوزۀ "سیاست مدن" شد. | ||
# [[فلسفۀ سیاسی]] به معنای نخست: فلسفۀ سیاسی به معنای نخست آن، که در مفهوم با "سیاست مدن" برابر است، همۀ فقه کلان [[سیاسی]] را در بر میگیرد و فقه کلان [[سیاسی]]، بخش مهمّی از فلسفۀ سیاسی به معنای "سیاست مدن" را تشکیل میدهد. فلسفۀ سیاسی، به معنای حکمت عملی در حوزۀ [[تدبیر]] [[جامعه]] و سیاست مُدن است که موجب شده برخی پژوهشگران حوزۀ فلسفۀ سیاسی، | # [[فلسفۀ سیاسی]] به معنای نخست: فلسفۀ سیاسی به معنای نخست آن، که در مفهوم با "سیاست مدن" برابر است، همۀ فقه کلان [[سیاسی]] را در بر میگیرد و فقه کلان [[سیاسی]]، بخش مهمّی از فلسفۀ سیاسی به معنای "سیاست مدن" را تشکیل میدهد. فلسفۀ سیاسی، به معنای حکمت عملی در حوزۀ [[تدبیر]] [[جامعه]] و سیاست مُدن است که موجب شده برخی پژوهشگران حوزۀ فلسفۀ سیاسی، فارابی را "مهمترین [[فیلسوف سیاسی]] [[تاریخ]] ایران"<ref>سید جواد طباطبائی، درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران، ص۱۴.</ref> معرفی کنند. | ||
# [[فلسفۀ سیاسی]] به معنای دوم: [[فلسفۀ سیاسی]] به معنای دوم در یک جملۀ کوتاه عبارت است از: "دانشی که دربارۀ ماهیت [[قدرت سیاسی]] و [[مشروعیت]] و موجودیت آن و لوازم مترتب بر ماهیت و [[مشروعیت]] و موجودیت آن به بحث و بررسی میپردازد". این تعریف از [[فلسفۀ سیاسی]] که با بیشترین کاربری معاصر این واژه همخوانی دارد، [[فلسفۀ سیاسی]] را در پاسخ پرسشهای کلان دربارۀ "قدرت سیاسی" خلاصه میکند و بدین ترتیب [[فلسفۀ سیاسی]] نیز، پاسخ پرسشهای کلان، یعنی چیستی و چرایی و چگونگی دربارۀ "قدرت سیاسی" است. | # [[فلسفۀ سیاسی]] به معنای دوم: [[فلسفۀ سیاسی]] به معنای دوم در یک جملۀ کوتاه عبارت است از: "دانشی که دربارۀ ماهیت [[قدرت سیاسی]] و [[مشروعیت]] و موجودیت آن و لوازم مترتب بر ماهیت و [[مشروعیت]] و موجودیت آن به بحث و بررسی میپردازد". این تعریف از [[فلسفۀ سیاسی]] که با بیشترین کاربری معاصر این واژه همخوانی دارد، [[فلسفۀ سیاسی]] را در پاسخ پرسشهای کلان دربارۀ "قدرت سیاسی" خلاصه میکند و بدین ترتیب [[فلسفۀ سیاسی]] نیز، پاسخ پرسشهای کلان، یعنی چیستی و چرایی و چگونگی دربارۀ "قدرت سیاسی" است. | ||
# [[فلسفۀ سیاسی]] به معنای سوم: در این معنا از [[فلسفۀ سیاسی]]، تجزیه و تحلیل رویدادها و وقایع [[سیاسی]] و [[تبیین]] علّتها و نتایج آنها مدّ نظر است. [[فیلسوف سیاسی]] ـ در این معنا از [[فلسفۀ سیاسی]] ـ کسی است که به [[تبیین]] وقایع [[سیاسی]] میپردازد، | # [[فلسفۀ سیاسی]] به معنای سوم: در این معنا از [[فلسفۀ سیاسی]]، تجزیه و تحلیل رویدادها و وقایع [[سیاسی]] و [[تبیین]] علّتها و نتایج آنها مدّ نظر است. [[فیلسوف سیاسی]] ـ در این معنا از [[فلسفۀ سیاسی]] ـ کسی است که به [[تبیین]] وقایع [[سیاسی]] میپردازد، علل آنها را بررسی میکند و به تحلیل و [[کشف]] و پیشبینی نتایج و پیامدهای آنها میپردازد. | ||
به نظر میرسد مباحثی نظیر: [[حقّ حاکمیت]]، رابطۀ فرد و [[دولت]]، چگونگی [[حقوق]] و [[قانون]]، [[هدف]] [[دولت]]، دستگاه [[حکومت]] و مشروطیت مباحث مربوط به بنیادهای [[فلسفی]] [[سیستم سیاسی]] است که با آنچه در اصطلاح رایج به آن "[[فلسفه]]" میگویند تناسب دارد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۱]]، ص۴۳ - ۵۵.</ref>. | به نظر میرسد مباحثی نظیر: [[حقّ حاکمیت]]، رابطۀ فرد و [[دولت]]، چگونگی [[حقوق]] و [[قانون]]، [[هدف]] [[دولت]]، دستگاه [[حکومت]] و مشروطیت مباحث مربوط به بنیادهای [[فلسفی]] [[سیستم سیاسی]] است که با آنچه در اصطلاح رایج به آن "[[فلسفه]]" میگویند تناسب دارد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۱]]، ص۴۳ - ۵۵.</ref>. | ||
نسخهٔ ۱۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۷
این مدخل زیرشاخهٔ بحث فلسفه است. فلسفه سیاسی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: فلسفه سیاسی در فقه سیاسی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
فلسفۀ سیاسی پرداختن به تبیین عقلانی پرسشهای بنیادی دربارۀ جامعه، دولت، کشورداری، زندگی اجتماعی، حقوق فردی و وظایف فرد و جامعه نسبت به یکدیگر است. فلسفۀ سیاسی همچنین به تبیین مسائلی چون قانون، عدالت، ثروت، قدرت و حکومت میپردازد. مفاهیم فلسفۀ سیاسی را به این صورت میتوان برشمرد:
- سلسله بحثهای سیاسی که به رابطۀ میان چرایی مقولههای سیاسی با چگونگی آنها میپردازد؛
- مفهوم مشترکی است که موضوع اصلی یک سلسله نوشتههای سیاسی مانند جمهوریت افلاطون، سیاست ارسطو، شهریار ماکیاول، رسالههایی در حکومت مدنی لاک، قرارداد اجتماعی روسو، فلسفۀ حق هگل، مانیفیست کمونیست و نظایر آن است؛
- همان اندیشههای سیاسی در دوران قدیم است که به طور سنتی به ارزیابی مسائل سیاسی میپرداخت؛
- از نوعی برداشت اندیشۀ سیاسی از عقاید و آرای فلسفی است؛
- هر نوع بحث بنیادی و زیربنایی در مورد مسائل سیاسی و اجزای یک اندیشۀ سیاسی است[۱].
معانی مختلف فلسفه سیاسی
واژۀ "فلسفۀ سیاسی" در گذشته و پیش از تفکیک حوزۀ علم شاخهای از حکمت عملی و حکمت عملی مربوط به "سیاست مدن" گفته میشده است؛ لکن پس از تفکیک حوزۀ فلسفۀ محض از حوزۀ علوم، فلسفه یا حکمت عملی نیز به حوزۀ پرسشهای کلان و عام دربارۀ بایدها و نبایدهای رفتار انسان محدود شد و فلسفه یا حکمت سیاسی، مخصوص به حوزۀ پرسشهای کلان و عام مربوط به بایدها و نبایدهای رفتار انسان در حوزۀ "سیاست مدن" شد.
- فلسفۀ سیاسی به معنای نخست: فلسفۀ سیاسی به معنای نخست آن، که در مفهوم با "سیاست مدن" برابر است، همۀ فقه کلان سیاسی را در بر میگیرد و فقه کلان سیاسی، بخش مهمّی از فلسفۀ سیاسی به معنای "سیاست مدن" را تشکیل میدهد. فلسفۀ سیاسی، به معنای حکمت عملی در حوزۀ تدبیر جامعه و سیاست مُدن است که موجب شده برخی پژوهشگران حوزۀ فلسفۀ سیاسی، فارابی را "مهمترین فیلسوف سیاسی تاریخ ایران"[۲] معرفی کنند.
- فلسفۀ سیاسی به معنای دوم: فلسفۀ سیاسی به معنای دوم در یک جملۀ کوتاه عبارت است از: "دانشی که دربارۀ ماهیت قدرت سیاسی و مشروعیت و موجودیت آن و لوازم مترتب بر ماهیت و مشروعیت و موجودیت آن به بحث و بررسی میپردازد". این تعریف از فلسفۀ سیاسی که با بیشترین کاربری معاصر این واژه همخوانی دارد، فلسفۀ سیاسی را در پاسخ پرسشهای کلان دربارۀ "قدرت سیاسی" خلاصه میکند و بدین ترتیب فلسفۀ سیاسی نیز، پاسخ پرسشهای کلان، یعنی چیستی و چرایی و چگونگی دربارۀ "قدرت سیاسی" است.
- فلسفۀ سیاسی به معنای سوم: در این معنا از فلسفۀ سیاسی، تجزیه و تحلیل رویدادها و وقایع سیاسی و تبیین علّتها و نتایج آنها مدّ نظر است. فیلسوف سیاسی ـ در این معنا از فلسفۀ سیاسی ـ کسی است که به تبیین وقایع سیاسی میپردازد، علل آنها را بررسی میکند و به تحلیل و کشف و پیشبینی نتایج و پیامدهای آنها میپردازد.
به نظر میرسد مباحثی نظیر: حقّ حاکمیت، رابطۀ فرد و دولت، چگونگی حقوق و قانون، هدف دولت، دستگاه حکومت و مشروطیت مباحث مربوط به بنیادهای فلسفی سیستم سیاسی است که با آنچه در اصطلاح رایج به آن "فلسفه" میگویند تناسب دارد[۳].
پرسش مستقیم
جستارهای وابسته
منابع
پانویس
- ↑ عمید زنجانی، عباس علی، دانشنامه فقه سیاسی ج۲، ص ۳۱۲.
- ↑ سید جواد طباطبائی، درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران، ص۱۴.
- ↑ اراکی، محسن، فقه نظام سیاسی اسلام ج۱، ص۴۳ - ۵۵.