مقام ولایت الهی

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث مقام معصوم و مرتبط با مدخل ولایت است. مدخل‌های وابسته به این بحث:

ولایت الهی در قرآن - ولایت الهی در حدیث - ولایت الهی در عرفان اسلامی - ولی الله بودن معصوم - درجات قرب الهی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل ولایت الهی (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

تعریف مقام ولایت الهی

• در اصطلاح عرفانی به تعالی روح و نزدیکی صاحب روح به قرب الهی "مقام ولایت" گفته می‌شود که دارندۀ آن با غیب و فرشتگان ارتباط دارد و به اسرار و معارف الهی دست یافته و شرط لازم برای نبوت و دریافت وحی را کسب کرده استف گرچه وحی به معنای شریعت و پیغمبری را دریافت نکند. مانند لقمان حکیم که پیامبر نبود اما مقامش از بعضی پیامبران بالاتر بود. دارندۀ مقام ولایت را می‌توان "نبی" به معنای خبردهندۀ از غیب نامید که در عرفان به این مقام "نبوت تعریفی" گفته می‌شود که استمرار دارد؛ گرچه "نبوت تشریعی" خاتمه یافته است.

دارندگان مقام ولایت

• پیامبران با تهذیب نفس به مقام قرب الهی رسیده و مظهر و تجلی صفات الهی هستند. امامان نیز دارای چنین مقامی بوده و مرجع علمی‌ و دینی هستند. روایات متعدد از پیامبر اکرم(ص) که به روح قدسی آنان و برتری آنان بر ارواح پیامبران تأکید و تصریح دارد؛ این مطلب را ثابت می‌کند.

صفات مقام ولایت در تکوین

• در نظام تکوین، با توجّه به آنکه مقام ولایت و خلافت الهی، اشرف اسماء در میان خلایق است، دارنده مقام ولایت باید دارای صفات ذیل باشد:

1. مظهر و مخزن علم و قدرت الهی است و بر غیب و شهادت احاطه علمی دارد.
2. مظهر ربوبیّت و تربیت مخلوقات در سیر کمالشان است و هدایت تکوینی خداوند از مجرای او بر آنها جاری می‌گردد.
3. مظهر سلام الهی است، یعنی هیچ انحراف و ناهماهنگی میان ظاهر و باطن او وجود ندارد. این مقام در عالم دنیا "عصمت الهی" و در عوالم ملکوت "سلام الهی" نام دارد.

صفات مقام ولایت در تشریع

• صفات دارندۀ مقام ولایت در نظام تشریع، هماهنگ با تکوین، بیشتر بر علم و قدرت و تدبیر و حاکمیّت و عصمت تأکید می‌نماید و عبارت‌اند:

1. مظهر علم الهی: احاطۀ علمی به موجودات دارد و بر اسرار قرآن آگاه بوده و مصداق "راسخین در علم" و قرآن است.
2. مظهر سلام الهی: هیچ فراموشی و خطایی از او سر نمی‌زند و عیناً آنچه را که خداوند فرموده، بیان می‌‌نماید.
3. تدبیر امور مردم در تشریع: هدایت الهی در تشریعیّات، از مجرای او بر خلایق جاری می‌شود.
4. ریاست حکومت و رفع تنازعات میان مردم: لازمۀ این کار اشراف کامل بر احکام شریعت و محدودۀ اِعمال ولایت‌ها در فرامین الهی است و این تنها از عهده رسول خدا(ص) و یا امامان معصوم(ع) برمی‌آید و قضاوت آنان، از جنس قضاوت الهی است: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ﴾.

منابع

1. فیاض‌بخش و محسنی، ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۱
2. قدردان قراملکی، محمد حسن، امامت

منبع‌شناسی جامع مقام معصوم

• کتاب‌شناسی مقام معصوم؛
• مقاله‌شناسی مقام معصوم؛
• پایان‌نامه‌شناسی مقام معصوم.