حق زیارت
متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.
- این مدخل از زیرشاخههای بحث حق اهل بیت است. "حق زیارت" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل حق زیارت (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
مفهوم زیارت
- ابن فارس درباره مفهوم لغوی آن میگوید: زیارت از زور به معنای تمایل و میل کردن است[۱].
- در اصطلاح "زیارت تمایلی است که افزون بر میل و حرکت جسمی، قلب هم گرایش جدی پیدا کرده و نسبت به مزور هم با اکرام و تعظیم قلبی وانس روحی همراه باشد و این معنا در مرتبه برین و کامل خود همانا اقبال قلبی، روحی و فکری، اخلاقی و عملی نسبت به مزور را با خود دارد"[۲].
- زیارت ارکانی دارد:
- زائر یعنی شخصی که میل و گرایش به چیزی یا کسی دارد.
- مزور، یعنی شخصی یا چیزی که میل به سوی اوست.
- خصیصهای انسانی به نام گرایش قلبی که با تکریم و تعظیم و انس گرفتن با مزور همراه است"[۳].
- پس هر کدام از این ارکان که قویتر باشد حقیقت زیارت و آثاری که بر آن مرتب میشود بیشتر و ملموستر است و این برای انسان منشأ بسیاری از خیرات و کمالات است، هر چقدر بار معرفتی زائر نسبت به مزور و کارش بالا برود و هر چقدر مزور عزیزترو مقربتر در درگاه الهی باشد و عزم و تصمیم زیارت جدیتر باشد این آثار بیشتر خواهند شد[۴].
اهمیت زیارت
- زیارت یکی از برنامههای عبادی سیاسی اسلام است که در مکتب تشیع جلوۀ زیباتر و پرشکوهتری دارد[۵]. یکی از اهداف مهم زیارت که خاستگاه اعتقادی دارد، تأثیر خارجی ارادۀ اهل بیت(ع) در حل مشکلات دنیایی و اخروی انسانهاست. این قدرت و اختیار اولیای الهی در پدیدههای تکوینی با براهین عقلی و نقلی مسلم قابل اثبات است تا جایی که خود این اسباب و پدیدههای تکوینی نیازمند افاضه و توجه اولیا و اهل بیت هستند. «وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاءُ»[۶] زیرا به برکت وجود امام معصوم ماسوی الله از روزی برخوردار هستند و در پرتو وجود اوست که زمین در آسمان پایدار است... این ویژگی همواره در حال حیات و ممات وجود داشته و دارد و این قدرت ایشان در سایه ارتباط و اتصال با خداوند است که بعد از وفات آنها به شکل زیارت جلوه میکند.
- به همین دلیل زیارت در نزد همه حقیقتی فطری و مسلم است. گرچه عدهای با فطرت و خواست ذاتی انسان مقابله میکنند[۷].
- انبیا و اهل بیت که راهنمایان حقیقی بشریتاند زیارت و سلام و توسل به آنها حق عظیمی است که هیچ کس نمیتواند به کنه آن برسد و از آنجا که شکر مخلوق، شکر خالق نیز است[۸]، پس تکریم آنها به این صورت، بر یک انسان متعهد و مؤمن واجب است.
- در صحف نورانی زیارات، به سه امر توجه داده میشود:
- ضمن تببین و برشماری خصایص والای مزور به بیان خدمات و زحمات طاقت فرسایی آنان برای احیای معارف و احکام اسلامی و جوامع دینی و تلاش بیوقفه بدون توقع اجر و مزد آنان برای تأمین سعادت دنیا و تضمین فلاح آخرت میپردازد... در زیارت حضرت امیرالمؤمنین(ع) آمده است: "در راه خدا مجاهدت فراوان کردی و در راه خدا و رسولش نصیحت و پند و اندرز نمودی..."[۹].
- باور قلبی و تصدیق لسانی به این که این جریان حق عظیم و بزرگی را برای آن اولیاء و موالیان والا ایجاد میکند. این حق به حدی عظیم است که قابل اکتناه نیست. در دعای بعد از نماز زیارت حضرت زهرا(س) عرض میشود: "بارالها سوگند به حق عظیمی که بر اهل بیت داری و کسی جز تو ژرفای آن را نمیداند و به حق عظیمی که در نزد تو دارند از تو خواهم... که بر محمد آل محمد درود فرستی و گشایشی در امر آل محمد و شیعیان و دوستاشان قرار دهی"[۱۰].
- طلب رفعت قیام و علو درجات برای آن سفیران الهی و پیامآوران صلح و سعادت. این طلب مغفرت و رحمت ضمن انجام وظیفه و ادای حق و ضمن اینکه موجب محبت و هدایت الهی نسبت به خود ما و باعث پوشش گناهان میشود: «وَ جَعَلَ صَلَوَاتِنَا عَلَيْكُمْ رَحْمَةً لَنَا وَ كَفَّارَةً لِذُنُوبِنَا»... این حق مخصوص یک امام نیست بلکه هریک از ائمه بزرگوار مستقلاً حق خاص دارند از این رو به رغم پراکندگی مزارهای آنان بر همگان شایسته است که آنان را زیارت کنند[۱۱][۱۲].
تشویق به زیارت و نهی از ترک زیارت
- امام رضا(ع) میفرمایند: "همانا برای هر امامی عهدی در گردن دوستدارانشان و شیعه او است و همانا از تمام و کامل کردن وفای به عهد این است که زیارت قبور آنها نماید"[۱۳].
- امیرالمؤمنین فرمودند: "هنگامی که شما به سوی بیت الله الحرام خارج شدید حجتان را به زیارت رسول الله تمام کنید، پس همانا ترک زیارت جفا است؛ هم چنین امر کردیم به زیارت (حجتان را تمام کنید) قبوری که خداوند بر شما حقشان را و زیارتشان را الزام کرده و در نزد آن قبور رزق را طلب کنید."[۱۴] و حضرت صادق(ع) فرمود: هر که زیارت امیرالمؤمنین(ع) را ترک کند خدای عزوجل به وی نظر نکند آیا شما آن کسی را که فرشتگان و پیغمبران زیارت میکنند زیارت نمیکنید، بدرستی که امیر المؤمنین فاضلترین امامان است و مثل ثواب اعمال آنها برای ایشان هم هست"[۱۵][۱۶].
منابع
جستارهای وابسته
منبعشناسی جامع اهل بیت
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ زور: أصل واحد يدلّ على الميل و العدول؛ مقائیس اللغه، ص۴۴۳؛ المفردات، ص۳۸۷.
- ↑ مرتضی جوادی، فلسفه زیارت و آیین آن، ص۱۹.
- ↑ محمد حسینی، زیارت، ص۳۲ و ۳۷.
- ↑ شکری، آرزو، حقوق اهل بیت، ص۱۰۰- ۱۰۱.
- ↑ محمد حسینی، زیارت، ص۵.
- ↑ مجلسی، زاد المعاد - مفتاح الجنان، دعای عدیله، ص۴۲۳.
- ↑ ر.ک: مرتضی جوادی، فلسفه زیارت آیین آن، ص۱۵۰.
- ↑ وسائل الشیعة، ج۱۶، ص۳؛ بحارالأنوار، ج۶۸، ص۴۴: « عَنِ الرِّضَا(ع) قَالَ: مَنْ لَمْ يَشْكُرِ الْمُنْعِمَ مِنَ الْمَخْلُوقِينَ لَمْ يَشْكُرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ».
- ↑ « وَ جَاهَدْتَ فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ وَ نَصَحْتَ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ...»؛ کامل الزیارات، ص۲۲.
- ↑ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ... وَ أَسْأَلُكَ بِحَقِّكَ الْعَظِيمِ عَلَيْهِمْ الَّذِي لَا يَعْلَمُ كُنْهَهُ سِوَاكَ وَ أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مَنْ حَقُّهُ عِنْدَكَ عَظِيمٌ»
- ↑ مرتضی جوادی، فلسفه زیارت و آیین آن، ص۱۱۳ و ۱۱۴.
- ↑ شکری، آرزو، حقوق اهل بیت، ص۱۰۱- ۱۰۳.
- ↑ الکافی، ج۴، ص۵۶۷؛ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۵۷۷.
- ↑ الخصال، ج۲، ص۶۱۶؛ و شبیه این حدیث: تحف العقول، ص۱۰۶.
- ↑ الکافی (ط - الإسلامیة)، ج۴، ص۵۸۰؛ تهذیب الأحکام، ج۶، ص۲۰.
- ↑ شکری، آرزو، حقوق اهل بیت، ص۱۰۳- ۱۰۴.